Memlekettik satyp alý salasynda jemqorlyqtyń jolyn kesý maqsatynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet keshendi jumys júrgizip keledi. Vedomstvo ásirese aldyn alý sharalaryna basa mán berýde – satyp alynatyn taýarlar men qyzmetterdiń josparly baǵalaryn negizsiz kóterýge qatysty monıtorıng kúsheıtilgen.
«2025 jyldyń alǵashqy bes aıynda jalpy quny 29 mlrd teńgege jýyq zańbuzýshylyq faktileri anyqtaldy. Onyń 6,4 mlrd teńgesi bıýdjetke qaıtaryldy. Qalǵan somany (22,6 mlrd teńge) tapsyrys berýshiler qaıta qarap, olar boıynsha josparly baǵalar tómendedi nemese satyp alynatyn taýarlar kólemi ulǵaıdy (2024 jyly 55 mlrd teńgege artyq ósim anyqtaldy, onyń ishinde 26 mlrd teńgesi bıýdjetke qaıtaryldy, 29 mlrd teńgege satyp alý qaıta qaraldy). Jalpy, jobany iske asyrý bastalǵannan beri (2019 j) 224,7 mlrd teńge bıýdjet qarajatyn negizsiz paıdalanýǵa jol berilmedi», delingen habarlamada.
Aldyn alý sharalarynyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda memlekettik satyp alý salasyndaǵy zańbuzýshylyqtar úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartý baǵytyndaǵy jumys jandandyryldy. Agenttiktiń monıtorıngi barysynda anyqtalǵan barlyq quqyqbuzýshylyq belgileri tıisti memlekettik aýdıt organdaryna joldanyp, ákimshilik hattama toltyrýǵa negiz bolady. Bul baǵytta naqty nátıjeler baıqalýda: 2024 jyly bar bolǵany 22 zańbuzýshylyq tirkelse, bıylǵy jyldyń alǵashqy kezeńinde olardyń sany 95-ke jetken.
Sonymen qatar zańnamany jetildirý boıynsha júıeli jumys júrgizilip jatyr. Agenttiktiń birqatar usynymdary «Memlekettik satyp alý týraly» jańa zańda iske asyryldy (01.01.2025 j. bastap kúshine endi). Máselen, «QBP» formatynda qaǵaz túrinde satyp alý alynyp tastaldy (quqyqtyq tártip pen Ulttyq qaýipsizdik qajettilikterin qospaǵanda), zııatkerlik menshik obektilerin satyp alý boıynsha shekteýler engizildi (olardy satyp alýǵa monopolııaǵa qarsy organnyń osyndaı taýarlar men qyzmetterdi óndirýshilerdiń joqtyǵy týraly qorytyndysy bolǵan kezde ǵana jol beriledi), sybaılas jemqorlyq úshin sottalǵan adamdardyń satyp alýǵa qatysýǵa tyıym salý belgilendi.
Agenttiktiń bastamasy boıynsha kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń satyp alýdy júzege asyrý tártibin buzǵany úshin ákimshilik jaýaptylyqty kózdeıtin baptyń vedomstvolyq baǵynystylyǵy aıqyndaldy (buǵan deıin ÁQBtK-niń 207-1-baby boıynsha organ aıqyndalmaǵan bolatyn, osyǵan baılanysty norma jumys istemegen, qazir ýákiletti organ retinde Qarjy mınıstrligin aıqyndaǵan).
Memlekettik satyp alý salasyn jetildirý jumystary jalǵasyp keledi. Júrgizilgen taldaýlar sheńberinde, onyń ishinde azamattardyń ótinishteri boıynsha osy baǵyttaǵy aldyn alý sharalary boıynsha jańa usynystar ázirlenip jatyr. Olardy kezeń-kezeńimen iske asyrý maqsatynda bıylǵy jyldyń 6 naýryzynda Qarjy mınıstrligimen 2025 jylǵa arnalǵan memlekettik satyp alý salasyndaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý jónindegi birlesken Jol kartasy bekitildi. Qujatta 26 naqty is-shara bar.
Agenttiktiń málimetinshe, jol kartasy sheńberinde memlekettik satyp alý portalyn memlekettik organdardyń derekqorlarymen ıntegrasııalaý, sondaı-aq onyń fýnksıonalyn jetildirý (karteldik sóz baılasýdy anyqtaý, qosalqy merdigerlerge jalpy jumys kóleminiń 30%-dan astamyn berýdi boldyrmaý, jasandy ıntellekt engizý jáne t.b.) kózdelgen. Tótenshe jaǵdaılar kezinde bir kózden satyp alý kezinde sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý, satyp alýdy negizsiz joıý múmkindigin boldyrmaý (onyń ishinde ýákiletti jáne sot organdarynyń aktileri bolmaǵan kezde), sondaı-aq júıeli buzýshylyqtar úshin jaýapkershilikti kúsheıtý (onyń ishinde olardy sybaılas jemqorlyq ákimshilik quqyq buzýshylyqtarǵa jatqyzý jolymen) jónindegi normatıvtik sıpattaǵy is-sharalar josparlanǵan.
Memlekettik satyp alý salasyndaǵy júıeli máselelerdiń biri — oryndalǵan kelisimsharttar boıynsha tapsyrys berýshilerdiń tólemdi ýaqytynda júzege asyrmaýy. Bul túıtkildi sheshý úshin «Memlekettik josparlaý» aqparattyq júıesin satyp alý portalymen biriktirý jáne tólem úderisin tolyqtaı avtomattandyrý (adam aralasýynsyz) josparlanyp otyr. Sondaı-aq josyqsyz tapsyrys berýshilerdiń biryńǵaı tizilimin qalyptastyrý kózdelgen.
Sonymen qatar, reıtıngtik-baldyq júıemen ótkiziletin konkýrstarda jumys tájirıbesin rastaý tetigin avtomattandyrý baǵytynda sharalar qabyldanýda. Bul – adam faktoryn azaıtý, memlekettik organdar derekqorlarymen tájirıbe reestrin biriktirý, merzimdi qaıta rastaý júıesin engizý jáne ónim berýshilerge ortaq irikteý talaptaryn bekitý arqyly júzege asady.
Tamaqtandyrý qyzmetine qatysty satyp alýlardy jetildirý de kún tártibinde. Munda jumyskerdiń naqty kásiporynda jumys isteıtinin rastaý tetikterin engizý (onyń ishinde ESQ arqyly), sondaı-aq «HR Enbek» júıesin satyp alý portalymen biriktirý arqyly bir adamdy ártúrli uıymdarda bir mezgilde tirkeýge jol bermeý sharalary qarastyrylǵan.
Budan bólek, bul baǵyttaǵy birqatar jumystar halyqaralyq uıymdardyń — EYDU men GREKO-nyń jarııa satyp alýlarǵa qatysty usynymdaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan.
Jol kartasyn tolyq iske asyrý memlekettik satyp alý júıesindegi sybaılas jemqorlyq táýekelderin edáýir azaıtýǵa múmkindik beredi. Atalǵan másele Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń jiti baqylaýynda.
