Soǵystyń kózi tiri kýágerleri

Soǵys jyldary óńirden 140 myń­nan asa sarbaz maı­danǵa attansa, olar­dyń jartysy ǵana elge aman oralǵan. Solar­dyń biri – 18 jasynda maıdan­ǵa attanǵan qazyǵurttyq Ákimbaı Juma­baev bıyl 102 jasqa tolyp otyr. Stalıngrad túbindegi keskiles­ken urysqa qatysyp, barlaýshylar tobynda bolǵan. Maıdannyń alǵy shebine kómek qoly retinde jiberil­gen 122-atqyshtar brıgadasynyń quramynda Volga ózenin júzip ótý barysynda jaýdyń qarsha borat­qan snarıadtarynyń astynda qalady. Talaı taǵdyr úzilgen sol shaıqasta Ákim­baı aqsaqal aýyr jaraqat alyp, gospıtalge jatqyzylady. Elge 1943 jyly oralyp, 40 jyl boıy taban aýdarmaı týyp-ósken Turbattaǵy aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etedi. Soǵysta kórsetken jaýyngerlik erligi úshin II dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen, «Germanııany jeńgeni úshin» medalimen jáne birneshe mere­kelik medalmen marapattalǵan. Búgin­de aqsaqal 4 ul, 2 qyz, 21 nemere, 6 shóbe­re, 2 shópsheginiń qyzyǵyn kórip otyr.

Al osy aýdandaǵy Syntas aýyly­nyń týmasy Anarbaı Myrzahmetov aqsaqal bıyl 99 jasqa keledi. Soǵysqa 1944 jyly óz erkimen attanǵan ja­ý­yn­ger Semeı qalasynda bir aılyq daıyn­dyq kýrsynan ótken soń Pol­shanyń Varshava qalasyna ba­ryp, 1-Belarýs maıdanynda bolǵan. Ýkraı­na maıdanyndaǵy qııan-keski shaı­qastarǵa qatysqan. Polshanyń Var­shava qalasyn, Germanııanyń Magdenbýrg, Blankenbýrg, Berlın qalalaryn azat etý áskerı operasııa­laryna da qatysyp, jaýyngerlik sheberligin kórsete bilgen. «Erligi úshin», «Berlındi alǵany úshin», «Ger­manııany jeńgeni úshin» medaldarymen nagradtalǵan. Soǵys bitken soń Reseıdiń Ivanov qalasynda áýe-desant áskerinde áskerı boryshyn ótep, 1950 jyldyń qazan aıynda elge orala­dy. Uzaq jyldar boıy «Jańaturmys» ujymsharynda ferma meńgerýshisi, júrgizýshi bolyp eńbek etken ardager 3 ul, 7 qyz ósirip, 48 nemere, 92 shóbere, 3 shópshek súıip otyr. Jalpy, soǵysqa Qazyǵurt aýdanynan 8 myńǵa jýyq sarbaz attanyp, kóbi maıdan dalasynda qaza tapqan. Aýdannan eki birdeı Keńes Odaǵynyń batyry shyqty. Biri Sabyr Rahymov bolsa, ekinshisi – Qaraqozy Ábdalıev.

Al Sozaq aýdanynan Ekinshi dú­nıe­júzilik soǵysy jyldary 6 myń­ǵa jýyq azamat maıdan dalasyna at­tanǵan. Solardyń aman-esen elge oral­ǵandarynan búginde kózi tirisi – jalǵyz Myrzahmet Jylysbaev. Bıyl 99 jasqa kelgen Myrzahmet aqsa­qal soǵysqa attanǵan kezde 18 jas­taǵy boz­bala edi. 1944 jyldyń qa­rasha aıynda ujymshardaǵy saýaty joq ere­sek­terdi hat tanýǵa úıretip júrgen ony bir túnde maıdanǵa alyp ketedi. Ardager maıdanda 92-avtoatqyshtar polki quramynda general-polkovnık Batovtyń batalonynda soǵysqan. Soǵystan keıin elge oralǵan soń ustaz­dyq qyzmetin jalǵastyrǵan Myr­zahmet Jylysbaev ómiriniń 46 jylyn ustazdyq qyzmetke arnaǵan. Búginde jarymen birge 13 ul-qyzdan 47 nemere, 97 shóbere súıip otyr. Sondaı-aq ardager ómirden kórgen-bilgenderin qaǵaz betine túsirip, óziniń ósıeti men oı-tujyrymdary jınaqtalǵan «Urpaqqa amanat» atty kitap shyǵarǵan.

