Bastaýyn VII ǵasyrdan alatyn kóne qala basyndaǵy saltanatty jıynda Túrki Akademııasynyń prezıdenti Shahın Mustafaev shahardy jan-jaqty zerttep, saqtaý jáne túrki halyqtarynyń tarıhı-mádenı murasyn keńinen nasıhattaý maqsatynda júrgizilgen qazba jumystarynyń nátıjesi jaıly tarata aıtty. 2023 jyly bastalǵan zertteý jumystaryna elimizden bólek О́zbekstan ǵalymdary da qatysqan.
«X ǵasyrǵa deıin Syrdarııa oǵyzdary memleketiniń astanasy bolǵan shahar Edil-Oral óńiri men Máýerennahr, Hazar qaǵanaty men Horezm arasynda mańyzdy saýda jáne mádenı baılanystar torabyna aınaldy», dedi Shahın Mustafaev.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń basqarma basshysy Rıga Onaeva, Qorkyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetiniń prorektory Maınur Bóribaeva, oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasy basshysynyń orynbasary Qýanysh Januzaqov, Samarqand arheologııa ınstıtýtynyń mamany Aısulý Iskanderovalar qatysqan jıynda birlesken jumys nátıjesinde tabylǵan jádigerler VII–X ǵasyrlarda Syrdarııa óńirindegi túrki-oǵyz mádenıetiniń qalyptasý jáne damý satylaryn naqtylaýǵa múmkindik berip, orta jáne tómengi Syrdarııa aımaqtaryndaǵy etnıkalyq júıeler týraly túsinikterdi aıtarlyqtaı keńeıtetini aıtyldy.
Tabylǵan eń qundy oljalardyń biri – IX ǵasyrǵa tán oǵyz dáýiriniń teńgeleri jasyrylǵan kúmis kómbesi. Bul qalanyń Jibek jolyndaǵy iri saýda jáne mádenı ortalyq retindegi mańyzyn kórsetedi.
Arheologııalyq zertteýler – Túrki Akademııasynyń ǵylymı qyzmetindegi basty baǵyttardyń biri. Byltyr Akademııa tarapynan Mańǵystaý oblysynda oǵyz-qypshaq dáýiriniń qorymdaryn zertteýge arnalǵan ǵylymı ekspedısııa uıymdastyrylsa, qazir Mońǵolııadaǵy Nomǵon jazyǵynda Túrki qaǵanaty dáýirine jatatyn memorıaldyq keshenge qatysty dala jumystary jalǵasyp jatyr.
