Ortalyq Azııa: jahandyq ózgerister dáýirindegi medıa yntymaqtastyq

Aımaqqa ortaq telearna qurylady

«Jahandyq ózgerister dáýirindegi Ortalyq Azııa. Strategııalyq damý quraly retindegi medıa» atty jıynǵa 700-den asa jýrnalıst, medıa uıymy jetekshileri, saıa­satkerler men bedeldi sarapshylar qatysyp, sıfrlyq keńistiktegi yntymaqtastyq, jalǵan aqparatqa qarsy kúres, klımattyń ózgerýi, geosaıası turaqsyzdyq syndy ózekti jahandyq syn-qaterlerdi talqyǵa saldy.

Forýmnyń shymyldyǵyn Ortalyq Azııa elderi aqparat mınıstrleriniń jumys kezdesýi ashty. Oǵan elimizdiń Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan salalyq vedomstvolary­nyń basshylary men óńirdiń negizgi medıa qurylymdarynyń jetekshileri qatysty.

Alqaly jıynnyń ashylý rásimin­de sóz alǵan mınıstr A.Balaeva forým­­nyń aqparattyq yntymaqtastyqqa arnalǵan biregeı alań ekenin atap ótip, Ortalyq Azııa memleketteri bas­shylarynyń bastamasy arqasynda birlesken medıajobalar jasaý men gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaı­tý jumystary jandana túskenin aıtty. Ortalyq Azııa qazirgi ýaqyt­ta Eýropa men Azııa arasyndaǵy senim­di kópir ári tran­zıttik hab bolýmen qatar zor ınves­tısııalyq, saýda-ekonomıkalyq, týrıstik jáne mádenı-gýmanıtarlyq áleýeti bar aýqymdy ortalyqqa aınal­ǵanyn aıtyp, birneshe mańyzdy máselege arnaıy toqtaldy.

– Ortalyq Azııa kóshbasshylary deńgeıinde aqparattyq saladaǵy ynty­maqtastyqty jandandyrý máse­lesi birneshe ret talqylanǵany málim. Byltyr Astanada ótken Konsýltatıvtik kezdesýde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev birlesken medıaónimder jasaý týraly bas­tama kóterdi. Elimiz Ortalyq Azııanyń ortaq telearnasyn qurý jáne aımaqtyń áleýeti, osy aýmaqta turatyn halyqtardyń dostyǵy men birligi týraly habardar etetin telejobalardy, sondaı-aq bizdiń halyqtarymyzdyń tarıhy men ereksheligi týraly tanymdyq tele-radıo baǵdarlamalar toptamasyn da­ıyndaý ıdeıasyn qoldady. Osylaı­sha, qazirgi ýaqytta Ortalyq Azııa elderi óńirdegi aqparattyq ynty­maqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyt­tal­ǵan birlesken telearna men óńirlik medıa­platformany iske qosý múmkindigin qarastyryp jatyr, – dedi A.Balaeva.

Mınıstrdiń aıtýynsha, Ortalyq Azııa elderiniń medıa salasyndaǵy yntymaqtastyǵy josparly túrde jańa deńgeıge kóterilip keledi. Máselen, elimizdiń Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men О́zbek­stannyń Aqparat jáne buqara­lyq kommýnıkasııalar agent­tigi arasynda 2025 jylǵa deıingi ózara is-qımyl josparyna qol qoıyl­ǵan. Jospar medıakontent almasýdy, jýrnalısterge arnalǵan trenıngter men semınarlar ótkizýdi, baspasóz hatshylarynyń biliktiligin arttyrýdy, jas mamandardy qoldaýdy jáne jalǵan aqparatpen birlesip kúresýdi qamtıdy. Sondaı-aq taraptar tájirıbe almasý jáne kásibı baılanystardy damytý maqsatynda eki eldiń jýrnalısteri úshin baspasóz týrlaryn uıymdastyrý týraly sheshim qabyldady.

Kóshpeliler oıyndary mádenıet merekesine ulasty

Mınıstr A.Balaeva kótergen ke­lesi másele – birlesken medıajoba­lar jasaý. Ortalyq Azııa memleket­teri basshylarynyń Sholpan-Ata qalasynda ótken Konsýltatıvtik kezdesýinde Prezıdent Q.Toqaev birlesken jumystyń mańyzdy vektory Ortalyq Azııa halyqtarynyń baı tarıhı jáne mádenı murasyn tanymal etý ekenin atap ótkeni belgili.

