Jańa baǵdarlama úsh jylda 50 myń adamǵa eńbek ornyn taýyp beredi

Jumyspen qamtý –  eldi damytý

Memlekettiń aýyl sharýa­shy­lyǵyn kóterý úshin kómekke berip jatqan qarjysyn sala-salasymen saýsaq búgip sanar bolsaq áldeneshe mıllıardtaǵan teńgege jetedi. Árıne, qarjysy kóptikten, ıgere almaǵandyqtan berip jatqan joq. Álemdi daǵdarys qursaýdaı qysyp, myqty degen memleketterdiń ózderi «erteńgi kúnim qalaı bolady?» dep abyrjyp otyrǵanda Qazaqstannyń kásipkerlik salasyna qyrýar qarjy bólýi sharýalarǵa jańa jumys oryndaryn ashyp, óz arbasyn ózi súıreýge septesý bolsa, ekinshi jaǵynan, ózge memlekettegi kásipkerlermen básekege túsýge qabiletti etý maqsaty jatyr. Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev Ońtústikke arnaıy kelgen saparynda Úkimet qoldaýǵa bergen artyq aqshany jonyp jep jata bermeı, kórshi memleketterden bási joǵary ónim óndirý úshin jańa qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan kásiporyndardy iske qosý qajettigin aıtqan. Iаǵnı, básekelestikte myqty sapa belgisimen alda bolý kerek. Rasynda, Ońtústiktegi iri kásiporyndar qulashyn keńge sermeı bastady, kórshi el naryǵyna erkin kirip jatqandar bar. Biraq, onshalyqty eskerilmeı kele jatqan shetin másele de bar edi. Ońtústikte úsh mıllıonǵa jýyq halyq turady desek, jumysqa qabiletti adamdardyń bári birdeı eki qolǵa bir kúrek taba bermeıdi. Ásirese, on-on bes saýlyǵyn aldanysh qylyp otyrǵan aýyl adamdary. Buǵan deıin memlekettik qoldaý irilengen agrofırma, úlken sharýa qojalyqtaryna berilip keldi de, naǵyz kómek kerek etetin aýyl eńbekkerleri nesıe ala almaıtyn. Búginde oblys ákimdiginde qabyldanǵan jańa joba boıynsha jumys isteımin, otbasymdy asyraımyn degen adamdarǵa mol múmkindik ashyldy. Máselen, on balasy bar Sharapat Sa­ly­bekova apaı kenje ulymen úıinde mal bor­daqylap otyr. Oblystan 6 paıyz úste­mesimen qarjy alǵan. Kásipker úshin mal bor­daqylaýdan bólek, onyń etin ótkizý úlken prob­lema. Salybekovter otbasy oǵan bas aýyrtpaıdy. О́ıtkeni, bul sharýamen aınalysatyn aýyldyq tutyný kooperatıvi bar. Biz Ońtústik Qazaqstan oblysy úshin ǵana emes, respýblıkanyń basqa óńirlerinde de úlken qoldaýǵa ıe bolatyn, salynǵan qarjyny molynan aqtaıtyn joba jóninde oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Qanatbek Ospanbekovten suraǵanbyz. – Oblys ákimi Asqar Myr­zah­metovtiń aýdan, qala ǵana emes, barlyq aýyldardy túgelge jýyq aralap, áleýmettik karta túz­genin bilesiz. Aýyldaǵy adam­dardyń tirshilik kózi mal jáne baý-baqsha, egistik jerler. Ońtús­tiktiń kóp jerinde sý tapshy, aýyl turǵyndarynyń kóbi mal asy­raǵandy, bordaqylap satqandy, sodan nápaqasyn aıyrǵandy qalaıdy. Solaı eteıin dese, qoldarynda qarajat az. Elbasymyzdyń ózi «áýeli ekonomıka, sosyn saıasat» dep naqty aıtty ǵoı. Halyqtyń az bóligi ǵana baqýatty bolǵany barlyǵyna saıa bola almaıdy. Eldiń erteńi jaqsy bolý úshin orta sharýany kóterý kerek. Osynyń bárin elekten ótkizgen oblys ákimi mınıstrliktegi mamandardyń kózin jetkize júrip, on, on bes mal ósirgisi keletinderge memlekettik járdem berýdiń tetigin tapty. – Aıtyp otyrǵanyńyz «Oń­tústik Qazaqstan oblysy mal sharýashylyǵyn damytý is-sha­ralarynyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan josparyna» kirdi ǵoı... – Iá, Ońtústik Qazaqstan oblysy mal sharýashylyǵy