Ulttyq parkte tólem júıesi iske qosyldy
Bıyldan bastap kirý aqysyn bank qosymshasy arqyly aýdarý júıesi iske qosyldy. Ile Alataýy ulttyq parki basshylyǵynyń málimdeýinshe baǵa kóliktiń kólemine qaraı esepteledi. Elektrokar men avtobýstarǵa da jeńildik joq. Endi bul baǵyt aqyly trassalar sııakty termınaldarda boıynsha jumys isteıdi.
Ile Alataýy tabıǵı parki bas dırektory Elnur Ahmetovtyń aıtýynsha eger aldyn-ala tólep kelse, kezek máselesinde kidiris bolmaıdy.
«Búgingi deıin elektrondy tólem júıesi Alma-Arasan, Túrgen, Butaqty jáne Qaskeleń shatqaldarynda ornalastyryldy. Tólem baǵasy kólik túrine qaraı eseptelgen. Baǵa kóliktegi oryn sanyna qarap ósip otyrady. Byltyr shatqalǵa 824 myń adam kelse, bıylǵy 8 aıdyń kórsetkish 1 mln adamǵa jetken. Jol qaýipsizdigine baılanysty keıbir kólikterdiń parkke kirýine shekteý qoıylǵan bolatyn. Endi bul joldardy jóndeý, jarlardy arnaıy sym temir arqyly bekitý jumystary eki jylda aıaqtalady. Jol ashylǵan kúnde arnaıy ekologııalyq avtobýstar ótkiziledi, deıdi ol.
Orman órtin sóndirý stansasy salyndy
Ulttyq parkte atqarylǵan taǵy bir aýqymdy jumys «Ile Alataýy» MUTP Úlken Almaty aýmaǵynda birinshi tıptegi orman órtin sóndirý stansasynyń salynýy boldy.
Aldaǵy jyly ulttyq park aýmaǵynda orman órtin alystan baqylaıtyn 17 qurylǵy ornatylady. Ol kameralar órtti tez anyqtaýǵa kómektesedi.
«Jalpy bizde orman órtin aldyn alý sharalary aqpan, naýryz aıynan bastalady. Qazaqstan boıynsha bizdiń park eń kúrdeli aımaq bolyp sanalady. О́ıtkeni, úlken magapolıstiń janynda turǵandyqtan týrıster óte kóp keledi. Ulttyq parktiń jalpy aýmaǵy – 200 160 gektar. Parktiń aýmaǵy batystaǵy Shamalǵan ózeninen shyǵystaǵy Túrgen ózenine deıin 120 shaqyrymǵa sozylyp jatyr. Parkte 320 memlekettik qyzmetker jumys jasaıdy. Orman órtiniń aldyn alý úshin aldymen adamdar tabıǵatty paıdalaný mádenıetin meńgerýi qajet. Ormandy órtten saqtaý, tabıǵatqa taǵylyq kórsetpeý bir adamnyń nemese bir mekemeniń jumysy emes, barsha adamzatqa ortaq mindet bolýy tıis », deıdi Ile-Alataýy memlekettik ulttyq tabıǵı parki Bas dırektory.
Qazaqstandaǵy eń bıik aspaly kópir ashyldy
Ulttyq park aýmaǵynda sonymen qatar «Baqyt soqpaqtary» jobasy aıasynda jańa abattandyrylǵan taý marshrýty men Qazaqstandaǵy eń bıik aspaly kópir ashylǵan. Ony BI Group kompanııasy óziniń 30 jyldyǵyna oraı syıǵa tartqan.
Abattandyrylǵan taý marshrýty Prohodnoe shatqaly arqyly Terra alańyna jáne Alıoshkın kópirinen 3330 metr bıiktikte ornalasqan Kosmostansııaǵa deıin jalǵasady. Bul – jaıaý serýendeýdi unatatyndar arasynda keń taralǵan baǵyttardyń biri. Marshrýttyń jalpy uzyndyǵy – 13,5 km, bıiktik aıyrmashylyǵy – shamamen 1580 metr. Jobanyń úshinshi kezeńine salynǵan ınvestısııa kólemi – 106 mln teńge.
Joba aıasynda budan bólek eki ekoájethana (Ecodomeo), úsh aǵash besedka-shale, 14 oryndyq, 80 metr qaýipsizdik qorshaýy, 6 baǵyttaýshy jáne 4 aqparattyq karta ornatylǵan.
2019 jyldan beri «Baqyt joldary» jobasy aıasynda 27 shm soqpaq abattandyryldy, bes marshrýt ashyldy, 10 jappa, 56 oryndyq, 30 kórsetkish jáne karta, 600 metrlik baspaldaq pen tutqa, 14 aqparattyq panel ornatylǵan. Jalpy ınvestısııa kólemi shamamen 1 mıllıon AQSh dollaryn (360 mıllıon teńge) quraǵan.
