О́ZIŃDI ISTE TANYT

О́z ólkeńdi, onyń jalpy tabıǵatyn aıalap saqtaý barlyq ýaqyttarda qasterli paryz sanalyp kelgen. Munyń ózi aýmaǵynda Qarashyǵanaq sııaqty qazynaly ken orny ornalasqan óńir úshin tipten mańyzdy. Ol kómirsýtegilerdiń qory boıynsha álemdegi asa irilerdiń sanatyna jatqyzylady. Álbette, múldem zııansyz munaı-gaz kásipshiligi bolmaıtyny belgili. Sondyqtan tabıǵat qorǵaý tájirıbesi turǵysynan kelgende mundaǵy mindet tabıǵatqa áser etý zardabyn barynsha azaıtýǵa saıady. Buǵan jerasty baılyǵyn ıgerýde saýatty ári bilgir mamandar jumys istegen jaǵdaıda ǵana qol jetpek. Qarashyǵanaqta biliktilik pen kásibılik deńgeıin arttyrýǵa zor mańyz beriledi. Bul jumys “Qara­shy­ǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.” kompanııasynda josparly hám dáıekti júrgiziledi. Munda izgi nıetti mansapqorlyqqa jol ashyq. Qyzmetkerlerdi baýlý jáne da­mytý bólimi qyzmetkerlerdiń áleýeti men múmkindikterin baǵa­laý­dyń muqııat oılastyrylǵan baǵamdaryn ázirlegen. Ken ornyn ıgerýdi dúnıe júzine belgili kompanııalar alıan­sy júzege asyrýda. Olar – Bı-Djı Grýpp, Enı, Shevron jáne LÝKOIL. Halyqaralyq standart­tarǵa saı keletin jumys tájirı­be­simen birge konsorsıým qa­zaq­standyq kadrlarǵa qyzmet sa­ty­synda órleýge, biliktilikti art­ty­rýǵa, barǵan saıyn neǵurlym ja­ýapty, demek, jaqsy jalaqyly laýa­zymdardy atqarýǵa mursat be­retin bilimdi tegin alatyn múm­kin­dik usynady. KPO qyz­met­kerlerdi baýlý jáne damytý bó­li­miniń menedjeri Elena Zemlıan­skaıa­nyń aıtýynsha, oqytý kóp­te­gen baǵyttar boıynsha júrgiziledi. Ol degenińiz – tehnıkalyq bil­girlikti, bıznes-mashyqtardy, kompıýterlik saýattylyqty, basqarý sapalaryn damytý. Qarashyǵanaqta tehnologııa men jabdyqtar únemi jetildirilý ústinde. Tehnıkalyq kúrdeli úderister tek sheber qoldarǵa senip tapsyrylady. Sondyqtan, by­laı­sha aıtqanda, kásibı mashyqtardy jaq­sartýǵa ómirdiń ózi máj­búr­leıdi. Ujym jańa mamandarmen tolyǵa túsedi. Jumysqa kirispes buryn olar kompanııanyń joǵary talapta­ry­na beıimdelýge múm­kindik beretin baǵdarlamalardy ıgeredi. Eki jyldan beri mundaı tálim ORITO tehno­logııasy boıynsha Ulybrı­ta­nııanyń munaı jáne gaz akademııasynda júr­gi­zilýde. Bul – munaı-gaz salasy úshin qyz­met­ker­­ler daıarlaýdyń jalpy jurt­shy­lyq moıyndaǵan álemdik tá­jirıbesi bar oqý orny. Ken ornynyń ákimshilik ortalyǵy bolyp tabylatyn Aqsaı qalasynda trenıng-ortalyq ju­mys isteıdi. Onda KPO qyz­metkerleri men merdiger uıymdar qyzmetkerleriniń basym bóligi daıarlyqtan ótedi. – Kóbine-kóp oqý úderisi óndiristen qol úzbeı júrgiziledi. Teorııany tikeleı óndiris tájirıbesimen ushtastyrý eleýli artyqshylyqtar beredi. Eń aldymen, tálim alýshy jalpy teorııalyq kýrstan ótpeıdi, onyń esesine oqytýshyǵa óz jumysynyń ereksheligi turǵysynan