Sýretti túsirgen – Qasıet Muhtarov
Saıyn Muratbekov, Qalıhan Ysqaq, Ramazan Toqtarov, Qabdesh Jumadilov, Ákim Tarazı – zamanynda «bes tapal» atalǵan qazaq ádebıetiniń iri ókilderi. Ertis boıynda týyp-ósken Ramazan Toqtarovtyń qalamynan «Baqyt», «Ertis muhıtqa quıady», «Tulpardyń syny», «Jerdiń úlgisi», «Ǵasyr nany», «Sýsamyr», «Tańbaly jarǵaqtyń qupııasy», «Jendet», «Baqytty quldyqtyń aqyry», «Abaıdyń jumbaǵy» sekildi romandar týǵan. «Abaıdyń jumbaǵy» úshin Memlekettik syılyqqa ıe boldy. Oqyrmanǵa kesek dúnıeler usynǵan jazýshynyń týǵanyna bıyl 90 jyl toldy.
Qazaqtyń qabyrǵaly jazýshysynyń qurmetine oraı Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıiniń uıymdastyrýymen «Ertis perzenti» atty ádebı-tanymdyq konferensııa ótti. Igi is-sharaǵa jergilikti ádebıetshi ǵalymdar, qalamgerdiń qaryndasy Jańyl Toqtarova men onyń kúıeýi Qaharman Zaǵyt, ózge de týystary qatysyp, qazaq ádebıetinde úrkerdeı jarq etken áıgili jerlesimiz týraly estelikter aıtty.
«Ramazan Toqtarov shet tilin bilgendikten, shetel ádebıetin sol kezdegi aqyn-jazýshylardan erterek meńgerip, sheteldik mádenıetti keńinen sezine alǵanyn moıyndaý kerek. О́ńirlik «Qyzyl tý» gazetinde eńbek ete júrip, Almatyǵa baryp «Lenınshil jasqa» jumysqa turdy. Sol ýaqyttan bastap onyń ádebı ortaǵa tanylýy, qazaq ádebıetine kesek dúnıeler qosa bastaǵany ańǵarylady. Shyǵarmalary jańashyldyq sıpatymen erekshelenip turatyn. «Abaıdyń jumbaǵyn» jazýǵa úlken daıyndyqpen keldi. Bul shyǵarmany jazýda úlken mən bar. Kitapty oqı otyryp, «Abaı jolynda» jazylmaı qalǵan keıbir dúnıelerdi baıqadyq» deıdi fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Seıfıtden Sútjanov.
Ramazannyń ákesi Aıyp úsh aǵaıyndy, aǵasy Shuǵaıyp pen inisi – Tólesh. Ákesi Aıyp dúnıeden ozǵan soń týystary anasyn ámeńgerlik jolmen Tóleshke qosady. Sóıtip, Ramazan Tóleshtiń otbasyna keledi. Tóleshten týǵan Jańyldy erekshe jaqsy kórip, óle-ólgenshe syılasqan.
«Ramazan men Jańyl ekeýiniń analary bir ǵoı. Al Jańyl otbasynda qyzdan jalǵyz bola-tuǵyn. Qaryndasyn erekshe jaqsy kórdi. Minezi jibekteı, qarapaıym, úlkenmen de, kishimen de til tabysyp ketetin abzal jan boldy. О́kinishke qaraı, taǵdyr aramyzdan erte alyp ketetinin kim bilgen», deıdi eńbek ardageri, jazýshynyń kúıeý balasy Qaharman Zaǵyt.
Jańyl Toqtarova aǵasynyń baýyrmaldyǵyn esine aldy. Aıtýynsha, «Abaıdyń jumbaǵyn» sonaý 50-jyldary oıǵa alǵan qalamger uzaq jyl uly aqyn týraly derekterdi izdeýmen ótken.
«Ata-anamnyń turmysy táýir boldy. Ramazan aǵam qalaǵa kelgen saıyn bizdiń úıge qona jatady. Ata-anamnyń ózi Ramazan aǵa as almaı tabaqqa qol sozbaıtyn. Kishkentaı kezimnen taǵy bir este qalǵany – Pavlodarda Abaı atyndaǵy qazaq mektebinde bilim aldy. Adamdarmen qarym-qatynasqa erekshe mán beretin, syılastyqqa berik edi. Áli kúnge «Abaıdyń jumbaǵyn» tolyqtaı sheshe almaı ketkendeı kórinip turady», dep tolǵandy qaryndasy.
Konferensııada búkil sanaly ǵumyryn qazaq ádebıetine, ásirese, proza janrynyń damýyna arnaǵan jazýshy Ramazan Aıypulynyń shyǵarmashylyǵyna baılanysty túrli taqyrypta baıandamalar jasaldy. Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıi men S.Toraıǵyrov atyndaǵy oblystyq kitaphana jazýshynyń jeke zattary men kitaptarynan arnaıy kórme-ekspozısııasyn usyndy.
Pavlodar oblysy
