Festıvaldyń negizin kezinde ólketanýshy, tarıhshy Baqtııar Qojahmetov qalaǵan bolatyn. Sodan beri dástúrli túrde jalǵasyn taýyp keledi.
Festıval teatrlandyrylǵan «Qymyzmuryndyq» qoıylymymen ashyldy. Ulytaý oblysynyń ákimi Dastan Ryspekov jınalǵan jurtshylyqty merekemen quttyqtap, ulttyq rýh pen mádenı muranyń urpaq sabaqtastyǵyndaǵy mańyzyna toqtaldy.
Astana qalasynan kelgen «Joshy» etno-folklorlyq ansambliniń oryndaýyndaǵy «Alash urany» kúıi, «Qymyzmuryndyq» qyzyqtaryn tamashalaýǵa kelgen eldi eleń etkizdi. Etno-folklorlyq ansambldiń oryndaýyndaǵy «Jolbarystyń jortýy», «Joshynyń joryǵy», «Sardar», «Altyn besik», «Namys» kúıleri tarıhqa toly qazynaly qart Ulytaýdyń bókterin dúbirge bóledi. Tyńdarmannyń boıynda týǵan jerine, eline degen otanshyldyq sezim oınady.
Jalpyhalyqtyq qymyzmuryndyq dástúri – bıe baılaý rásiminen bastalady. Alǵashqy bıe baılanyp, jeli tartylatyn kún. Qymyz merekesine jınalǵan qaýym «bıe baılaý» rásimin tamashalady. Jeli tartýǵa qazyqtar qaǵyldy. Qazyqtyń basyna, jelige, qulynnyń quıryǵyna, mańdaıyna, bıeniń saýyryna sary maı jaǵylyp, «aqtaryń mol bolsyn, til-kózden saqtasyn!», dep bata berildi. «Ýa, jınalǵan halaıyq! Bıe baılar kóbeısin. Dástúrimiz jalǵassyn! Aıtqan tilekterińiz qabyl bolsyn!» degen úlkenderdiń batasynan keıin qulyn emizilip, bıe saýyldy.
Odan keıin «Kúbi ystaý», «Qymyz ashytý» dástúrleri kórsetilip, arnaıy daıyndalǵan 500 lıtr qymyz kelgen qonaqtarǵa tegin taratyldy.
Kóp keshikpeı ulttyq sport túrlerinen saıys bastaldy. Sportsúıer qaýym jan-jaqta bolyp jatqan jarysqa jankúıer boldy. Qazaqsha kúres, qatyn kúres, sadaq atý, naıza laqtyrý, jilik syndyrý, qoshqar kóterý, asyq atý, jelke tartys sekildi ulttyq oıyndardy qyzyqtaǵan jastar qıqýlap, qoshemettep saıysqa túskenderge demeý kórsetti. Qazaqsha kúres jeńimpazyna – 700 myń teńge, qatyn kúresi jeńimpazyna 300 myń teńge berdi. Qalǵandary 100 myń teńgeni qanaǵat tutty.
«Et meshkeıi» básekesine de qyzyǵýshylyq tanytqandar kóp boldy. Etjegishter jarysyna qatysqan adamdardyń aldyna birdeı tabaqtarǵa salynǵan, aldyn ala ólshengen qara kesegi men maıynyń kólemi birdeı et salynǵan tabaqtar qoıyldy.
Ortalyq alańda tigilgen kıiz úılerde qolóner, kıiz basý, shı toqý, arqan esý, qamshy órý, ulttyq aspaptar jasaý boıynsha sheberlik synyby usynyldy.
Dýmanǵa jınalǵandar kıiz úıdiń birindegi «Qymyz merekesi» fotokórmesin tamashalady. Munda osyǵan deıingi atalǵan merekelerdi pash etken sapaly sýretter sóıledi. Sonymen qatar at-ábzelder, quraq kórpe, ulttyq kıim, etno áshekeı, qymyz jasaýǵa qajetti ydys-aıaq, qural-saımandar kórmesi kóz tartady.