– Osy jumys aıasynda Qazaqstan men О́zbekstan birlesip shyǵarǵan «Qorqyt ata» tarıhı teleserıa­lyn, Qyrǵyzstanmen birlesken «Qos qanat» telekópirin, Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty keńeıtýge baǵyttalǵan «Zakovat» zııat­kerlik oıynyn atap ótýge bolady. Mundaı tájirıbeni óńirdiń ortaq tarıhı tulǵalaryna, mádenı murasyna, týrıstik múmkindikteri men qazirgi zamanǵy jetistikterine arnalǵan jańa birlesken medıajobalardy jasaý arqyly keńeıte túsken jón dep sanaımyn. Bizdiń arnalar qazirdiń ózinde Qyrǵyzstanda, О́zbekstanda, Ázerbaıjan men Tájikstanda habar taratady. Olarmen biz arnalardyń parıtettik qatysý tizimin keńeıtý boıynsha jumys istep jatyrmyz, – dedi mınıstr.

О́ńirde mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar da josparly túrde nyǵaıyp kele jatqanyn aıtqan A.Balaeva jyl saıyn elimizde Qyrǵyzstannyń, О́zbekstannyń, Tájikstan men Túrikmenstannyń mádenı kúnderi zor tabyspen ótkizilip júrgenin jetkizdi. Dál sol sekildi atalǵan elderde Qazaqstannyń mádenı kúnderi de ótip jatyr.

«Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­dary Ortalyq Azııa elderi úshin ortaq mádenı-tarıhı murany beı­ne­leıtin biriktirýshi oqıǵaǵa aınal­dy. Byltyr qyrkúıek aıynda Astana­da ótken V kóshpeliler oıyn­­daryna álemniń 89 elinen 2 800 qaty­sý­shy men 700-den asa jýrnalıst keldi. Oıyndardyń ashylý saltanaty men basqa da sporttyq jarys­taryn Túrkııa, Reseı, Ázerbaıjan, Mońǵolııa, О́zbekstan, Túrikmenstan men Qyrǵyzstan elderi joǵary sapada taratyp, kópshilik kórermenge jetkizdi. Bul is-shara sporttyq jarys aıasy­nan áldeqaıda asyp túsip, búkil óńir­den júzdegen myń kórermen men tý­rıstiń basyn qosqan kóshpeli máde­nıet­tiń tamasha merekesine ulasty, – dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri.

Sondaı-aq A.Balaeva Ortalyq Azııa óńiri iri halyqaralyq medıa­resýrs­tar men ınternet-platforma­lar úshin qyzyǵýshylyq týdyratyn salmaqty ortaq naryqty qalyp­tastyryp jatqanyn, sol arqyly jahandyq medıaalańǵa birlesip shyǵý kerek ekenin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, bizdiń elimiz halyqaralyq resýrstarmen baılanys ornatý bo­ıynsha belsendi jumys júrgizip jatyr. О́tken jyldyń tamyz aıyn­da Astana qalasynda «Euronews» arnasynyń Ortalyq Azııa boıynsha ókildigin ashý týraly kelisimge qol qoıylǵanyn mysalǵa keltirdi.

– «Euronews» komandasy bizdiń ha­­lyq­tarymyzdyń óneri, máde­­nıeti men ómir salty týraly «Mo­dern nomads» telesho­ýyn, «Or­talyq Azııadan shyqqan da­ýystar» taqyryptyq serııasyn – óńirdiń belgili qaıratkerlerimen suhbattardy, iri óńirlik is-sharalardy qamtıtyn «Fokýs» reportajdary­nyń birqataryn kórsetýge kiristi. Biz Ortalyq Azııanyń barlyq elimen ortaq tarıhı jáne mádenı muramyz­dy, saýda-ekonomıkalyq jáne týrıs­tik áleýetimizdi kórsetýge baǵyttalǵan birlesken medıajobalardy jasaý boıynsha halyqaralyq áriptesterdi tartý jumysyn júrgizýge nıettimiz, – dedi mınıstr.

