Digital • 20 Maýsym, 2025

Zerdeli oqýshynyń erekshe izdenisi

30 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Qazirgi jastar jasandy ıntel­lektini jetik meńgerip alǵan. Sonyń biri – elordadaǵy Halyqaralyq mekteptiń 11-synyp oqýshysy Ámir Nurǵalı. Ol jasandy ıntellektiniń (JI) qorshaǵan ortaǵa áserin zerttep, «ChatGPT»-ge aıtylatyn «rahmet», «ótinemin» sııaqty qarapaıym sóz­derdiń mıllıondaǵan lıtr sý men orasan zor elektr energııasyn tutynatynyn anyqtady.

Zerdeli oqýshynyń erekshe izdenisi

Ámirdiń JI taqyrybyna qyzyǵýshylyǵy byltyrǵy oqý jylynan bastaldy. Mekteptegi «Digital Society» páni aıasynda jańa tehnologııanyń áleýmettik, ekologııalyq jáne etıkalyq sebep-saldaryn zerttedi. Ási­rese ony ótken jyly jeltoqsan aıynda Kalı­fornııa shtatynda bolǵan iri orman órti tereń oıǵa qaldyrdy. О́rt sebepteriniń biri retinde derek ortalyǵynyń kóp kólemde sý tu­tynǵany kórsetilgen. Osy aqparatty oqyǵan­nan keıin ol «ChatGPT»-diń bir ǵana saýalyna qansha resýrs jumsalatynyn zertteýge kiristi.

Shynynda da, zerdeli oqýshynyń zertteý jumysy óte mańyzdy. О́ıtkeni buǵan deıin bul taqyryp kóp zerttelmegen. Bir jaǵynan, osy joba arqyly JI men onyń resýrstardy tutynýyna baılanysty máseleler nazar aýdartady.

«Birde jańalyqtardan «OpenAI» bas dırektory Sem Altmannyń «rahmet» nemese «ótinemin» sııaqty suranystardyń ózine qansha sý men qarjy ketetinin bilmeımiz degenin oqydym. Bul másele maǵan oı saldy. Biraq osy taqyrypty oǵan deıin de birneshe ret dostarymmen talqylaǵan edim. О́ıtkeni ózim keıingi kezde «ChatGPT»-di qoldanýdy azaıttym. Jalpy, bala kúnimnen zertteýmen aınalysqandy jaqsy kóremin. Qazir biz mektepte «IBDP» baǵdarlamasyn oqımyz. Sebebi osy baǵdarlama aıasynda únemi zertteý jasap, taldaý júrgizemiz. Al mundaı belsendilik oqý úderisin jeńildetip, bilimimizdi tereńdetýge kómektesedi», dedi ol.

Ámirdiń esepteýinshe, bir ǵana «ChatGPT» suranysy «Google» izdeý suranysymen salystyrǵanda 10 ese kóp energııa tutynady eken. (shamamen 0.0029 kVt/saǵ). Onyń aıtýynsha, álem boıynsha aptasyna 500 mıllıonnan astam adam JI chat-bottaryn paıdalanady. Al olardyń 78 paıyzy óz suraýlaryna «rahmet», «ótinemin» sııaqty qarapaıym sózderdi qosady. Nátıjesinde, tek osyndaı sózderge «OpenAI» aptasyna 3,5 mıllıon gallon (13 mıllıon lıtr) sý, 600 000 kVt/saǵ elektr energııa jumsaıdy. Bul kompanııaǵa aptasyna 1,6 mıllıon dollar shyǵyn keltiredi.

Onyń bul zertteýine «Digital Society» pániniń muǵalimi Rabııa Jeksembaeva jetek­shilik etip, ǵylymı stıli men qury­lymyna kómektesken. Mundaı jumys JI-diń ekologııalyq izine ǵana emes, sonymen birge elimizdegi derek ortalyǵynyń bola­shaq damýy­na da áser etýi múmkin. Jas zertteý­shi bizben áńgimesinde elimizdegi elektr energııa­synyń basym bóligi tabıǵı resýrstardy jaǵý arqyly óndiriletinin aıtty. Sondyqtan ekologııalyq jáne resýrstyq tıimdilik ózekti másele retinde qarastyrylýǵa tıis deıdi.

Endi Ámir óz zertteýin «OpenAI» kompanııa­syna jiberýdi josparlap otyr. Sondaı-aq bul eńbegin AQSh ýnıversıtetterine ótinim berý barysynda portfolıosyna da qospaq. Bolashaqta talapty jas elimizdegi derek ortalyǵyn salý jumysyna qatysyp, sol salada eńbek etkisi keledi.

«Meniń maqsatym – elimizdegi derek ortalyǵynyń jumys isteý qaǵıdasyn ózgertip, sý men elektr energııasyn az tutynatyn, biraq tıimdiligi men fýnksıonaldyǵy tómen­demeıtin júıe qurý», deıdi ol.

Sońǵy jańalyqtar