Túngi uıqy – jaı ǵana demalys emes. Ol – adamnyń júıke júıesin tynyqtyryp, oılaý qabiletin jańartyp, búkil aǵzany qalpyna keltiretin eń mańyzdy mezet. Alaıda osy tynyshtyqty eń aldymen smartfondar buzyp otyr. Ǵalymdardyń aıtýynsha, jastar arasynda uıqy buzylysynyń basty sebebi – áleýmettik jelige táýeldilik.
Buryn tek ekran jaryǵynyń uıqy sapasyna áser etetini aıtylsa, qazir másele tereńdeı túsken. Qazir basty qaýip ekrannan ǵana emes, áleýmettik jelilerdegi kontent pen adamnyń oǵan emosııalyq baılanysynan týyndap otyr.
2024 jyly júrgizilgen aýqymdy zertteýler osyny dáleldep otyr. Áleýmettik jelilerge jıi kirý, ondaǵy aqparattardy shekten tys tutyný – uıqyny buzatyn negizgi faktor. Adam neǵurlym telefonǵa kóp qarasa, mı soǵurlym demalmaıdy.
Jelide otyrǵan adam jatyp alyp ózgelerdiń ómirin baqylap, ózin ózgemen salystyrady. Nátıjesinde: «Men jetistikke jetken joqpyn», «Basqalar bárine úlgerip jatyr?» degen mazasyz oılar mıǵa ornyǵyp alady. Ǵalymdar muny kognıtıvti belsendilik dep ataıdy – ıaǵnı mı tynysh kúıge kóshe almaı, belsendi kúıde qalyp qoıady. Al ol uıqyny buzady.
Sonymen qatar áleýmettik jelige kirip, jańalyq qaramasa, birdeńeden qur qalǵandaı kúı keshý de uıqyny buzatyn negizi faktor. Bul – FOMO sındromynyń kórinisi. «Bir nárseden qalyp qoımaımyn ba?» degen qorqynysh adamdy telefonnan alystatpaıdy. Sonyń saldarynan uıqynyń uzaqtyǵy qysqarady, sapasy tómendeıdi. Al uıqysy qanbaǵan adamnyń oılaý qabileti álsireıdi, shydamsyz bola bastaıdy.
Mamandar eń aldymen, uıyqtardan keminde bir saǵat buryn telefondy qoldanbaýǵa keńes beredi. Bul kezde adam mıyn tynyshtalyp, aǵzasyn uıqyǵa daıyndaıdy. Sonymen qatar jaǵymsyz jańalyqtar men minsiz ómir týraly jazbalardan oqymaý mańyzdy. Ár qosymshany ashqan saıyn ózińizge: «Men nelikten dál qazir osyny ashtym?» degen suraq qoıý bul oısyz áreketterdiń aldyn alady eken.
Uıqynyń mańyzyn zertteýshi neırobıolog Mettıý Ýolkerdiń aıtýynsha, uıqy – jaı ǵana fızıologııalyq qajettilik emes. Ol – adamnyń ishki áleminiń tynyshtyǵy, jan dúnıesiniń tepe-teńdigi, ómirge degen qulshynysynyń kepili. Túnde telefon ustamaý – kózdi ǵana emes, oıdy da, júrekti de tynyqtyrady. «Uıqy arqyly biz kúndizgi aýyrtpalyqtan arylyp, ishki álemimizdi qalpyna keltiremiz», deıdi ǵalym.