Zań salasynda áriptestikti nyǵaıtý qajet

Aıda Balaeva kótergen taǵy bir mańyzdy másele – zań shyǵarý salasynda tájirıbe almasý. Máselen, búginde bizdiń elimiz óz seriktesterimen medıa salany jetildirý boıynsha júrgizilip jatqan jumys tájirıbesin jáne oń nátıjelerin bólisýge daıyn.

– 2023 jyly Memleket basshysy «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» Zańǵa qol qoıdy. Onda «onlaın-platforma» jáne «jedel habar almasý servısi» uǵymdary aıqyndaldy, sheteldik onlaın-platformalardyń BAQ salasyndaǵy ýákiletti organmen yqpaldastyq boıynsha óziniń zańdy ókilin taǵaıyndaý, zańdarmen jáne sot sheshimderimen tyıym salynǵan zańsyz aqparatty joıý sharalary bel­gilendi. Sondaı-aq Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń sheteld­ik onlaın-platformalardyń, messend­jerlerdiń zańdy ókilderiniń tizilimin júrgizý quzyreti engizildi.  «Mass-medıa týraly» zań sátti qabyldanyp, kúshine endi, – dedi A.Balaeva.

Sonymen qatar mınıstr at­qarylǵan jumystardyń arqasynda zańsyz kontent (kıberbýllıng, alaıaqtyq, ekstremızm, pornogra­fııa) pen jalǵan aqparatty taratýǵa qar­sy kúreste aıtarlyqtaı tabysqa qol jetkizilgenin atap ótti. 2018 jyly zııandy kontentke qol jetkizýdi shek­teýdiń quqyqtyq tetikterin bekitken «Balalardy densaýlyǵy men damýy­na zııan keltiretin aqparattan qorǵaý týraly» zań qabylda­nyp, jetildiri­lip jatyr. Sol tetikter aqparattyq keńistiktegi balalar qaýip­sizdiginiń negizderin qamtamasyz etýde mańyzdy qadam boldy.

Mádenıet jáne aqparat mı­nıstri ár elden kelgen áriptesterin jal­ǵan aqparatqa qarsy birlesip jumys júrgizýge shaqyra kele, feıkpen kúreste elimizdiń «Stopfake.kz» jobasy sátti jumys istep kele jat­qanyn, sonymen qatar Prezıdent «Kreatıvti ındýstrııany damytý qoryn» qurýdy tapsyrǵanyn, Úkimet kreatıvti ındýstrııany damytý­dyń 2021–2025 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn bekitip, iske asyryp jatqanyn aıtty.

– Qazaqstandyq serıaldar men fılmder telearna men strımıng­tik platformalarda joǵary kórset­kishterge ıe bolyp, TMD, Eýropa men Azııa elderine eksporttalyp jatyr. Osylaısha, elimiz «Kreatıvti taýarlar men qyzmetter» baǵyty boıynsha «Jahandyq ınnovasııa ındeksi» reıtınginde 65-orynǵa kóterildi. «Sálem ınterteıment» (Salem entertainment) eksklıýzıvti beınekontenttiń otandyq fabrıkasy áleýmettik jelilerde jáne beınehos­tıngterde kontentti óndirý jáne taratý boıynsha óńirdegi eń iri medıakompanııa bolyp sanalady, – dedi ol.

A.Balaeva óz sózin qorytyndylaı kele ǵylymı jáne bilim berý áleýetin biriktire otyryp, Ortalyq Azııa jýrnalıstıka akademııasyn qurý, jastardyń daryndy ókilderi úshin shyǵarmashylyq ortalyǵy bolýdy kózdeıtin Ortalyq Azııa kreatıvti habyn qurý, úzdik jumystardy atap ótýge jáne laıyqty jýrnalıster men kontentmeıkerlerdiń eńbegin tanýǵa múmkindik beretin jýrnalıs­tıka salasyndaǵy Ortalyq Azııa syılyǵyn taǵaıyndaý, «Bizdiń adamdar» telejobasyn iske qosý, sol arqyly turatyn eline jáne qarym-qatynas tiline qaramastan, jastardy shabyttandyratyn jáne olarǵa óne­ge bolatyn tulǵalar týraly áńgime­leý, Naýryzǵa arnalǵan telekópir uıymdastyrý, baýyrlas elderimizdiń telearnalary úshin teleónimderdi qoljetimdi etý, týrızm men ınvestısııany tanymal etýge baǵyttalǵan birlesken kontenttiń kólemin ulǵaıtý, osy jyldyń kúzinde «Mıpkom» (MIPCOM) teleónimderiniń eń tanymal kórmesinde «Central Asia» brendimen biryńǵaı alań usyný, telearnalar Ortalyq Azııa elderindegi áriptesteriniń ótinimderi boıynsha túsirilimderdi óteýsiz negizde júzege asyratyn alań qurý sekildi mańyzdy usynystaryn ortaǵa saldy.

