Almaz Otarov, zańger
Zańda jasóspirimderdiń eńbek etýine naqty jas mólsheri, jumys ýaqyty, eńbek sharty men jumys túrine qatysty birqatar talap pen shekteý belgilengen. Bul kezdeısoq emes. Jasóspirim – tolyq qalyptaspaǵan tulǵa, onyń aǵzasy men psıhıkasy áli damý ústinde. Sondyqtan kez kelgen fızıkalyq, moraldyq jáne áleýmettik qysym onyń bolashaǵyna áser etýi múmkin. Zań osyny eskeredi.
14 jastan bastap jumys isteýge bolady, biraq oqýdan bos ýaqytta ári densaýlyǵyna zııan keltirmeıtin, jeńil eńbek túri bolýy shart. Bul jerde zań ata-ananyń da jaýapkershiligin umyt qaldyrmaıdy. Ata-ana nemese zańdy ókil eńbek shartyna birge qol qoıýy tıis. Iаǵnı balanyń jumys isteýine ruqsat berip otyrǵan tek memleket emes, sonymen qatar tikeleı otbasylyq kelisim bolýy kerek. 16 jasqa tolǵan jasóspirim eńbek shartyna ózi qol qoıa alady. Biraq zań onyń eńbek quqyqtaryn tolyq qorǵaıdy. Jumys berýshi jasóspirimge onyń quqyǵy men mindetterin túsindirip, qaýipsizdik tehnıkasy boıynsha nusqama ótkizýge mindetti. Ásirese alǵashqy jumys orny bolsa, talaptar múltiksiz oryndalýǵa tıis.
Meniń tájirıbemde bolǵan bir mysaldy aıtyp óteıin. 15 jastaǵy oqýshy jazda naýbaıhanada kómekshi retinde jumys istegen. Alaıda ol aýyr qamyr ıleý, úlken tabaqtardy kóterý sııaqty fızıkalyq aýyr jumysqa tartylǵan. Bul jaǵdaı onyń qolyndaǵy býyn jaraqatymen jáne sabaq bastalǵanda mektepke keshigip barýymen aıaqtaldy. Munda jumys berýshi eńbek zańyn ǵana emes, bala quqyǵyn da buzǵan. Osyndaı mysaldardan zańdy bilý men saqtaýdyń mańyzdylyǵy aıqyn kórinedi.
Taǵy bir mańyzdy másele – eńbek ýaqyty. Zań 14-16 jas aralyǵyndaǵy balalar úshin aptasyna 24 saǵat, 16-18 jastaǵy jasóspirimderge 36 saǵattan aspaýǵa tıis ekenin naqty kórsetedi. Bul ýaqyt normalary halyqaralyq standarttarǵa da saı. Sondaı-aq túngi jumys, vahtalyq ádis, ústeme jumys, zııandy nemese moraldyq turǵydan kúmándi ortadaǵy eńbekke aralasýǵa da tyıym salynǵan.
Taǵy bir erekshe nazar aýdaratyn másele – jazbasha eńbek shartynyń mindettiligi. Zańger retinde bul tarmaqty óte mańyzdy dep esepteımin. Aýyzsha kelisimder kóbine jumys berýshiniń jaýapkershiliginen jaltarýyna ákeledi. Eńbek sharty bolmasa bala eńbekaqysyn ala almaı qalýy, jaraqattansa ótemaqy talap ete almaýy múmkin. Sondyqtan ata-ana men jasóspirim óz quqyqtaryn zańdy túrde bekitip alý kerek.
Daıyndaǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
