ENERGETIKA – BASYM BAǴYT

Aqmola oblysynyń Qatarkól kentinde Qazaqstan energetıkteri ardagerleriniń ekinshi sezi bolyp ótti. Naq osy jıynda elektr ener­getıkasy salasyn damytý jónindegi is-sharalardyń aldaǵy bes jylǵa arnalǵan túzetilgen jospary Qa­zaqstannyń daǵdarystan shyǵýy oraıyndaǵy basym baǵyt dep jarııalandy. Sóıtip Qazaqstan Elek­trenergetıkalyq qaýymdastyǵy muryndyq bolyp, Býrabaıdaǵy “KEGOC” AQ oqý ortalyǵyndaǵy ótken Qazaqstan energetıkteri ardagerleriniń ekinshi respýb­lıkalyq seziniń qorytyndysynda qabyldanǵan qarardyń bir tarmaǵy osy jaıdy aıǵaqtady. Qazaqstan ekonomıkasyn da­mytý­dyń ındýstrıaldyq-ın­no­vasııalyq baǵdarlamasyn tabysty iske asyrý úshin energetıkalyq qýattardy ulǵaıtý qarqynyn, elektr stansalary men elektr jelileriniń jabdyqtaryn jańalaý men qaıta qurýdy jedeldetip, energetıka salasyn basqarý júıesin jetildirý, eldiń búkil energetıkalyq kesheniniń qaýipsiz ári senimdi jumysyn qam­tamasyz etý qajet. Mine, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıs­trliginiń, “KEGOC” AQ pen sala kompanııalarynyń ókilderi jáne energetıka ardagerleri bas qosqan sezge qatysýshylar osyndaı ortaq oı toǵysyna keldi. “Qazaqstan ekonomıkasyn ındýstrıaldyq-ınnovasııalyq damytý baǵdarlamasyn jedel iske asyrýdaǵy elektr energetıkasynyń róli” taqyrybyndaǵy negizgi baıandamany Qaýymdastyq tóraǵasy Shaımerden Orazalınov jasady. Onyń aıtýynsha, Úkimet elektr energetıkasyn odan ári damytý úshin Elektr energetıkasy salasyn damytýdyń taıaýdaǵy bes jylǵa, ıaǵnı 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan salalyq baǵdarlamasyn ázirleýde. Osy kezeńde jańa qýattylyqtardy qatarǵa qosý jáne jumys istep turǵan elektr stansalaryn keńeıtý belgilengen. Baǵdarlamada “KEGOC” AQ kompanııasy iske asyryp jatqan Qazaqstannyń Ulttyq elektr torabyn damytýǵa erekshe oryn berilgen. Osy jumysta aıtar­lyqtaı ilgeri basýshylyq baıqalady. Mysaly, VL-500 kV “Soltústik-Ońtústik”, “Ekibastuz-Batys” jelileriniń iske qosylýy Ulttyq elektr torabynyń tran­zıttik áleýetin edáýir art­tyrýǵa, respýblıkanyń ońtústik jáne batys óńirleriniń zárý tutyný­shylaryn elektrmen senimdi jabdyqtaýdy qamtamasyz etýge múmkindik berdi. 220-500 kV-tyq elektr stansalary men elektr jelileriniń jabdyqtaryn jańalaý, kúrdeli jóndeýden ótkizý jáne rekons­trýksııalaý jóninde aýqymdy jumystar atqarý kózdelýde. Belgilengen josparlardy 2015 jylǵa deıin iske asyrý úshin 2,8 trln. teńge ınvestısııa qajet etiledi. Elektr energetıkasy salasyn­daǵy is-jaı jáne ondaǵy aǵa urpaqtyń alańdaýshylyǵyn t­ý­ǵy­zyp otyrǵan tolǵaqty problemalar jaıynda Qazaqstan energetıkter ardagerleri keńesiniń tóraǵasy Sovethan Nurpeıisov áńgimeledi. Ol, atap aıtqanda, energetıka nysandaryn salý, rekonstrýk­sııalaý jáne jańalaý jóninde atqarylyp jatqan jumys qarqyny men kólemi ekonomıkanyń damý deńgeıinen artta qalyp qoıǵanyn tilge tıek etti. 19,1 myń MVt qýat­tylyq qoıylǵan jaǵdaıda Qazaqstan elektr stansalary 14,8 myń MVt qýatqa ǵana ıe. 2010 jyldyń 1 qańtarynda qýattylyq­tardyń alshaqtyǵy 4,3 myń MVt quraǵan. Jylý elektr stansa­la­ry­nyń energııa óndirýshi qýattarynyń 41 paıyzǵa jýyǵy 30 jyldan artyq paıdalanylyp keledi. Munyń ózi apatty ahýaldardyń shyǵýy oraıyndaǵy táýekelderdi aıtar­lyqtaı arttyra túsýde. Jaǵdaıdy túzetý úshin generasııa sektoryna ınvestorlar men qarjyny kóbirek tartý kerek. Búgingi tańda jańa elektr stansalaryn salýdy jáne qoldanystaǵylaryn jańalan­dyryp, keńeıtýdi qamtamasyz etetin qýattylyq rynogynyń modeli jasalýda. Bul týraly ardagerlerge “KEGOC” AQ bas­qarý­shy dırektory Vladımır Osochenko aıtyp berdi. Ardagerler óz kezeginde Jambyl GRES-i qýattylyǵynyń tolyq paıdalanylmaı otyr­ǵand­y­ǵyna qynjylystaryn bildirdi. Aqsaqaldar Memlekettik tehnı­kalyq ınspeksııa men Memlekettik energobaqylaý mekemeleriniń róli tómendep ketkendigin ókinishpen atap kórsetti. Sonyń saldarynan energetıka nysandaryn qaýipsizdik tehnıkasy men paıdalaný ere­jelerin saqtaý turǵysynan tolyq quqyqty ınspektorlyq tekseris júrgizilmeıdi, qajetti normatıvti-tehnıkalyq nusqaýlyqtar men apattardyń aldyn alatyn pármenhattar shyǵarylmaıdy. Taǵy bir suraq bylaı qoıyldy: ınjener-tehnık qyzmetkerleri men jumysshy kadrlardy daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý jónindegi ózin-ózi aqtaǵan respýblıkalyq oqý ortalyqtary nege jumys istemeıdi? Sez delegattaryn ózgeriske ushyraǵan Energetıka mınıstrliginiń birqatar asa mańyzdy qyzmetterin salalyq úılestirýshige (AREM) berý taqyryby da beıjaı qaldyrmady. Olardyń paıymdaýynsha, eldiń tehnıkalyq turǵydan kúrdeli, kópsalaly energetıkalyq keshe­niniń yrǵaqty jumysy derbes vedomstvo túrindegi ortalyq kásibı organnyń qurylýyn talap etedi. Ýkraına, Belarýs, О́zbekstan sııaqty TMD-nyń birqatar je­tekshi elderi burynǵy Energetıka mınıstrligin saqtap qalýlary tegin emes. Sez delegattary tıisti qarar qabyldap, ony Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıs­tr­liginiń basshylyǵy muqııat qaraıtynyna, sóıtip qabyldanǵan sharalar men sheshimder jaıly Qazaqstan energetıkteri ardager­leriniń keńesine habarlaı­tyndyǵyna senim bildirdi. Alekseı JÝKOV.