Yqpaldastyq jańa kezeńge bet burdy

Forýmnyń ashylýynda sóz sóılegen О́zbekstan Prezıdenti Ákimshiligi janyndaǵy Aqparat jáne buqaralyq kommýnıkasııalar agenttiginiń dırektory Asadjon Hodjaev Ortalyq Azııa búginde aımaqtyq yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine ótkenin, keıingi qysqa ýaqyttyń ishinde birqatar mańyzdy másele sheshimin taýyp jatqanyn tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa dostyq keńistigine aınalyp, barlyq salada ózara senim men tatý kórshilik qatynas nyǵaıyp keledi.

A.Hodjaev medıaforýmdar ótkizý ıgi dástúrge aınalǵanyn aıta kele mundaı aıtýly is-sharalar kópjaqty ári ekijaqty formatta da uıymdastyrylyp jatqanyn, máselen, byltyr qyrkúıek aıynda birinshi ózbek-ázerbaıjan medıaforýmy ótkenin habardar etti.

Sonymen qatar ózbekstandyq maman ózara yntymaqtastyq­tyń bir­qatar mańyzdy baǵytyna toqtaldy.

– Birinshiden, Ortalyq Azııadaǵy árbir memleket óz kórshilerimen ekijaqty qatynasty tereńdete berýi kerek. Ekinshiden, aımaqtaǵy ynty­maqtastyqtyń ınstıtýttyq jáne nor­­matıvtik-quqyqtyq bazasyn ny­ǵaıtý qajet. Úshinshiden, jalǵan aqpa­rat jaǵadan alyp turǵan zaman­da bizdiń elderimizde júzege asyry­lyp jatqan reformalardyń nátı­jeleri týraly BAQ arqyly, áleý­mettik jelilerde obektıvti aqpa­rat berip, tanymal kontentti taratý tájirı­besin qalyptastyrý óte ma­ńyzdy. Tórtinshiden, ulttyq arna­lary­myzdyń aımaqtaǵy barlyq eldiń habar taratý keńistiginen oryn alýyn jolǵa qoıǵan jón. Bul má­denı-gýmanıtarlyq baılanys kók­jıegin keńeıtip, halyqtarymyz arasynda jańa dıalog arnalaryn ashýǵa múmkindik beredi. Besinshiden, jalǵan aqparatpen kúres zamanynda memlekettik organdardyń ashyqtyǵy mańyzdy. Osyǵan oraı baspasóz hatshylary ınstıtýty únemi damyp otyrýy qajet. Bul salada da biz ózara táji­rıbe almasyp, birimizde joqty ekin­shimiz úırenip, bir-birimizge qoldaý kórsetkenimiz abzal, – dedi ol.

Mańyzdy talqyny Shýshada jalǵastyrý usynyldy

Ázerbaıjan Medıa damytý agenttiginiń atqarýshy dırektory Ahmed Ismaılovtyń aıtýynsha, qazir BAQ-tyń róli buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıge kóterilip, ol oqıǵalardyń reflektory ǵana emes, sonymen qatar strategııalyq damýdyń mańyzdy draıveri retinde de aıryqsha mánge ıe bolyp otyr. Aqparat quraldary bolashaqty qalyptastyrýdyń negizgi quraly retinde qyzmet etedi. О́ıtkeni azamattardy aqparattandyrady, oqytady jáne pikir qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Qazirgi jahandaný dáýirinde jahandyq syn-qaterlerge qarsy kúres pen medıa landshaftty shoǵyrlandyrý úshin kúsh-qýatymyzdy biriktirgen oryndy ekenin aıtty.