Bul joba nelikten mańyzdy degen suraqqa jaýap bergen kompanııa ókilderiniń aıtýynsha jyl saıyn Almaty taýlaryna myńdaǵan adam jaıaý serýendeýge keledi. Biraq keıbir baǵyttar qaýipsiz emes – sońǵy 5 jylda 260-tan astam qutqarý operasııasy júrgizilgen. Sondyqtan «Baqyt joldary» jobasy qaýipsizdikti, jaılylyqty jáne ekologııalyq sheshimderdi ushtastyra otyryp, bul jaǵdaıdy ózgertýdi kózdeıdi.
Uzaqtyǵy 13,5 km baǵyt teńiz deńgeıinen 3330 metr bıiktikte ornalasqan Ǵarysh stansııasyna aparady. Bıiktik aıyrmasy shamamen 1580 metrdi quraıdy.
Úshinshi kezeńniń sımvoly Aleshkın kópiri - teńiz deńgeıinen 3000 metrden astam bıiktikte ornalasqan 50 metrlik qurylym. Bul haıkıng áýesqoılarynyń arasynda eń kóp baratyn oryndardyń biri.
Marshrýt boıynda mynalar belgilengen:
- eki Ecodomeo ekotýaleti,
- úsh shale-kúrke,
- 14 dúken,
- 80 metr saqtandyrý tutqalary,
- alty kórsetkish jáne tórt navıgasııalyq ınfopanel.
Joba 2019 jyldan bastap júzege asyrylyp keledi. Osy ýaqyt ishinde Kók-Jaılaý, Kazaktar shatqaly, Kamenskıı jazyǵy ýchaskelerin, sondaı-aq Medeo - Panorama shyńy baǵyttaryn qosa alǵanda, bes túrli baǵyttaǵy 27 km taý soqpaqtary abattandyryldy.
Barlyǵy alty jyl ishinde baǵdarlama sheńberinde:
- 10 kúrke,
- 56 dúken,
- 30 kórsetkish,
- 600 metr baspaldaq jáne súıenish,
- 14 navıgasııalyq stend.
Iske asyrý barysynda salynǵan ınvestısııa kólemi 360 mıllıon teńgeden asty.
«Baqyt joldary» jalǵasyn tabady
Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha joba aıasynda 2026 jyly uzyndyǵy 17 shm bolatyn Býtakov shatqalyndaǵy 4 marshrýtty, 2027 jyly 11 shm bolatyn «Japon joly – ekopost» baǵyttaryn abattandyrý josparlanýda. Barlyq baǵyttar ınfraqurylymmen jabdyqtalady. Bul baǵytqa 335 mln teńge ınvestısııa tartylady. Sonymen qatar 100 mln teńge ınvestısııa bólip, GPS-trektermen onlaın kartalardy, tirkeý júıesin, TJD-ǵa avtomatty habarlaýdy jáne qaýipsizdik nusqaýlaryn qamtıtyn sıfrlyq júıe jasap, Almaty ákimdigine berilmek.
Aldaǵy úsh jylda birqatar jańa kezeńder iske asyrylady. 2026 jyly Býtakov shatqalynda (17 km) tórt marshrýtty abattandyrý bastalady, al 2027 jyly - «Japon joly - ekopost» marshrýtyn (11 km) salý bastalady. Barlyq ýchaskeler navıgasııa elementterimen jáne demalys aımaqtarymen jabdyqtalady. Aldaǵy kezeńderdiń jalpy bıýdjeti 335 mln teńgege baǵalanýda.
Qaýipsizdik jáne sandyq navıgasııa
Jobanyń negizgi mindetteriniń biri tek estetıka men yńǵaılylyq qana emes, sonymen qatar týrısterdiń qaýipsizdigi. Qaýipsizdikti saqtaý maqsatynda tómendegideı sıfrlyq júıe ázirlenýde:
- GPS trekteri bar onlaın kartalar,
- týrısterdi tirkeý júıesi,
- TJM avtomatty habarlaý fýnksııasy,
- qaýipsizdik jónindegi usynymdar.
Daıyn júıe Almaty ákimdiginiń balansyna beriledi. Onyń quny - shamamen 100 mıllıon teńge.
Ile Alataýy taýlaryna jyl saıyn myńdaǵan adam keledi, alaıda ınfraqurylym men qarapaıym navıgasııanyń joqtyǵy mundaı joryqtardy qaýipti etedi. Sońǵy bes jylda Almaty mańynda 260-tan astam qutqarý operasııasy júrgizildi. Jobany júzege asyrý qala turǵyndary men týrıster úshin qaýipsiz ári qoljetimdi orta qurýǵa múmkindik beredi.
Marshrýt jumysyna 150-den astam eriktiler qatysty. Olar tek ınfraqurylym ornatyp qana qoımaı, Alıoshkın kópirinde tý kóterdi.
Joba turaqty týrızm men qalalyq ortany damytýǵa baǵyttalǵan ekologııalyq jáne áleýmettik baǵdarlanǵan bastamanyń bir bóligine aınaldy. 2025 jyly bul bastama jobanyń artynda turǵan uıymnyń mereıtoıyna oraı iske asyrylatyn 30 ıgi istiń tizimine endi.
