M.Tólepbergenuly Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta Brest qamaly, Varshava, Gdansk pen Perlebergte bolǵan shaıqastarǵa qatysqan. Soǵys jyldarynda jaýdan taısalmaǵan erligi úshin II dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen, «Erligi úshin», «Varshavany azat etkeni úshin», «Germanııany jeńgeni úshin» medaldarymen, basqa da mereıtoılyq tósbelgilermen marapattalǵan.
«Sáýir aıynda jasym júzge tolady. 1943 jyly soǵysqa alyndym. Alty aı Tashkentte radıstiń oqýyn oqydym. Maıdanda tankige qarsy 76 mıllımetrlik zeńbirektiń radısi boldym. Soǵys bitken soń, 5 jyl Germanııada áskerı boryshymdy ótedim. Úıde bes aǵaıyndy edik. Eń kishisi men bolatynmyn. Bárimiz de soǵysqa alyndyq. Otan qorǵaý – er-azamattyń mindeti. Sol boryshty abyroımen atqaryńdar, qaraqtarym. Senderdiń quttyqtap kelip turǵandaryńa qýanyp turmyn. Osylaı kóńil bólip kelgenderińe myń da bir rahmet. Sanaly ǵumyrymyz keńestik zamanda ótti. Sol shaqta egemendik alsaq qoı dep armandaıtyn edik. Mine, sol armanymyz da oryndalyp, Qazaqstan búginde azat el atandy. Buǵan da shúkirshilik. Sol táýelsizdigimizdiń qorǵany myna sizdersizder, jas órender. Eldiń egemendigin kózdiń qarashyǵyndaı qorǵaý – endigi jerde senderdiń mindetteriń. Al, endeshe, batamdy bereıin. Jaratqan árdaıym elimizge jar bolsyn, egemendiktiń irgetasy myqty bolsyn, aspanymyz ashyq, zamanymyz tynysh bolsyn», dedi ǵasyr jasaǵan maıdanger.
Soǵys ardageri eki ul, alty qyz tárbıeledi. Osy bala-shaǵasynan qazir 19 nemere, 10 shóbere súıip otyr. Aıta ketsek, bıyl mereıli 100 jasqa tolatyn qarııa – Shymkent qalasyndaǵy kózi tiri jalǵyz er maıdanger qart. Álbette, onyń erlik isteri urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, kelesi býynǵa batyldyq pen tabandylyqtyń úlgisi bolyp qalary haq.
Al UOS ardageri Nına Mosýnova 1943 jyly Mojaısk túbinde bolǵan shaıqasta pýlemetshi bolyp soǵysqan. Keıin áýe qorǵanysy brıgadasynyń quramynda radıster bólimshesiniń komandıri retinde jaýyngerlik qyzmetin jalǵastyrǵan. Ardager 1924 jyly Tatarstanda týǵan. Ferma meńgerýshisi qyzmetin atqaryp júrgende áskerge shaqyrylyp, Qazan qalasynda radıst mamandyǵy boıynsha daıyndyqtan ótedi. Batyl júrekti qaharman qyz erliginiń arqasynda «Germanııany jeńgeni úshin» medalimen marapattalady. 1948 jyly Shymkent qalasyna kóship kelip, osynda bar sanaly ǵumyryn ótkizedi. N.Mosýnova beıbit zamanda «KazIýgVzryvProm» dep atalatyn basqarmada hatshy-mashınıst bolyp jumys istegen. Soǵystan keıin eńbek maıdanynda da aıanbaı ter tókti.
«Jeńiske deıin 100 kún» aksııasy aıasynda Shymkenttegi 6698 áskerı bólimderdiń sarbazdary qos ardagerdi kele jatqan Jeńis merekesimen quttyqtady. Áskerı qyzmetshiler qart jaýyngerlerdiń jyly estelikterin tyńdap, olarǵa arnap syı-sııapat jasady.
Aksııa aıasynda áskerı orkestr patrıottyq rýhty oıatatyn túrli mýzykalyq shyǵarmalar oryndady. Onyń ishinde soǵys jyldaryn eske túsiretin eski ánder de bar.
«О́skeleń urpaq batyr uldaryn umytpaı, árdaıym osylaı qurmet kórsetýi kerek. О́ıtkeni búgingi beıbit zaman solardyń erlikteriniń arqasynda ornady. Sondyqtan ardagerlerdi eshqashan umytpaımyz. «Qarty bar úıdiń qazynasy bar» dep beker aıtylmaǵan. Endeshe, bizge Jeńis dámin tatqyzǵan ardagerlerdi tiri ýaǵynda syılap, barynsha qurmetimizdi kórsetip qalýǵa tyrysýymyz qajet. Jalpy, ardagerlermen kezdesip, bir aýyq kóńilin aýlaý – beıbit shaqta ómir súrip jatqan búgingi urpaq úshin buljymas paryz. Ári onyń patrıottyq-tárbıelik máni de aıryqsha. Shaıqasta erlik kórsetip, dushpanmen aıqasqan talaı azamat Keńes Odaǵynyń batyry atandy. Tyl jumyskerleriniń de eńbegi ólsheýsiz. Kúndiz-túni bel jazbaǵan sol kisilerdiń eńbeginiń arqasynda maıdan azyq-túlik, kıimmen, qarý-jaraqpen tolyq qamtamasyz etildi. Soǵys kezinde KSRO-nyń batys aımaqtaryndaǵy zaýyt-fabrıkalardy jaý qolynda qaldyrmas úshin Qazaqstanǵa kóshirgeni belgili. Qazaqtyń saıyn dalasynda óndiristiń dúbirlegen kezeńi sol ýaqyttarda bastalǵanyn umytpaýymyz kerek», dedi áskerı bólim kapıtany Syrym Súndetov.
Murataly Tólepbergenuly men Nına Mosýnovadaı ardagerler – aramyzda júrgen tarıhtyń tiri kýási. Olardyń dańqy men erlik murasy qazaq halqynyń júreginen eshqashan óship ketpeıdi. Al Jeńis merekesi batyrlar esimin ulyqtaýdyń, olardyń erligi men ónegeli isterin búgingi jas urpaqqa nasıhattaýdyń jarqyn úlgisi bolyp qala bermek.
Shymkent qalalyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń málimetinshe, merekege oraı UOS ardagerlerine teńestirilgen 166 azamatqa 176 940 teńge kóleminde bir rettik áleýmettik kómek qarastyrylǵan. Sondaı-aq 1 586 adamdy qamtıtyn tyl eńbekkerleri men marapattalmaǵan ardagerlerge 58 980 teńge shamasynda áleýmettik járdem tólenedi. Sonymen qatar 70 adamdy quraıtyn UOS múgedekteriniń jesirlerine, qaza tapqan 170 áskerı qyzmetshiniń otbasylaryna joǵaryda atalǵan 58 980 teńge mólsherinde járdem qarajaty usynylady. Qysqasy, aldaǵy qos merekede 1 994 adam bir rettik áleýmettik kómek alady. Al onyń jalpy somasy – 147,1 mln teńgege teń.
ShYMKENT