suraqtar qoıady. Sonyń nátıjesinde óziniń kúndelikti isinde qajetti mashyqtar alady. Biz eń zamanaýı oqytý teh­no­logııalaryn óndiristik úderiske barynsha jaqyndatýǵa tyrysamyz. Munda eń joǵary deńgeıdegi oqytýshylardy ákelip, bilimdi ımport­taımyz. ORITO baǵdar­lamasy tek kásibı sheberlikke ǵana baýlyp qoımaı, bir komandada jumys isteı bilýge, alǵan aqparatty taldaýǵa, ony aldaǵy mindettermen salystyrýǵa, sóıtip osy negizde durys sheshimder qabyldaýǵa úıre­tedi. Iаǵnı, nusqaý boıynsha ǵana áreket jasamaı, neǵurlym joǵary nátıjelerge sanaly túrde jete bilgen abzal. Eń aldymen, qaýipsizdik tehnı­kasynyń normalary men ereje­lerin saqtaýǵa qatań talap qo­ıylady.  Jurttyń báriniń olardy jatqa bilip, buljytpaı oryn­da­ýyna týra keledi. Tıtteı bur­ma­laý­shylyqtardyń ózine birden tyıym salynady. Qaýip­siz­dik tehnıkasy jónindegi synaq eń mańyzdy emtıhan retinde qabyl­danady. Onyń qadaǵalanýy barlyq ny­san­darda muqııat baqylanady. Elena Býlatovanyń qyzmeti naq osylaı – ken ornyndaǵy qaýipsizdik teh­nı­kasy bóliminiń menedjeri dep ata­lady. Ol kez kelgen kásibı daıarlyq qorshaǵan ortaǵa zııan tıgizbeıtin qaýipsiz jumys mashyqtaryna úı­re­tetin keshendi dáıekti baǵ­dar­lamadan turatyny jaıly aıt­ty. Bul baǵdarlama sátti qoldanylýda. Osy jyldyń mamyrynda “Qara­shyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.” “Bı Djı Grýpp” kompanııasy jyl saıyn ótkizetin bedeldi kon­kýrstyń jeńimpazy bolyp, enshi­legen joǵary marapat osynyń aıǵaǵy. “Qorshaǵan orta” usyny­ly­mynda “Ekosentr” jobasy birinshi oryn aldy. Al KPO qoldanyp júrgen qaldyqtardy kádege jaratý, qaıta óńdeý jáne burǵylaý eritindileri men shlamdardy qaýipsiz ornalastyrý tehnologııasy tek Qazaqstanda ǵana emes, sonymen birge dúnıejúzindegi eń jetilgen tehnologııa dep tanyldy. Ken ornynda tálimgerlik baǵdarlamasy da tıimdi paıda­lanýda. Bul degenińiz sheberliktiń tizbekti reaksııasyna uqsaıdy. Iаǵnı, sheberliktiń qyry men syryn jete meńgergen besaspap qyzmetker óz tájirıbesin jańadan kelgenderge nemese keıingi tolqyn jastarǵa beredi. Qyzmetkerlerdi baýlý jáne damytý bóliminiń mamandary mundaı yntymaqtastyqtyń nátı­je­lerin hal-qaderinshe túzetýge jáne taldaýǵa kómektesedi. Aıt­qandaı, tálim alýshynyń tálimger tańdaýǵa múmkindigi bar. О́ıtkeni, bul oraıda, tek kásibılik qana mańyzdy emes. Sonymen birge psıhologııalyq qabysýshylyq, senim faktory men muǵalimniń bedeli eskeriledi. Barlyq osy sharttar úılesken kezde ǵana oqý mindetti aýyrtpalyqqa emes, sanaly túrdegi shyǵarmashylyq úderiske aınalady. Iаǵnı, bul rette beıne “óziń bilseń, basqany úıret” qaǵıdatyn basshylyqqa alatyn kásipqoılyqtyń tizbekti reaksııasy júrgendeı bolady. – Bul júıe ómirge kelgeli tórt jyldaı boldy, – dep túsindiredi Elena Zemlıanskaıa. – Ol