qarqyndy damyp kele jatqan óńirdiń birine jatady. Oblysta 764,1 myń bas iri qara, 3485,8 myń bas qoı men eshki, 187,4 myń bas jylqy jáne 20,4 myń bas túıe ósirilýde. О́ńirdiń ereksheligin eskerip, 2014 jyldyń aqpan aıynda oblys ákiminiń arnaıy qaýlysymen «Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha mal sharýashylyǵyn damytý is-sharalarynyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan jospary» bekitilip, atalǵan is-shara boıynsha 2014 jyldyń ózinde jalpy 2166 jobaǵa 5,9 mlrd. teńge nesıe qarjy berildi. Onyń ishinde 2034 shaǵyn mal bordaqylaý alańdary ashylyp, 24 271 bas mal alyndy. О́ndirilgen iri qara mal etin aradaǵy alyp-satar deldaldarsyz satý maqsatynda Shymkent qalasynyń iri bazarlarynda arnaıy oryndar berý jó­ninde bazar basshylarymen memorandýmǵa turyp, búgingi tańda naq­ty jumystar júrgizilýde. Kór­shi memleket О́zbekstanǵa iri qara mal etin ótkizý, maldy tirideı alyp barǵanda tıimdi bolatyny anyqtalyp, arnaıy top qurylyp, kelisimder bastaldy. Almaty qalasynyń bazarlaryna et shyǵarý, arnaıy kóterme satý oryn anyqtaý boıynsha da aldyn ala kelisimder jasalynyp, bekitilgen jaýapty kásipkerler jumystar júrgizýde. 4 068 aýyl turǵyny jańadan turaqty jumyspen qamtylyp, óndirgen etterin naryqtyq ba­ǵa­da ózderi satý arqyly turmys jaǵ­daılaryn jaqsartýǵa múmkindik aldy. 112 shaǵyn 5-10 bastyq otba­sylyq sút fermalaryn ashý úshin 245,3 myń.teńge qarjy bólindi. 1 120 bas saýyn sıyr satyp alynyp, 224 adamǵa turaqty jumys orny ashyldy. 11 sút qabyldaý beketi jáne 9 aýyldyq tutyný kooperasııasy jumys jasap jatyr. Sonyń nátıjesinde: 7,3 myń tonna et; 12,8 myń tonna sút; 5,9 mln. dana jumyrtqa qosymsha óndirildi. 4482 adam turaqty jańadan jumys oryndarymen qamtamasyz etildi. 2014-2016 jyldary mal sharýashylyǵyn damytý is-sharalaryn júzege asyrǵan jaǵdaıda, úsh jylda 91,0 myń tonna et; 72,0 myń tonna sút; 27,0 mln.dana jumyrtqa qosymsha óndiriletin bolady. Osynyń bárin esepke alatyn bolsaq, qosymsha 40,1 mlrd. teńge mal ónimderi óndirilip, eń bas­tysy, 21 myń aýyl azamaty turaqty jumyspen qamtamasyz etilip, turmys jaǵdaılary men ál-aýqattaryn jaqsartatyn bolady. Buǵan qosa, tek jańadan ashylǵan sút qabyldaý beketterine shaǵyn otbasylyq aýlalardan saýylǵan sútterin tapsyrý arqyly 30 682 adam turaqty tabys tabady. – Osy ózgeristerdiń jaqsy ná­tıjesin aýyldarǵa saparǵa shyqqanda baıqadyq. Aýylda otyryp sút, maı, irimshikti qala­dan tasıtyn kesir kelin, erinshek jeńgeılerdiń ýáji «aýylda esh­kim sút satyp almaıdy» bolyp kele­tin edi. Jumysty jaqsy úıles­tiripsizder. – Jumys joq deıtin adam ju­mys jasamaý úshin ózine ártúrli syltaý taýyp alady. Úkimettiń jeńildetilgen nesıesiniń arqa­synda keshe ǵana qarataban bolyp júrgen talaı azamat búginde qaltaly azamattardyń qataryn toltyryp jatyr. Taǵy bir jobamyz qus sharýashylyǵyn damytý. Munda da adamdar qarjydan bas­tap taýyq asyraıtyn tor-kletka, quramajem izdemes úshin onyń da jolyn oılastyryp qoıdyq. Buryn kletka shetelden ákelinetindikten qymbat bolatyn, ózimizde daıyndalǵandyqtan quny eki esege arzandady. «Maksımým» aı­maqtyq-ınvestısııalyq or­talyǵy alty-jeti paıyzben qarjy beredi. «Ońtústik qus» qajetinshe balapan bastyrady. Quramajem daıyndap beretin arnaýly seh bar. 500-den 4 myń taýyqqa deıin asyraýǵa bolady. Qyzmetkerlerge