– Bizdiń elderimizdiń ortaq máde­nıeti men tarıhy, sondaı-aq memle­ket basshylary arasyndaǵy qalyp­tasqan ıgi qarym-qatynas irgeli dıp­lomatııalyq baılanystardy, sonyń ishin­de buqaralyq aqparat quraldary men kom­mýnıkasııalar salalaryndaǵy qatynas­ty jaqsartady. Aqparattyq keńis­tikti damytý men qorǵaý – kez kelgen eldiń jalǵyz qolynan keletin sharýa emes. Jahandyq syn-qaterler ujym­dyq áreketti talap etedi. BAQ dıp­lomatııasy transshekaralyq ynty­maq­tastyq, birlesken tekserýler men mádenı almasýlar arqyly áriptestikti damyta alady, – dedi ol.

Ázerbaıjandyq maman Azııa qurlyǵynyń basqa bólikterimen ózara is-qımyl jasaýdyń biregeı alańy – Ortalyq Azııa I medıaforýmy da kópke paıdaly bolǵanyn aıtty. Son­daı-aq ol Ázerbaıjannyń Ortalyq Azııa elderimen, ásirese Qazaqstan jáne О́zbekstanmen medıa salasynda ynty­maqtastyǵy artyp kele jatqanyn jetkizdi.

Sóziniń sońynda A.Ismaılov osy jyl Ázerbaıjan úshin mańyzdy kezeń bolyp otyrǵanyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bıyl Ázerbaıjan óziniń ulttyq baspasóziniń 150 jyldyǵyn atap ótedi.

– О́zderińiz biletindeı, biz jyl saıyn dástúrli túrde Prezıdent Ilham Álıevtiń tikeleı qatysýy­men Shýsha jahandyq medıaforýmyn uıymdastyryp kelemiz. BAQ salasyndaǵy ózekti taqyryptardyń keń aýqymyn talqylaý, ıdeıalarmen almasý, aımaqtyq jáne halyqara­lyq medıa yntymaqtastyqty nyǵaı­tý úshin serpindi alań qyzmetin atqaratyn aldaǵy Shýsha jahandyq III medıaforýmynda osy mazmundy dıalogti jalǵastyrýǵa árqaısyńyzdy jyly lebizben shaqyramyn. Is-shara 3 aıdan keıin, 19–22 shilde aralyǵynda Ázerbaıjannyń tarıhy tereń Shýsha qalasynda ótedi jáne oǵan sizder de qatysyp, eń mańyzdy degen máselelerdi talqylaýǵa atsalysasyzdar dep úmittenemin, – dedi ol.

Dıpfeıkter qoǵam degbirin alyp tur

Jıynda sóz alǵan Qyrǵyz Res­pýblıkasy Mádenıet, aqparat, sport jáne jastar saıasaty mınıstri­niń orynbasary Marat Taǵaev Ortalyq Azııa elderiniń aqparattyq saladaǵy yntymaqtastyǵy ýaqyt ótken sa­ıyn ózektiligi joǵarylaı túskenin aıryqsha atap ótti. Sonyń ishinde ınternet arqyly taralatyn qaýip-qaterge qarsy birlesken kúres – zaman talaby. Onyń aıtýynsha, aqparattyq tehnologııalardyń, ásirese jasandy ıntellektiniń jedel damýy qoǵamǵa paıdasymen qatar, keıbir jaǵymsyz áserlerin de berip jatyr.

– Bir jaǵynan, JI adamdarǵa úlken múmkindikter esigin ashty. Atap aıtqanda, úderisterdi avtomattan­dyrý men úlken kólemdegi máli­met­terdi taldaýǵa deıingi jeńil­dikterdi usynady. Ekinshi jaǵynan, osy múmkindikterdi teris maqsatta paı­da­lanatyndar da tóbe kórse­tip júr. Sonyń biri – dıpfeıkter. Neırojeliler shynaıy jaǵdaı­lardan aıyra almaıtyndaı jalǵan vıdeolar men aýdıomaterıaldardy taratyp jatyr. Mundaı tehnologııalar ótirik habarlardy jaıý, qoǵamdyq pikirdi burý, kıberqylmys jasaý, qoǵam qaıratkerleri men memlekettik organdarǵa jala jabý maqsatynda paıdalanylýy múmkin, – dedi ol.