jastarǵa kásibı turǵyda jetilip qana qoı­maı, sonymen birge áriptestermen ortaq til tabýǵa da septigin tıgi­zedi. О́ıtkeni, biz árkez adamdardy jumysqa qabyldaǵanda olardyń bilim deńgeıin eske alamyz. Al jumystan shyǵarýǵa kelgende negizgi sebep jańsaq nemese sypa­ıylyqqa jatpaıtyn minez-qulyq bolyp tabylady. Jas qyzmetker tájirıbeli tálimgermen birlesip jumys istegen kezde shıelenisti ahýaldar is júzinde sap tyıylady. Ujymdaǵy jaqsy adamgershilik-psıhologııalyq aýan tabysty jumys úshin óte mańyzdy. Bul jaǵdaıda uıymshyl da yntymaq­shyl komanda jasaqtaý maqsaty kózdeledi. Munda árkim tek bas paıdasyn oılamaı, ujymdyq tabysqa ıkemdeledi. General bolýdy armanda­maı­tyn soldat nashar soldat. Biraq armandap qoıý ǵana jetkiliksiz. Mansapty órletý úshin barlyq qyzmet baspaldaqtarynan ótýge týra keledi. №3 keshendi gaz óńdeý qondyrǵysynyń menedjeri Erjan Qanatovtyń qyzmettik ómirbaıany naq osylaı qalyptasty. – Qyzmetkerlerdi daıarlaý máselele­ri­ne ujymdyq turǵydan qaraý kadr­lardy ulttandyrýdyń joǵary qarqynyn qamtamasyz etedi, – dep túsindiredi ol. – Baýlý bóli­mi­niń mamandary men bólimshe bas­shylary qyzmet­kerlermen bir­lesip mansapty damytý jos­par­laryn ázirleıdi. Bul eń tıimdi – jeke turǵydan qaraý ádisin qoldanýǵa múmkindik beredi. ORITO júıesi boıynsha oqyp-úırený kýrsynan ótken jigitterdiń kásibı daıarlyq deńgeıi aıtarlyqtaı joǵary. Tájirıbelik kýrsty támamdaǵannan keıin olar shyn mánisinde básekege qabiletti mamandarǵa aınalýda. KPO-da mansaptyq ósý úmitkerlerin irikteýge baıyppen jáne utymdylyq turǵysynan qa­raıdy. Olardy jaýapty, joǵary tıimdilikpen jumys isteı­tin adamdar qatarynan tańdaıdy. Halyqaralyq deńgeıdegi bilikti­lik­pen qosa, zárý suranystaǵy mamandyq alý múmkindigi, árıne ár ýaqyt aldan shyǵa bermeıdi. Qarashyǵanaqtaǵy tilderdi úırený tájirıbesi de nazar aýdararlyq ári synnan ótken. Ken ornynda da, Aqsaıda da úsh til – aǵylshyn, qazaq jáne orys tilderi qol­da­nysta dep senimdi túrde aıta ala­myz. Iаǵnı, bul jerde is júzindegi naqty úsh tildilik ómir aqıqaty. Kásipshilik iste ózińdi  udaıy jáne kúnbe-kún tanytý qajettigin jaqsy túsinedi. Munaı jáne gaz óndirý sııaqty saladaǵy mamandyq adamǵa bir ret qana berilip qoı­maıdy. Ol barǵan saıyn neǵurlym sapaly bilimdi qajet etedi. Demek, úzdiksiz oqý kerek, ómir boıy izdenip, úırený kerek. Qara­shy­ǵanaqta taǵy bir ereje bul­jymas zańǵa aınalǵan. О́zińe neǵurlym bıik meje belgileseń, soǵurlym zor nátıjege qol jetkizesiń. Bú­gingi tańda bilimniń bedeli úzdiksiz ósý ústinde. Sondyqtan “Qara­shy­ǵanaq Petrolıým Ope­reı­tıng B.V.” kompanııasynyń sheteldik jáne qazaqstandyq mamandardyń teń básekelestikte bolýyna múm­kindik berýi óte mańyzdy jaǵ­daı­lardyń biri dep sanaımyz. Qorǵanbek AMANJOL. Batys Qazaqstan oblysy.