Sýret «Egemen Qazaqstannyń» arhıvinen alyndy
Jalpy, túrki áleminde Qazaqstan men Túrkııanyń orny aıryqsha mańyzǵa ıe. Qazaqstan túrki jurtynyń ataqonysy sanalsa, Túrkııa memleketi – túbi bir týys elderdiń ishindegi saıası salmaǵy basym, álemdik alpaýyttar sanasatyn irgeli el. Sol sebepti de Atatúriktiń búgingi izbasary Erdoǵannyń arnaıy shaqyrýymen Q.Toqaevtyń Anadoly jerine at izin salýy kóptegen salmaqty saıası sarapshylardyń nazaryn ózine aýdardy.
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Túrkııa Respýblıkasyna resmı sapary eki el arasyndaǵy strategııalyq áriptestikti jańa deńgeıge kóterýge baǵyttaldy. Bul sapar Qazaqstan men Túrkııanyń tarıhı tamyry ortaq, mádenı jáne rýhanı baılanystary tereń elder ekenin taǵy bir márte dáleldedi. Túrki halyqtarynyń yntymaǵyn nyǵaıtý jolynda baýyrlas memleketter mádenı-gýmanıtarlyq salada ózara tájirıbe almasyp, bilim, ǵylym, óner jáne týrızm baǵyttarynda yntymaqtastyqty keńeıtýge ýaǵdalasty.
Sapar barysynda ekijaqty saýda-ekonomıkalyq qatynastarǵa erekshe mán berildi. Sondaı-aq jyldar boıy qalyptasqan Qazaqstan men Túrkııa arasynda iri ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý, ónerkásip, kólik, logıstıka, aýyl sharýashylyǵy, energetıka jáne joǵary tehnologııalar salalaryndaǵy ózara tıimdi áriptestikti odan ári nyǵaıtý kózdelip otyr. Sonymen qatar Túrki memleketteri uıymy aıasyndaǵy ıntegrasııalyq úderister men ortaq bastamalar da kezdesýdiń mańyzdy taqyryptarynyń biri boldy.
Prezıdent keńesshisi – Baspasóz hatshysy Rýslan Jeldibaı áleýmettik jelidegi jazbasynda osy sapardyń sátti de jemisti bolǵanyn aıtyp, eki elge de paıdasyn tıgizetin qujattarǵa qol qoıylǵanyn jetkizdi.
«Memleket basshysynyń Túrkııaǵa resmı sapary sátti ótti. Byltyr eki el arasyndaǵy saýda aınalymy 5 mlrd dollarǵa jetti. Taraptar atalǵan kórsetkishti 15 mlrd dollarǵa jetkizýdi maqsat etip otyr. Elimiz Anadolyǵa keminde 34 túrli ónim jetkizýge daıyn. Onyń kólemi 1 mlrd dollarǵa jýyqtaıdy. Taraptar taýar aınalymyn ulǵaıtý jolynda kólik-logıstıka salasynyń mańyzy aıryqsha ekenin atap ótti. Osy rette Prezıdent Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdaryn damytýǵa basa mán berilip otyrǵanyn jetkizdi. Sonymen qatar qazir elimizde 4 myńǵa jýyq túrik kompanııasy jumys isteıdi. Olarmen birlesip, quny 6 mlrd dollar bolatyn birqatar joba júzege asyryldy. Memleket basshysy Túrkııanyń qorǵanys jáne áskerı-tehnıkalyq baǵyttaǵy zor jetistikterine nazar aýdardy. Mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardyń da tamyry tereńde jatyr. Ásirese bilim-ǵylym salasyndaǵy qatynastardyń mańyzy zor», dedi R.Jeldibaı Facebook-tegi paraqshasynda.
Búginde bizdiń 12 myńnan asa stýdentimiz Túrkııada, al 300 túrik stýdenti elimizdiń joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr eken. Jalpy, sapar baǵdarlamasy óte mándi ári mazmundy bolǵanyn atap ótken Prezıdenttiń Baspasóz hatshysy Ankara saparynda eki elge de óz paıdasyn tıgizetin úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq qujattarǵa qol qoıylǵanyn jetkizdi.
Al Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń (QSZI) Azııa elderin zertteý bóliminiń bas sarapshysy Álııa Musabekova Túrkııany elimizdiń syrtqy saıasatyndaǵy negizgi áriptesteriniń biri ekenin aıtyp, bizdi negizinen ortaq mádenı-tarıhı ózek pen strategııalyq múdde baılanystyratynyn atap ótti.
«Ekijaqty qatynastar da, kópjaqty formattar aıasyndaǵy yntymaqtastyǵymyz da júıeli qarqynmen damyp keledi. Qazaqstan da, Túrkııa da ózin túrki dúnıesiniń bir bóligi retinde tanytyp, Túrki memleketteri uıymy aıasynda mańyzdy ról atqaryp otyr. Bul elder túrki biregeıligin jáne kópvektorly yntymaqtastyqty ilgeriletýge belsendi atsalysyp keledi. Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy qarym-qatynastyń berik quqyqtyq negizi qalyptasqan. 2009 jyly strategııalyq áriptestik týraly kelisimge qol qoıylsa, 2012 jyly Joǵary strategııalyq yntymaqtastyq keńesi quryldy. Al 2022 jyly «Keńeıtilgen strategııalyq áriptestik týraly» kelisimge qol qoıyldy», deıdi Á.Musabekova.
