Shymkentte sakýra gúldedi

Shymkentte ekologııa árqashan kún tár­tibinde birin­shi tura­tyn másele. Zaýyt-fa­brı­kalardan aýaǵa taraıtyn zııan­dy zattar, kólikterden shyǵatyn tútinder qalanyń tynysyn taryltady. Ekologııalyq ahýaldy jaqsartý maqsatynda jergilikti atqarýshy bılik arnaıy qabyldanǵan tujy­rymdama, baǵdarlamalar aıasynda kóptegen jumysty qolǵa alyp jatyr. Sonyń biri – aǵash kóshet­terin egý, jasyl jelek úlesin arttyrý. Jazdyń kúnderi shaharda kún qatty ysıdy. Adamdar sondaı kezde kóle­ńkelep, demalǵysy keledi. Halyqtyń osy talap-tilegin oryndaý maqsatynda qala ákimdigi qazir jańadan gúlzarlar, shaǵyn saıabaqtar salyp jatyr.

Búginde jasyl jelektiń jan basyna shaqqandaǵy úlesi Shym­kentte bir adamǵa 3,13 sharshy metrden keledi eken. Ákim­dik bul kórsetkishti 16 sharshy metrge arttyrýdy, megapolısti naǵyz jasyl baqqa aınaldyrýdy kózdep otyr.

Shymkentte buryn qylqan­japyraqty taldar kóp egiletin. Onyń ornyn Shynar, Gýdjým aǵashtary almas­tyrdy. Sebebi olardan kóbi­rek kóleńke túsedi, ári qorshaǵan ortaǵa ottegini mol bóledi. Búginde Shymkenttiń ózi men aınalasyndaǵy eldi mekenderdi qosqanda ósip tur­ǵan 6 mln túp aǵash-butalar bar. Bul sanǵa jospar bo­ıynsha jyl sa­ıyn egiletin 200 myń túp kóshetti qosyńyz. Qalada arnaıy orman tuqym­baǵy bar. Ol jerde 700 myń­nan astam aǵash-buta kóshetteri ósip jatyr. Orman tuqymbaǵynda 17 túrli óskindi kezdestirýge bolady. Byltyr tuqymbaq alqabyn kútip ustaýǵa memleket qazynasynan ­ 127 mln teńge qarajat bólindi.

Qalalyq jaıly ortany damytý basqarmasynyń dereginshe, bıyl megapolıste tabıǵat pen qorsha­ǵan ortany jaqsartý baǵytynda kóptegen jumys atqarylady. Shahardyń basty kúre joly sanalatyn 24 magıstraldy kóshe abattandyrylady. «Abaı», «Metallýrg», «Alataý» saıabaqtarynda balalar alańshalary paıda bolady. «Aqsaı-Qarabastaý» kanalynyń jóndeý jumystary bastalady. Osynyń bári qala turǵyndaryna jaıly orta qalyptastyrý maqsatynda júzege asyrylady. Buryn nóser jaýyn jaý­sa shahardyń ortalyq kóshelerine deıin sý basyp ketetin. Kanaldardy tazalap, ırrıgasııalyq júıelerdi retke keltirýdiń nátıjesinde qazir bul másele birtindep sheshimin ta­ýyp keledi. Baıaǵyda qaladaǵy jalǵyz ózen Qoshqarata aınalasy kúl-qoqysqa tolyp, sýy lastanyp jatatyn. Ákimdik osy máseleni de qolǵa alyp, aınalasy abattana bas­t­ady.

A.Asqarov atyndaǵy mem­lekettik den­dro­logııalyq saıabaǵy – Shym­kent­tiń maqtanyshy. Qydyryp kelgen qonaqtar qalanyń mádenı-qy­zyqty oryndaryn aralaý barysyn­da mindetti túrde osy saıabaqqa soqpaı ket­peıdi. Saıabaq sonymen birge jer­gilikti turǵyndardyń kúnde­likti de­ma­latyn, serýendeıtin orny. Ha­lyqqa tıgizip jatqan paıdasy men qyz­meti orasan ekenin bilgen jer­gilik­ti bılik saıabaqty erekshe kútim men qamqorlyqqa alǵan. Onda abat­tan­dyrý, kógaldandyrýdan bólek, ǵy­lymı-zertteý jumystary da júr­giziledi. Sonyń arqasynda aǵash­tar­dyń gendik qory molaıyp, san alýan­ ósimdik álemi jasaryp, jaqsaryp keledi.

Qyzǵaldaq gúli – Shymkenttiń sımvoly. Tipti osyǵan oraı shaharda áıgili eskertkish boı kótergen. Mega­po­lıstiń osy ereksheligin bildirý maq­satynda jyl saıyn qala bıligi gúl­zarlar men jol jıekterine, kóshe boı­laryna kózdiń jaýyn alatyn qyz­ǵal­daqtar egedi. Ákimdik bıyl 1,2 mln dana qyzǵaldaq egipti. Kóktem gúliniń mezgili ótken soń ornyn 1,3 mln dana birjyldyq basqa gúlder basady.

ShYMKENT