Foto: parlam.kz
Depýtat birinshi suraǵynda jumystar jáne jumysshy kásipterdiń biryńǵaı tarıftik-biliktilik qazirgi qoldanystaǵy anyqtamalyǵy eskirgenin, ol – 1990 jyldardaǵy óndiris qurylymy jáne kásip túrlerine arnalǵan aıtty.
«Alaıda qazirgi zamandaǵy eńbek sharty múlde basqa talaptar qoıyp jatyr. Industry 4.0 aıasynda avtomattandyrylǵan júıeler, robototehnıka, logıstıka, sıfrlyq óndiris prosesteri sekildi jańa mamandyqtar qalyptasyp, damydy. Biraq bul anyqtamalyq olarǵa saı biliktilik shekterin, laýazymdyq mindetter men jalaqy deńgeılerin naqtylamaıdy. Sonyń saldarynan jumysshylardyń naqty atqarǵan eńbegi men jalaqysy arasynda alshaqtyq týyndap jatyr», dedi májilismen.
M.Eskendirovtiń aıtýynsha sonymen birge, jumys berýshiler sol qujattyń eskirýin syltaýratyp, eńbek qatynastaryn formaldy túrde ǵana rásimdep, jumysshy quqyǵyn aınalyp ótip jatyr, mundaı jaǵdaılar ásirese qurylys, aýyl sharýashylyǵy, óndiris jáne qyzmet kórsetý salalarynda jıi kezdesedi.
«Mysaly, óndiriste 3D modeldeýmen jumys isteıtin tehnık maman jáne slesar eńbeginiń aýyrlyǵyna saıkes zerdelenýi qajet», dedi depýtat.
Depýtat ekinshi suraǵynda kolledjderdegi bilim berý baǵdarlamalaryn jumys berýshilermen birlesip qaıta qurý qajet ekenin, kóptegen kolledjderde oqytý baǵdarlamalary eski ádispen qurylyp, óndiristegi naqty jaǵdaılarǵa sáıkespeıtinin, bul – túlekterdiń jumysqa ornalasý múmkindigin tómendetetinin aıtty.
«Elimizde 800-den astam kolledj jumys jasaıdy. Alaıda, World Bank jáne OECD zertteýlerine sáıkes, Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim (TjKB) júıesiniń 60%-ǵa jýyǵy eńbek naryǵynyń naqty suranysynan alshaq. Baǵdarlamalar jańartylmaǵan, óndiristik tájirıbe qysqa merzimdi, al oqytýshylardyń basym bóligi jańa tehnologııalarmen jumys jasaýǵa jetkiliksiz», dedi Májilis depýtaty.
M.Eskendirovtiń aıtýynsha, sonymen birge, jasyl ekonomıkany damytý jónindegi tujyrymdama (2050) jáne sıfrlyq Qazaqstan strategııasy aıasynda jumysshy mamandyqtaryna energııa tıimdiligi, qaldyqtardy basqarý, qaıta óńdeý tehnologııalary, sıfrlyq logıstıka, ERP júıelerimen jumys isteý turǵysynda múlde jańa quzyretter qajet.
Osylardy aıta kele, depýtat usynystaryn aıtty.
«Birinshiden BTBA-ny tolyqtaı jańartý qajet. Ol úshin salalyq erekshelikter eskerilip, jumys berýshiler men kásipodaqtardyń, salalyq sarapshylardyń qatysýymen jańa anyqtamalyq ázirleý kerek. Zamanaýı kásipter men quzyretterdi (mysaly, dron operatorlary, tehnıkter, avtomattandyrylǵan júıe operatorlary, logıstıka mamandary jáne t.b.) tolyq engizý – ádil eńbek qatynastarynyń kepili. Halyqaralyq standarttar men Eýroodaqtyń ESCO júıesi (European Skills, Competences, Qualifications and Occupations) negizinde jańa kásip túrlerin saralaıtyn Ulttyq biliktilik sheńberi eskerilýi shart. Qujat elektrondy formatqa kóshirilip, jumys berýshiler men kadr mamandaryna yńǵaıly qural retinde usynylýy tıis.
Ekinshiden, kolledjder jumys berýshilermen turaqty áriptestik ornatýy tıis. Oqytý baǵdarlamalary jańartylyp, óndiristik tájirıbe men dýaldy oqytý keńinen engizilýi qajet. Sonymen qatar, ár mamandyq boıynsha sıfrlyq saýattylyq pen ekologııalyq jaýapkershilik daǵdylaryn qalyptastyratyn modýlder engizilýi tıis. Kolledj túlekteriniń jumysqa ornalasý kórsetkishi analıtıkalyq zerdelenýi qajet. Kolledj túlekterin kásibı qaıta daıarlaýǵa ketetin memlekettik shyǵyndar eseptelýi ózekti.
Úshinshiden, jumys berýshilerdi dýaldy oqytýǵa oqý baǵdarlamasyn ázirleýge mindetti túrde tartý qajet. Sıfrlyq jáne «jasyl» quzyretter barlyq tehnıkalyq mamandyqtarǵa engizilýi tıis. Ár kolledjde tehnologııalyq seriktestermen (zaýyttar, IT-kompanııalar, agrofırmalar) birlesken oqý-óndiristik laboratorııalar qurylýy qajet», dedi Muqash Zulqarnaıuly.
Májilis depýtatynyń túıindi sózinshe, atalǵan eki baǵyt boıynsha naqty ózgerister engizý – jumysshy mamandyqtarynyń bedelin arttyryp, eńbek quqyqtaryn qorǵaýdyń, kásibı bilim men óndiris arasyndaǵy alshaqtyqty joıýdyń negizgi joly jáne jastardyń jumysshy mamandyqtaryna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, eńbek adamyna laıyqty jaǵdaı jasaýǵa yqpal etedi.