Onyń aıtýynsha, qos el áskerı-saıası yntymaqtastyq salasynda da úlken áleýetke ıe. Sondaı-aq saýda salasyndaǵy seriktestiktiń de jaqsy jolǵa qoıylǵanyna toqtaldy.
«Bıyl eki el arasynda áskerı yntymaqtastyq jospary bekitilip, oǵan sáıkes áskerı bilim berý, tájirıbe almasý, medısınalyq daıyndyq, birlesken bitimgershilik jáne oqý-jattyǵý is-sharalary, sondaı-aq qorǵanys ónimderin, onyń ishinde ushqyshsyz ushý apparattaryn óndirý kózdelgen. Sonymen qatar kıberqaýipsizdik jáne terrorızmge qarsy kúres salasynda tájirıbe almasý baǵytyndaǵy baılanys ta nyǵaıyp keledi. Túrkııa – Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesteriniń biri, qazaq taýarlaryn ımporttaıtyn alǵashqy bes eldiń qataryna kiredi. Byltyrǵy ekijaqty taýar aınalymynyń kólemi shamamen 5 mlrd dollardy qurady. Onyń 3,3 mlrd dollary – Qazaqstan eksporty. Bul biz úshin saýda profısıtin jáne Túrkııa tarapynan ónimderimizge degen turaqty suranystyń bar ekenin kórsetedi. Eksporttyń negizgi bóligin kómir, munaı jáne munaı ónimderi, qorǵasyn, mys, myrysh sııaqty metaldar, sondaı-aq agroónerkásip kesheni ónimderi quraıdy. Al Túrkııadan biz negizinen jeńil ónerkásip taýarlaryn, toqyma buıymdaryn, kilemder, jabdyqtar men azyq-túlik satyp alamyz. Ásirese túrik sıtrýsty jemisteri – apelsın, mandarın, lımon joǵary suranysqa ıe. Qysqasy, Qazaqstan Túrkııamen dostyq jáne seriktestik rýhynda salmaqty ári teńgerimdi saıasat júrgizip otyr dep aıtýǵa bolady. Memleket basshysynyń Túrkııaǵa jasaǵan resmı sapary – mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy odan ári tereńdetip, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty naqty mazmunmen baıyta túsetin mańyzdy qadam boldy», deıdi QSZI bas sarapshysy.
Osy rette aıta keterligi, Túrkııa – bizdiń el úshin óte áleýetti ekonomıkalyq áriptes memleket. Aldaǵy ýaqytta taraptar ózara saýda aınalymyn 10 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtýdy kózdep otyr. Sol sebepti de elimiz eksporttyq nomenklatýrasyn keńeıtýge kúsh jumsap keledi.
Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýtynyń sarapshysy Nurjan О́mirbektiń aıtýynsha, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Túrkııa Respýblıkasyndaǵy resmı sapary eki el arasyndaǵy strategııalyq seriktestiktiń joǵary deńgeıin, sondaı-aq túrki álemindegi ózara jaqyndasý úderisteriniń jedeldegenin kórsetti.
«Memleket basshysyn Ankara áýejaıynda Túrkııa Prezıdentiniń jeke ózi qarsy alýy – erekshe qurmettiń belgisi. Mundaı rásim túrik dıplomatııalyq tájirıbesinde sırek kezdesedi jáne taraptardyń ózara saıası seniminiń joǵary deńgeıde ekenin bildiredi. Sapar aıasynda Prezıdent Toqaevqa Túrkııanyń eń joǵary memlekettik marapaty – «Devlet Nişanı» ordeni tabystaldy. Bul marapat eki el arasyndaǵy qatynastardyń mańyzdylyǵyn ǵana emes, sonymen qatar Memleket basshysynyń túrki elderi arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa qosqan jeke úlesin de aıǵaqtaıdy. Osy sapardy 6-7 qazanda Bakýde ótetin Túrki memleketteri uıymynyń (TMU) sammıtimen de baılanystyrýǵa bolady. Bul turǵyda Ankarada ótken kelissózder aldaǵy kópjaqty formattaǵy is-shara aldynda ekijaqty ustanymdardy úılestirý retinde qarastyrylady. Osy rette Q.Toqaevtyń Túrkııaǵa sapary Qazaqstannyń túrki ıntegrasııasyndaǵy jáne jańa óńirlik tártip qalyptastyrýdaǵy belsendi rólin aıqyndaıdy. Jalpy alǵanda, elimizdiń Prezıdentine kórsetilgen joǵary deńgeıli qurmet pen sapardyń saıası ári rámizdik mazmuny ekijaqty qatynastardyń jańa sapalyq deńgeıge kóterilgenin bildiredi. Qazaqstan túrki ıntegrasııasynyń belsendi qatysýshysy jáne Túrkııanyń Eýrazııa keńistigindegi senimdi strategııalyq áriptesi ekenin taǵy bir márte dáleldedi», deıdi saıası sarapshy N.О́mirbek.
Memleket basshysynyń Túrkııaǵa sapary tarıhı sabaqtastyq pen qazirgi zamanǵy seriktestiktiń úılesimdi úlgisin kórsetti. Bul sapar eki el halqynyń arasyndaǵy týystyq pen baýyrmaldyqqa, dostyq pen senimge negizdelgen baılanystardy odan ári tereńdete túsýge múmkindik berdi.
