Jasandy ıntellektiniń yqpaly

Sóıleý mádenıeti ózgeredi

Berlındegi Maks Plank atyndaǵy Adam damýy ınstıtýtynyń zertteýshisi Hıromý Iаkýra «ChatGPT»-di qoldana bastaǵan soń, óziniń sóıleý mánerinde ózgeshelikter paıda bolǵanyn baıqaıdy. Ol buryn sırek qoldanatyn «delve» degen aǵylshyn sózin jıi aıtatyndy shyǵarǵan. Bul sózdiń qazaqsha maǵynasy «tereń úńilý» nemese «máseleniń mánin tereń zertteý» degenge saıady. Iаkýra osyny baıqaǵan sátte oıynda «Bul mende ǵana ma, álde basqa adamdarda da osyndaı ózgeris bar ma?» degen suraq týyndaıdy. Sóıtip, ol «ChatGPT»-diń adamnyń sóıleý tilin ózgertip jatqany týraly aýqymdy zertteý júrgizýge bel býady.

Zertteý eki negizgi kezeńnen turady. Birinshi kezeńde ǵalymdar «ChatGPT»-ge túrli mátinderdi, hattar, esseler, ǵylymı maqalalar men jańalyqtardy, «túsinikti etip jaqsart» degen tapsyrmamen qaıta óńdetedi. Sonyń nátıjesinde «GPT» jıi qosatyn jáne sózderdiń mánin ózgertip ne baıytyp otyratyn leksıkalyq birlikter anyqtalady. Bul sózderdiń qatarynda «delve» (tereń úńilý), «realm» (sala, keńistik), «meticulous» (uqypty, muqııat), «swift» (jyl­dam), «boast»(maqtaný), «inquiry» (zert­teý, suraý salý) syndy resmı máner­degi sózder jıi kezdesken. Ǵalymdar sózder­di shartty túrde «GPT sózderi» dep ata­ǵan. Kelesi kezeńde osy «GPT» sózde­riniń qoldanylý jıiligi «YouTube» pen podkast platformalaryndaǵy 700 myń saǵattan astam aýdıo-vıdeo kontent negizinde sarapqa salynady. Taldanǵan materıaldar 2018 jyldan 2024 jylǵa deıingi aralyqty qamtyǵan. Iаǵnı zertteýshiler «ChatGPT» shyqqanǵa deıingi (2022 jyldyń sońyna deıingi) jáne shyqqannan keıingi kezeńdi salystyrǵan. Naqtyraq aıtsaq, olar bul sózderdiń qanshalyqty jıi qoldanylyp júrgenin bıznes, bilim, din, rýhanııat, ǵylym men tehnologııa, sport salalary boıynsha taldaǵan. Zertteý nátıjesinde, «ChatGPT» shyqqannan keıin bul sózder adamdardyń aýyzeki tilinde, ásirese podkas­tarda jıi qoldanyla bastaǵan. Mysaly, «delve» sózine balama retinde «explore» nemese «examine» sózin qoldanýǵa bolady. Alaıda dál osy «ChatGPT» jıi qoldanatyn «delve» sózi adamdardyń sanasyna ornyǵyp, 2023 jyldan beri aýyzeki tilde de jıi aıtylatyn bolyp ketken.

Maks Plank ınstıtýtynyń zertteýshisi Levın Brınkmann osy qubylystyń astarynda úlken áleýmettik-mádenı mán jatqanyn aıtady. «Adam tabıǵatynan eliktegish. Biraq biz bárine emes, bedeldi, aqyldy dep sanaıtyn adamdarǵa kóbirek elikteımiz. Qazir adamdar jasandy ıntel­lektini mádenı referentke aınaldyryp, sodan úlgi alyp jatyr», deıdi ol. Bul jerde másele sózdik qor týraly ǵana emes. Ǵalymdar atap ótkendeı, jıi qoldanylatyn sózder adamnyń oılaý tásiline, dúnıeni qabyldaýyna, pikir aıtýyna áser etedi. Iаǵnı «GPT sózderiniń» kóbeıýi tildik ózgeris qana emes, mádenı ózgeris. Bul pikirdi Chıkago ýnıversıtetiniń professory, áleýmettanýshy jáne derekter ǵylymynyń mamany Djeıms Evans ta qýattap otyr. «Qazir «LLM» qoǵamǵa qalaı áser etip jatqanyn túsiný úshin sóz jıiligin zertteý – eń durys ádis. Biraq bolashaqta sóılem qurylymyn, oı jetkizý tásilin de tal­daıtyn bolamyz. Sebebi JI sóz ǵana  emes, tutas tildik oılaý júıemizdi ózgertýi múmkin. Eger bárimiz bir til úlgisimen sóıleı bastasaq, tildegi stıldik ártúrlilik azaıady. Tipti oıymyz da sol baǵytqa burylady. Tilimiz – qatynas quraly ǵana emes, ulttyq bolmy­symyzdyń, dúnıetanymymyzdyń, mádenı kodymyzdyń kórinisi», deıdi ǵalym.

