Etno-lagerdiń ekinshi kúni. Ortalyq Azııadan, Eýropadan, tipti Amerıka qurlyǵynan jınalǵan 150-ge jýyq qazaq balasy Býrabaıda bas qosty. Bir-birimen tanysyp, tabysyp jatqan oqýshylar máz-meıram.
Osy sátte merekelik sharaǵa daıyndalyp, ózinen úlken dombyrasyn shertip turǵan balaqaı kózimizge erekshe jyly ushyrady. Jaqyn baryp tanystyq. On jasar Dýlat Qylyshbaı Qaraqalpaqstannyń Núkis qalasynan kelipti.
– О́ziń ónerli jigit sekildisiń?
– Iá, dombyramen án aıtyp, terme oryndaıtynym bar.
– Áp, bárekeldi! Bolashaqta kim bolasyń?
– Meırambek Bespaev!
Mine, jaýap! Baýyrymyzdyń asqaq armany men appaq kóńiline sheksiz rıza boldyq. Sodan soń onyń janynda turǵan Áıgerim Saparbaevany da sózge tarttyq.
– Áıgerim, Qazaqstanǵa bul neshinshi kelýiń?
– Alǵash ret kelip turmyn. Osy lagerdi eki jyl buryn estip, irikteýden ótý úshin túrli saıysqa qatystym.
– Sonda nemen aınalysasyń? Qandaı jetistikteriń bar?
– Jaqynda ǵana qol kúresten Azııa chempıony atandym. Buıyrsa, Almatydaǵy sport jáne týrızm akademııasyna oqýǵa túskim keledi.
Osylaı, balalarǵa «bárekeldi» desip, kópten kútken etno-lagerdiń ashylý saltanatyna qatystyq. Naǵyz emirengen, tebirengen sát sol kezde boldy. Toǵyz memleketten kelgen 130 qazaq balasy oń qoldaryn keýde tustaryna qoıyp, Memlekettik ánurandy shyrqaǵanda biz otyrǵan saraı kúmbirlep ketti. Kim biledi, «Urpaqqa jol ashqan, Keń-baıtaq jerim bar. Birligi jarasqan, Táýelsiz elim bar», degen joldardy sheteldegi qazaq balasy osy sátte alǵash ret aıtqan bolýy múmkin ǵoı...
Taǵy bir mereıli mezettiń biri – sahnaǵa jıyrma shaqty balanyń kóterilip, «Balbyraýyn» kúıin oryndaǵan sát. Júregimiz shymyrlap, kóńilimiz kádimgideı tolqyp ketti. Sebebi osy is-sharanyń ashylý saltanaty bastalmas buryn bir balaqaımen áńgimeleskenbiz. Ol: «Bólmede qazir úsh bala birge jatyrmyz, biraq jan-jaqtan kelgen soń, bir-birimizdiń tilimizdi túsiný ońaı bolmaı tur. Bir tańǵalarlyǵy, úsheýmiz de dombyra sherte alady ekenbiz. Bizdi dál qazir til emes, kúı biriktirip tur!» degen edi. Osydan soń sahnadaǵy «Balbyraýyn» tartqan balalarǵa et-júregiń eljiremeýi múmkin emes.
Keıin bul zalda «Bir úıdiń balasyndaı», «Qazaq osy» syndy patrıottyq ánder birinen soń biri oryndalyp, óleńder oqyldy. Sahnaǵa qaýymdastyqtyń ókilderi shyǵyp, quttyqtaý sóz sóılep, balalarǵa kóńildi demalys tiledi.
– «Atasyn aldyramyn deseń, botasyn aldyr» deıdi ǵoı. Búgin balalardyń Qazaqstanda demalyp, úılerine jaqsy áserde qaıtýy – erteń sheteldegi qandastardyń atamekenge kelýine jol ashady. Osy joba arqyly qanshama bala óziniń ata-anasyna kóship kelý týraly usynys aıtqan. On tórt kún boıy etno-lagerde balalar tegin demalady. Sondaı-aq osy joba aıasynda bilim kórmesin uıymdastyramyz. Iаǵnı elimizdegi joǵary oqý oryndary balalarǵa túrli mamandyqty tanystyrady. Osy bilim kórmesinen soń balalar «Qazaqstanda oqımyn» dep jatsa, biz úshin úlken qýanysh. Sondyqtan bul is-sharany jyl saıyn uıymdastyrýdy josparlap otyrmyz. Aldaǵy ýaqytta lagerge keletin balalardyń sanyn arttyrǵymyz keledi, – dedi «Otandastar» qorynyń vıse-prezıdenti Alıbek Jurqadam.
«IQanat» mektep dırektorynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary Janııa Esmaǵambetovanyń aıtýynsha, eki apta boıy qatysýshylar qazaq tili, Qazaqstan tarıhy pánderinen sabaq ótip, kıiz úı quryp, atqa minip, dombyra men ózge ulttyq aspaptarda oınaýdy úırenedi.