Búginde Ortalyq Azııa bir­les­ken sheshimder men medıany stra­te­gııalyq turǵydan qarastyrýdy talap etetin syn-qaterlerge tap bolyp otyr­ǵanyn tilge tıek etken ol bir­tutas aqparattyq keńistikti damytý men medıa saladaǵy óńirlik ynty­maq­tas­­­­tyq­ty nyǵaıtý bizdiń elderge ja­han­­dyq syn-qaterlerge tótep berý­ge, qoǵam­nyń turaqtylyǵyn art­tyrýǵa jáne demokratııalyq ınstı­týt­tardyń da­mýyna yqpal etýge kómek­tese­tinin, medıa tek baılanys quraly emes, sonymen qatar strategııalyq ósý quraly bola alatynyn jetkizdi.

– Osyǵan baılanysty halyqtyń sıfrlyq jáne medıasaýattylyǵyn arttyrý asa mańyzdy. Azamattardy aqparatty taldaý men synı turǵy­dan paıymdaý daǵdylaryna, feık­ter men ınternet-alaıaqtyq ádisterin tanýǵa úıretý qajet. Tek osylaı des­t­rýktıvti kontentke ushyraý qaterin azaıtyp, kommýnıkasııalyq ortanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge bolady. Birtutas aqparattyq keńistikti damytý kıberqaýipsiz­dik sala­synda birlesken tetikter qurý­dy, sıfrlyq qaterlerdi retteý tájirıbesimen almasýdy, sondaı-aq bilim berý men aǵartý salalaryndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy qajet etedi. Aqparattyq ıntegrasııa tek tehnologııalyq progrespen ǵana emes, sonymen qatar jaýapty sıfrlyq mádenıetti qalyptastyrýmen qatar júrýge tıis, – dedi ol.

Terrorızm men ekstremızmge qarsy kúres jandanýy kerek

Medıaforýmnyń kezekti qonaǵy, Tájikstan Respýblıkasy Úkimetiniń janyndaǵy Teledıdar jáne radıo habarlaryn taratý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Alızoda Sýhrob aqpa­rattyq-kom­mýnıkasııalyq tehno­logııa­lar­dyń kúndelikti damýy jáne qazirgi álem táji­rıbesi elektrondyq BAQ-ty tıim­di paıdalaný tek aqpa­rattyq keńis­­tikti toltyryp qoımaı, sony­men qatar aımaqtaǵy elderdiń aqpa­­rat­tyq qaýipsizdigin qam­tama­syz etýge múmkindik bereti­nin kór­setip otyrǵanyn aıtty. Onyń piki­rin­she, Ortalyq Azııa keńistigin­degi aqpa­rattyq qaýipsizdik te televı­zııa­lyq jáne radıohabar taratýshy kom­­panııa­lardyń, sondaı-aq basqa da medıa uıym­dardyń shyǵarmashylyq jáne teh­nıkalyq áleýetine baılanysty.

Turaqsyzdyq pen zamanaýı syn-qater­ler jaǵdaıynda aqparattyq ekst­remızm qoǵamǵa jáne jalpy Orta­lyq Azııa elderine teris áser eteti­nin, ıaǵnı aımaq qaýipsizdigine tón­gen naqty qaýip ekenin aıtqan A.Sýhrob BAQ terrorızm men ekstre­mızm­ge qarsy kúreske óz úlesin qosyp, zamanaýı qaýipter men syn-qaterler­ge qarsy turýdyń jańa tásilderin qalyptastyrýy kerek ekenin jetkizdi.

– Ortalyq Azııa elderiniń medıa uıymdary úshin yntymaqtastyq úlgisi – elderimizdiń basshylary arasyndaǵy dostyqqa, ózara túsinistikke, qurmet pen senimge negizdelgen, sondaı-aq konstrýktıvti jáne tıimdi seriktestikti maqsat etken baılanystar bolýǵa tıis. Bıyl 31 naýryzda ejelgi Hýdjand qalasynda Tájikstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan prezıdentteriniń úshjaqty kezdesýi ótti. Osy basqosýda úsh memleket shekarasynyń túıisken núktesine qatysty kelisimge qol qoıyldy. Bul oqıǵa halyqaralyq qaýymdastyq tarapynan asa mańyzdy oqıǵa retinde baǵalandy. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, Ortalyq Azııa óńiriniń medıa uıymdaryna úshjaqty kelisim týraly aqparatty keńinen jarııala­ǵany úshin alǵysymyzdy bildiremiz, – dedi tájikstandyq maman.