Oblystaǵy kózi tiri ardagerdiń taǵy biri – Zákir Musaev 1925 jyly 1 qańtarda eski Iqan aýylynda dú­nıe­ge kelgen. Ásker qataryna 1943 jyly shaqyrylyp, Petropavldaǵy 44-polkte qyzmet etti. Sol jyldyń qyr­kúıeginde maıdanǵa attanyp, soǵys kezinde eki ret jaralanǵan. Onyń er­ligi joǵary baǵalanyp, «Otan soǵysy», «Qyzyl Juldyz» ordenderimen jáne 13 jaýyngerlik medalmen mara­pat­talǵan. Soǵystan keıin Zákir Musaev 1950 jylǵa deıin Drezdendegi NKVD ǵımaratynda kúzet bóliminde qyzmet etti. Al týǵan jerine oralǵan soń, aldymen Kalının atyndaǵy ujymsharda, artynan partııanyń XXIII sezi atyn­daǵy keńshardyń Iqan maqta stansasynda esepshi bolyp jumys istedi.

Búginde Saryaǵash aýdanynda kózi tiri soǵys ardageri Ermahon Ish­ho­­­nov bıyl 102-ge toldy. Ol 1923 jyly 1 qań­tarda Tashkent oblysy Kalının aýdanynda dúnıege kelgen. Aǵalary maıdanǵa attanǵanda otbasynyń bar aýyrt­palyǵy Ermahonǵa túsedi. 1942 jyldyń 4 mamyrynda ózi de ásker qa­taryna shaqyrylyp, soǵysqa attanady. Voronej oblysynda 3 aıdaı áskerı daıyndyqtan ótken. Maýsym aıynda alǵash ret urysqa kirgen E.Ishhonov 1945 jyldyń aıaǵynda Harkov qalasy úshin shaıqasta aıaǵynan jaralanady. Ony Tashkent oblysyna gospıtal­ge jiberedi. 1946 jyly áskerı qyzmet­ten bosatylyp, týǵan jerine oralady. Qart maıdangerdiń omyraýyn­da I dárejeli «Otan soǵysy», «Qyzyl Juldyz» ordenderi men «Minsiz qyzmet atqarǵany úshin», «Ýkraınanyń 50 jyldyǵy», «Erligi úshin», taǵy basqa da medaldar jarqyraıdy. Ol elge oralǵan soń aýyl sharýa­shy­lyǵy salasynda jemisti eńbek etti. «Aýyl sharýashylyǵy salasynyń úzdik qyzmetkeri» atandy. Búginde neme­resiniń qolynda turyp jatqan ardager 33 nemere, 71 shóbere, 12 shópshek súıip, áýletiniń amandyǵyn tilep otyr.

Aıta ketelik, Ońtústik óńiri soǵys jyldary elimizdiń asa mańyzdy aýyl sharýashylyǵy jáne iri ónerkásip aımaǵyna aınaldy. Soǵys jaǵdaıyna baılanysty Keńes Odaǵynyń túrli ónerkásip oryndary, zaýyttary Oń­tús­tik Qazaqstan oblysyna (qazirgi Túr­kistan oblysy) shuǵyl kóshirildi. Soǵystyń alǵashqy aılarynda Kıev­tiń hımııa-farmasevtıkalyq zaýyty qonys tepti. Shyny zaýyty – «Kúıik» keńsharyna, traktor sheberhanasy – Saıram aýdanyna, elektrostansa – Túrkistanǵa, maqta ıirý fabrıkasy «Maqtaaral» keńsharyna ornalas­ty. Kentaý, Ashysaı, Myrǵalymsaı, Baıjansaı, Leńgir kenishteri Otanǵa qorǵasyn, kómir, taǵy basqa da shıki­zat berý úshin kúni-túni tynbaı eńbek etti. Oblys ákimdiginiń máli­metin­she, Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı 3 305 adamǵa birjolǵy aqshalaı áleý­met­tik kómek kórsetýge aýdan, qala bıýd­jetteri esebinen 242 mln teńge qarjy bólingen. Odan bó­lek, mereıtoılyq medalmen mara­pat­talǵandar bar.

Túrkistan oblysy