Baljan Baqytqalıqyzy,
salyq mamany:
Birinshi kezekte, 1998 jylǵa deıingi eńbek ótilińizdi dáleldeıtin qujattaryńyzdy retteýińiz kerek. О́ıtkeni zeınetaqy úsh túrli tólemnen quralady: birinshisi – bazalyq zeınetaqy, bul barlyq azamatqa ortaq memlekettik tólem, onyń kólemi eńbek ótilińizge, eń tómengi kúnkóris deńgeıine baılanysty. Eńbek ótili eń tómengi kúnkóris deńgeıine kóbeıtiledi de ómir boıy alatyn bazalyq zeınetaqy somasy shyǵady. Ekinshisi – yntymaqty zeınetaqy, bul tek 1998 jylǵa deıin eńbek ótili bar azamattarǵa taǵaıyndalady. Yntymaqty zeınetaqy 1998 jylǵa deıingi tabystan ustalynady. Eńbek ótilin kez kelgen 3 jyl qatarynan kelgen ortasha aılyq tabysqa kóbeıtip anyqtaıdy. Esepke alynatyn ortasha aılyq tabys shektelgen, ol qazir 55 AEK (55*3932=216 260). Jalaqyńyz odan joǵary bolsa, esepke tek 216 260 alynady. Áıelder úshin 20 jyl, er adamdarǵa 25 jyl eńbek ótili esebinen esepke alady, jetpese baryn esepteıdi. Úshinshisi – jınaqtaýshy zeınetaqy, bul sizdiń nemese jumys berýshińizdiń BJZQ-ǵa aýdarǵan aqshasy.
Yntymaqty zeınetaqynyń mólsheri 1998 jylǵa deıingi naqty eńbek ótilińizge jáne qatarynan turǵan kez kelgen úsh jyldaǵy ortasha tabysyńyzǵa baılanysty. Mysaly, sol úsh jyldyń ishinde 800 000 teńgedeı zeınetaqy jarnasy tússe, bul sizdiń bolashaq zeınetaqyńyzǵa oń áser etedi. Sondyqtan bul kezeńdi naqty qujatpen dáleldeý óte mańyzdy. Eger sizdiń eńbek kitapshańyz saqtalsa, onda bári jeńil – kitapshańyzda kórsetilgen jumys jyldary avtomatty túrde esepke alynady. Al kitapshańyz joq bolsa, joǵalyp ketken bolsa nemese múlde bolmaǵan jaǵdaıda, jumys istegen mekeme ornalasqan qaladaǵy arhıvke júginý qajet. Mysaly, siz buryn Aqmola qalasynda jumys isteseńiz, onda Astana qalasynyń arhıvinen anyqtama alý kerek. Ol úshin Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy (HQKO) arqyly ótinim berip, muraǵattyq anyqtama alasyz. Bul anyqtama sizdiń naqty qaı jyldary, qandaı mekemede jumys istegenińizdi rastaıdy.
Er adamdarǵa eńbek ótiline joǵary nemese arnaýly oqý oryndarynda oqyǵan jyldary, áskerdegi qyzmet ýaqyty jáne jumys istegen jyldar kiredi. Al áıel adamdar úshin eńbek kitapshasymen birge balalarynyń týý týraly kýálikteri qajet bolady. Tipti balalary ómirden ótip ketken bolsa da, olardyń týý týraly qujattary suralady, óıtkeni bul jyldar da eńbek ótili retinde esepteledi. Sondaı-aq áıelderge de oqyǵan oqý orny, jumys tájirıbesi týraly málimetter mańyzdy. Eger eńbek kitapshasy bolmasa, arhıvtik anyqtama alý qajet.
Jınaqtaýshy zeınetaqy – sizdiń jeke shotyńyzda jınalǵan qarajat. Mysaly, shotyńyzda 11 mln teńge bolsa, sonyń 9 mln-y aı saıynǵy zeınetaqy tólemi retinde bólinedi. Qalǵan 2 mln-yn aldyn ala sheship alýǵa bolady. Ony baspana jaǵdaıyn jaqsartýǵa, kóz, tis sekildi medısınalyq qyzmetterge nemese basqa da qajettilikterge jumsaýǵa múmkindik bar. Eger jınaq somasy az bolsa, ol báribir sizge tıesili – qor aı saıyn, jınaǵyńyz bitkenshe shamamen 30 000 teńgeden tólep otyrady. Eń bastysy – jınaqtaýshy zeınetaqy shotyndaǵy qarajat joǵalyp ketpeıdi. Eger zeınetker ómirden ozsa, bul aqsha muragerine beriledi.
Sondyqtan zeınet jasyna taıaǵanda mynadaı naqty áreketterdi jasańyz: 1998 jylǵa deıingi eńbek ótilińizdi dáleldeıtin qujattardy tolyq jınap alyńyz; eńbek kitapshańyz bolmasa – arhıvten anyqtama alyńyz; balalaryńyzdyń týý týraly kýáligin umytpańyz; BJZQ-dan jınaq somasy týraly anyqtama suratyńyz. Zeınetaqy – bul bolashaqtaǵy turaqtylyǵyńyz.
Suraq qoıǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