Ekijaqty kezdesýler ótkizdi

Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva forým aıasyn­da Ortalyq Azııa elderiniń medıa salasy mekemeleri men salalyq vedomstvolarynyń ókilderimen birqatar ekijaqty kezdesý ótkizdi. Atap aıtqanda, О́zbekstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń janyndaǵy Aqparat jáne buqaralyq kommýnıkasııalar agenttiginiń dırektory Asadjon Hodjaevpen basqosýda elimizdiń Ortalyq Azııa óńirinde biryńǵaı aqparattyq keńistikti nyǵaıtýdy únemi qoldaıtynyn atap ótti. Taraptar arasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtý jáne ózara tájirıbelik baılanysty damytý maqsatynda aqparattyq saladaǵy áriptestikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan birlesken hattamaǵa qol qoıyldy.

Al Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Medıa damytý agenttiginiń atqarýshy dırektory Ahmed Ismaılovpen ótken kelissózder barysynda taraptar halyqtar arasyndaǵy jaqyndasý men ortaq aqparattyq keńistik qalyptastyrýda mádenıet, bilim berý men medıanyń mańyzdy rólin atap ótti. Ásirese teń dárejeli aqparat taratý máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Qazirgi ýaqytta Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Ázerbaıjannyń «CBC TV» telearnasyn elimizdiń aýmaǵynda tirkeý múmkindigin qarastyryp jatyr.

Sondaı-aq Aıda Balaeva CNN-niń Ortalyq Azııa jáne Afrıka boıynsha ókili Saıed Imran Ahmadpen kezdesti. Taraptar telejýrnalıstıka men medıa salasyn damytý­ǵa baǵyttalǵan ekijaqty ynty­maqtastyqty keńeıtý josparlary men keleshegin talqylady.

Buǵan qosa Ortalyq Azııa II medıaforýmynyń birinshi kúni «Jahan­­dyq medıa: bolashaq­tyń aqpa­rattyq landshaftyn qalyp­tastyrý» taqyrybyndaǵy plenarlyq sessııamen jalǵasyn taýyp, onda Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń (AО́SShK) bas hatshysy Qaırat Sarybaı, «Euronews» bas dırektory jáne redaksııalyq dırektory Klaýs Shtrýns, ABU bas hatshysy Ahmed Nadım, CGTN bas redaktorynyń orynbasary Dın Iýn, «AnewZ» telearnasynyń bas dırektory Rýfat Hamzaev, TASS agenttigi bas dırektorynyń birinshi orynbasary Mıhaıl Kalmykov sekildi tanymal mamandar sóz sóılep, ortaq medıa keńistigin qurý men jalǵan aq­parat taratýǵa qarsy birlesken kúres ja­ıynda oılaryn ortaǵa saldy.

Sonymen qatar tústen keıin «Jasan­dy ıntellekt pen úlken derekter dáýi­rindegi medıanyń sıfrlyq trans­formasııasy», «Áleýmettik jeli­ler – el ımıdjin ilgeriletý qura­ly retinde» taqyryptarynda panel­dik sessııalar men Netvorkıng sessııasy ótti. Munda Ońtústik jáne Ortalyq Azııadaǵy retteý jónin­degi Meta kompanııasynyń dırektory Senýra Abervaıdena, CNN International Commercial kreatıvti dırektory Ien Makdonald, Sıfrlyq transformasııa jáne jasandy ıntellekt boıynsha sarapshy Rústem Bıgarı, «Qazcontent» AQ basqarma tóraǵasy Aına Zadabek, «Kabar» qyrǵyz ulttyq aqparat agenttigi dırektory Mederbek Shermetalıev, «Atameken Business» bas dırektory Qanat Saharııanov, JI jáne sıfrlyq medıa mamany Danııar Qosnazar, ózge de mamandar qatysyp, baıandama jasady.

Eskendir ZULQARNAI,

Jasulan SEIILHAN,

«Egemen Qazaqstan»