Osylaısha, ChatGPT adamnyń sóıleý mádenıetine yqpal etip jatyr. Aınalyp kelgende, biz «ChatGPT»-di emes, «ChatGPT» bizdi úıretýge kóshti.

«ChatGPT» zerthanasy

«OpenAI» kompanııasy paıdala­ný­shylarynyń osylaı neırojeliniń yǵynda ketpes úshin, óz oı-pikirin joǵal­typ almas úshin jańa fýnksııa jasap jatyr. Olar «ChatGPT»-diń oqytý júıesin jetildirýge den qoıǵan. Bul múmkindik stýdentterge daıyn jaýap berýdiń ornyna, oılanýǵa, suraqtyń mánin túsinýge, durys sheshim tabýǵa kómektesýdi maqsat etedi. Endi JI birden jaýapty aıtpaıdy, kerisinshe, paıdalanýshyny birneshe kezeńmen oılaý, naqtylaý suraqtaryn qoıý jáne sheshimdi óz sózimen túsindirýge baǵyttaıdy.

Mysaly, stýdent emtıhanǵa daıyndalyp otyr delik. Buryn ol «ChatGPT»-ge suraq qoısa, tikeleı jaýap alyp otyrǵan. Endi jańa rejimde JI: «Bul suraqta ne aıtylyp tur dep oılaısyń?» «Qandaı nusqalar bar, sen nege bireýin tańdadyń?», «Seniń sheshimińniń sebebi qandaı?» degen sııaqty suraqtar qoıyp, oılaý qabiletin damytýǵa kómektesedi.

«OpenAI» bul múmkindikti muǵalim­dermen, ǵalymdarmen, stýdenttermen birlesip jasaǵan. Joba «ChatGPT zerthanasy» degen bastama aıasynda júzege asqan. Onda stýdentter JI-di qalaı qol­danatynyn aıtyp, pikir bólisip otyrǵan.

«OpenAI»-dyń bilim jónindegi vıse-prezıdenti Lııa Belskı: «Eger ChatGPT-di repetıtor sııaqty qoldansa, ol stýdent­tiń bilimin shynymen jaqsartady. Al daıyn jaýap úshin paıdalansa, oqýǵa kedergi keltiredi», deıdi.

Kompanııa bul rejimdi stýdentterdi kóshirýge emes, úırenýge baǵyttaý úshin jasap otyr. Sebebi qazirdiń ózinde árbir úshinshi stýdent ChatGPT qoldanady. Jańa fýnksııa tegin qoldanýshylarǵa da, Plus/Pro/Team nusqalaryn paıdalanýshylarǵa da qoljetimdi. Jaqyn kúnderi «ChatGPT Edu» júıesine engiziledi.

JI-ge syryńyzdy aıtpańyz!

Sondaı-aq búgingi tańda kóp adam «ChatGPT» sııaqty jasandy ıntellekt júıelerin aqparat, bilim alý maqsatynda ǵana emes, keńes suraýǵa, ishki syryn aqtarýǵa nemese qıyndyqtaryn aıtyp, bólisýge qoldanady. Biraq mundaı áńgi­meler qupııa bola ma? «OpenAI» bas dırek­tory Sem Altmannyń ózi mańyzdy eskertý jasady.

Onyń aıtýynsha, adamdar JI-men sóıleskende kádimgi psıhologpen nemese zańgermen sóıleskendeı senim artady. Alaıda mundaı senimniń quqyqtyq negizi joq. Psıhoterapevt, advokat nemese din qyzmetkerimen sóıleskende áńgimeńiz kásibı qupııa retinde zańmen qorǵalady. Al ChatGPT-men bolǵan dıalog mundaı qorǵaýǵa jatpaıdy. Sondyqtan siz chatqa jazǵan málimetterińiz qajet bolǵan jaǵdaıda sot barysynda aıǵaq retinde qoldanylýy múmkin.

«OpenAI» keıbir chattardy qyzmet sapasyn jaqsartý úshin ýaqytsha saqtaýy yqtımal ekenin jasyrmaıdy. Bul jaz­ǵanyńyz 100% qaýipsiz degendi bildir­meıdi. Eger kúmán týdyratyn aqpa­rattar jiberip, aqyl surasańyz, olar bola­shaqta sizge qarsy qoldanylýy múmkin. Iаǵnı sıfrlyq ortada aıtylǵan sóz – jaı áńgime emes, naqty dálel.

Sem Altman bul máseleni erte esker­­tip otyrǵanyn jetkizdi. «Jasandy ıntel­lektimen dıalog te kádimgi mamandarmen sóıleskendeı zańmen qorǵalýy kerek. Biraq qazirgi zańnamada mundaı normalar qarastyrylmaǵan», dedi ol.

Jasandy ıntellekt kún saıyn damyp jatsa da, ony qoldaný erejeleri áli naqty bekitilmegen. Sondyqtan paıdalanýshy retinde biz de óz qaýipsizdigimiz úshin jaýaptymyz. «ChatGPT» – yńǵaıly qural, biraq dáriger de, zańger de, dos ta emes. Oǵan syryń men mańyzdy málimetińdi senip tapsyrý saqtyqty talap etedi.