Ult aspaptar kórmesi qoıylǵan kıiz úıde qatar-qatar tizilgen dombyralardy tamashalap tur edim. Qasyma kelgen óner zertteýshisi, ánshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Serik Ospanov: «Mynaý Qazaqstannyń Halyq ártisi Maǵaýııa Hamzınniń ózi jasaǵan dombyrasy. Ol kisi klassıkalyq mýzyka oınaǵan kezde pernelerin dombyra shanaǵynyń betine deıin sozyp jibergen. Odan keıingi aqyn, kompozıtor Kákimbek Salyqovtyń dombyrasy. Qatarynda turǵan ónertanýshy, professor Aqseleý Seıdimbektiń óz qolymen jasaǵan dombyrasy. Anaý aǵa dosym, jyrshy-termeshi Shynbolat Dildebaevtyń, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri Muhametjan Tileýhanovtyń, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ǵalym Muhamedınniń dombyrasy. Mynaý aıtysker aqyn Dúısenbaı Jumaseıitovtiń bala kezinde ustaǵan dombyrasy. Úıinde tur eken, alyp ketip, restavrasııa jasattym. Mende Qazaqstannyń Halyq ártisi Nurǵısa Tilendıevtiń, Qazaqstannyń Eńbek eri Qaırat Baıbosynovtyń dombyralary bar. Dombyralardy jınaýǵa áýespin. Bolashaqta Ulytaý oblysy kóleminde ulylarǵa arnalǵan qazaqtyń ulttyq aspaptarynyń mýzeıin ashpaq oıym bar», dedi.
Jezqazǵan qalasyndaǵy oblystyq mýzeıde sýretshi-bezendirýshi bolyp isteıtin Sábıra Ábdiqadyrqyzy qazaqtyń ár jas shamasyndaǵy adamdardyń bas kıimderin tigedi, áshekeı jasaýmen aınalysady. Osy joly ulttyq kıimder kórmesine ózi tikken kımeshek, úkili bórik, sáýkele, qasaba, balalar taqııalaryn ákelgen eken.
Ulytaý aýdandyq Mádenıet úıi kadr bóliminiń meńgerýshisi Janar Begaeva quraq kórpelerin kópshilikke tanystyrdy.
Balqııa Turysbekova – Sátbaev qalasyndaǵy №7 jalpy bilim beretin mektepte kórkem eńbek pániniń muǵalimi. Sátbaev qalasynyń Kenshiler saraıy janynda ózi júrgizetin úıirmesi bar. Ol taza kıiz basýmen aınalysady. Kartınalar jasaıdy. Úıirmede oqýshylardy qolónerge baýlyp júr. Kórmege oqýshylardyń qolynan shyqqan jumystaryn ákelipti. Onda ónerli órender týǵan ólkesiniń ádemi tabıǵatyn beınelegen mozaıkalar jasaǵan.
«Jaqynda Almaty qalasynda úshinshi ret alaman quraqtan jarys bolady. Oǵan 600-deı qyz-kelinshek qatysady. Soǵan biz shıden quraq jasap, daıyndadyq. Alaman sharty boıynsha 600 adamnyń kórpeshelerin qııýlastyryp, úlken kilem paıda bolady. Búgingi festıvalǵa alǵash ret osy quraq kórpeni ákelip otyrmyn», deıdi Balqııa Turysbekova.
At-ábzelder kórmesinde qamshynyń birneshe túri qoıylǵan. Ulytaý aýdanyndaǵy №1 orta mektepte kúzetshi bolyp isteıtin Marǵulan Balabıev bos ýaqytynda qamshy óredi. Yqylasty balaǵa qamshyny órip úıretip te júr.
Marǵulan qamshylardy tanystyra bastady. «Myna qamshy atqa salt mingende qoldanylady. Báıgege shapqanda qoldanylatyn báıge qamshy, kókpardyń qamshysy, uzyn qamshy – at arbanyń qamshysy, uzyndyǵy 2-3 metrdeı bolady. Mynaý taza qaıys, qoldan ılengen. Er-toqym ábzelderin qoldan isteımin. Arqan esemin», dedi sheber.
Tarıhty qoınaýyna jasyrǵan Ulytaý kóginde án men kúı qalqydy.
Sahna sánin keltirgen Beksultan Baraqbaı, Aqjol Ámirhan, Taıjan Qalmaǵambetov atyndaǵy fılarmonııa ánshileri, «Altyn Orda» ult aspaptar ansambli, Jańaarqa aýdany Mádenı-saýyq ortalyǵynyń ánshileri, «Kenshiler sazy» folklorlyq ansambli, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti orkestrynyń jetekshi ánshisi Dosymjan Tańatarov sııaqty sańlaqtardyń ónerine halyq tánti boldy.
«Kókmaısa» festıvalinde babalarymyzdyń keıingi urpaqqa amanat etip qaldyryp ketken salt-dástúri jańǵyrdy. Osyndaı festıval týrızmdi damytýǵa, mádenı baılanysty nyǵaıtýǵa, jastardyń ulttyq muraǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýǵa septigin tıgizedi.
Yqylym zamannan kele jatqan muramyz urpaqtan-urpaqqa mıras bolyp qala bermek.
Ulytaý oblysy