– Eki jyl buryn osy lagerge shekaranyń ar jaǵynan Nurgúl degen qyzymyz kelgen edi. Al búgin ózi sol jaqtan birneshe oqýshyny ertip ákelip, olarǵa elimizdi tanystyryp jatyr. Sondaı-aq «Ulttyq mura – dombyra» atty kitabynyń tusaýkeserin jasady. Biz úshin bul – úlken mártebe. Maqsatymyz – balalardyń jazǵy demalysyn tıimdi uıymdastyra otyryp, ulttyq sana-sezimi qalyptasqan, jalpyadamzattyq qundylyqtardy ózara ushtastyra alatyn ultjandy tulǵa tárbıeleý. Búgingi bala – erteńgi halyq. Elge kelgen soń, bul balalar bir-birimen tanysady, tabysady, bir-birine baýyr basyp, dos bolady. Tereń qaraıtyn bolsaq, yntymaq-birlik osy jerden bastalady. Sóıtip, osy jetkinshekter keleshekte elimizdi ári qaraı kórkeıtedi. Mundaǵy ıgi is-sharalardyń bári de olardyń tárbıesine oń yqpal etedi. On tórt kúnde ájeptáýir til syndyryp qaıtady. Alǵashynda bir-birinen tosyrqaǵanymen, keterlerinde jylap qoshtasady, – dedi Janııa Esmaǵambetova.
Balalarmen 15 kún boıy birge bolyp, barlyq is-sharada basy-qasynda júrip, olarǵa jetekshilik etetin – uıymdastyrýshy ustazdar. Solardyń biri Dýman Baqytnurdyń aıtýynsha, dál osyndaı Halyqaralyq lagerdiń qyzyǵy men qıynshylyǵy qatar júredi.
– О́ıtkeni bári de qazaq balalar bolǵanymen, jan-jaqtan kelgennen keıin áýel basta bir-birin túsinisip ketý ońaıǵa soqpaıdy. Tipti árqaısysynyń ázilderi de ártúrli. Biraq balalar 9 memleketten kelgenine qaramastan, bir shańyraq astynda bolǵannan keıin, kóp uzamaı tez til tabysyp ketedi. Túrli oıyn men is-shara arqasynda ujymdasyp, bir-birine baýyr basyp qalady. Balalar jas ereksheligine qaraı birneshe ordaǵa bólingen. 9 elden kelgen balalar bir topta bolýy da múmkin. Endi qyzyǵy sol, olar bir ujym bolǵannan keıin túrli jarystar ortaq urandaryn aıtyp, bir-birine qoldaý kórsetip, 14 kúnnen keıin bir úıdiń balasyndaı bolyp ketedi, – deıdi D.Baqytnur.
Etno-lagerge sonaý Amerıka Qurama Shtatynan, Eýropadan kelgen balalar tilshilerge ózderiniń alǵashqy áseri týraly aıtyp jatty. Sonyń biri – Polshanyń Varshava qalasynan kelgen Nurbaný Serik.
– Bul jaqqa ata-anam da áli kelip kórgen joq. Olardyń «Atamekenge kóshemiz» degenin estip júrmin. Buıyrsa, ol kúnge de jetemiz dep oılaımyn. Jalpy, biz úıde tek qana qazaqsha sóılesemiz. Biraq synyptaǵy dostarymmen aǵylshyn, polıak tilderinde dıalog quramyz. Olar meni Nurııa dep ataıdy. О́zim bolashaqta ataqty dızaıner bolsam deımin. Al bul lager týraly alǵash týystarymnan estidim. Sodan áleýmettik jeliden osy demalys ornyn taýyp aldym. Býrabaıdaǵy balalardyń atqa minip, altybaqan teýip, asyr salyp oınap jatqanyn kórip, «Men de barsam ǵoı» dep, qyzyǵa qaraıtyn boldym. Minekı, eki-úsh kún buryn ańsaǵan atamekenime jettim. Ushaqtan túskendegi áser-sezimimdi aıtyp jetkize almaımyn. Al ata-anam menen beter qýanyp jatyr, – dep aǵynan jaryldy N.Serik.
Al Mońǵolııanyń Ulan-Batyr qalasynan kelgen Eraly robottehnıkaǵa qyzyǵady eken.
– Men jaqynda Nıý-Iorkte ótken matematıka olımpıadasynyń qola júldegeri atandym. Robottehnıka salasy Qazaqstanda da qarqyndy damyp jatqanyn bilemin. Qazirdiń ózinde osy baǵytqa qyzyǵatyn ózim sekildi balalarmen tanysyp úlgerdim. Keıin bárimiz úıimizge qaıtqan soń da, baılanysymyzdy úzbes úshin áleýmettik jelidegi paraqshalarymyzǵa jazylyp aldyq, – deıdi E.Altynbek.
Iá, osylaısha atajurtqa alǵash aıaq basqan jas jetkinshekter ulttyq qundylyqtarmen sýsyndap, bir-birine baýyr basyp jatyr. Álemniń túkpir-túkpirinen kelgen balalardy ortaq tarıh, ortaq til men óner biriktirip tur. Endeshe,
«Jas Qazaq» – alystaǵy aǵaıynnyń arasyn jalǵaıtyn altyn kópirdiń naq ózi.