de kóp shyǵyn shyǵarmaısyń. Eki-úsh taýyqshy jetedi. Sý-jem qondyrǵymen keledi, malaǵy da apparat arqyly dalaǵa shyǵarylyp jatyr. Osy jobany usynǵanymyzda júreksingender kóp boldy. Jaqyn inime ursyp, zorlaǵandaı tórt myń taýyq asyraýǵa keńes bergenmin. Joba boıynsha shaǵyn qus fabrıkasynyń quny bes jylda aqtalýy kerek. Shyn máninde eki-aq jylda tabysqa shyǵýǵa bolady. Álgi inim meni kórgen saıyn «kóke, rahmet» deıdi. Halqymyzda sóz bar ǵoı, «kóz qorqaq, qol batyr» degen. Jumyrtqany kóterme baǵamen danasyn 15 teńgeden berip jatyr. Qus narqy da bazardan tómen. Basqa jaqtan kelip jatqan qus eti bazarda turyp satatyndarǵa bolmasa shaǵyn qus fabrıkalarynyń ónimine básekeles bola almaıdy. – Elbasy jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda jumys oryn­daryn saqtap qalý, jańa­syn ashý jóninde tapsyrmalar berdi. Sizdiń sózińizdiń yńǵaıyna qara­ǵanda, bıyl da oblysta álde­neshe myńdaǵan jumys orny ashylady-aý... – Nursultan Ábishulynyń «biz «Boıng» ushaǵyn, «Mersedes» kóligin shyǵaryp, naryqta báıge ala almaımyz. Bizde basqalarda joq jaıylymdyq, egistik jerimiz bar. Qazaqstan álemdik naryqta mal sharýashylyǵymen áıgili bolady», dep aıtqan sózi bar edi. Oblys basshysy Asqar Myr­za­h­metovtyń talap etýimen jaq­sy jumystar qolǵa alyndy. Atap aıtsaq, tek óńirlik mal sharýa­shylyǵyn damytý is-shara jospary boıynsha ǵana 2016 jylǵy 20 myńnan astam jumys orny ashylady. Qazir 43 et, 39 sút, 39 je­mis-kókónis ónimderin qaıta óńdeý kásiporyndary jumys isteı­di. Iаǵnı, soıysqa túsken mal, saýyl­ǵan sút, baý-baqshadan alynǵan ónim eshqandaı ysyrap bolmaıdy. Elbasy Nursultan Nazarbaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda «Ekonomıkasy keri ketpegen el­miz» dep baǵa bergenindeı, biz jaq­sy tabystarmen alǵa bet alǵan memleketpiz. «Byltyr ekonomıkaǵa 1 trln. teńge bólingenin taǵy bir eske salyp ótkim keledi. Aldaǵy úsh jylda 3 mlrd. teńgeden bóletin bolamyz. Sondaı-aq, halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynan shamamen 10 mlrd. taǵy bar. Qazaqstan úshin qandaı qomaqty qarjy bólinip jatqanyna nazar aýdaryńyzdar. Sizderdiń aldaryńyzda osy qarjyny ıgerip, ekonomıkaǵa baǵyttaý syndy úlken mindet tur. Ár mınıstrdiń, Úkimet múshesiniń, qala nemese oblys ákimderiniń jáne t.b. aldyndaǵy úlken mindet. Endi elestetip kórińizder. Osynyń bárin Úkimet ortalyqtan baqylap, jumystyń toqtap qalmaýyn qam­tamasyz etýi kerek», dep atap ótti Memleket basshysy sol keńeste. Sonymen qatar, negizgi baǵyt aýylsharýashylyq ónimderin jáne azyq-túlik ónerkásibin damytý bolatyndyǵyn erekshe atap ótti. Bul jaǵdaıda Ońtústik Qazaq­stan oblysynda taý kótergen Tola­ǵaıdaı tolymdy ister atqarylyp jatyr. Men de osy eldiń bir ból­shegi, bir kirpishimen ǵoı, jumys tájirıbemdi alǵa tarta aıtar bolsam, álemdi sansyratqan daǵdarys Qazaqstanǵa onshalyqty áserin tıgizbeıdi. Tek, halqymyzda aýyzbirshilik bolyp, Elbasymyzdyń, Úkimettiń alǵa qoıǵan tapsyrmalaryn oı­da­ǵydaı oryndaýǵa bir kisideı jumylyp eńbek eteıik. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.

Innovasııalar oqý ornynan bastalady

Serik О́MIRBAEV, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor. Elbasy Joldaýyndaǵy min­detter san salaly. Bul júk­telgen mindetterdi Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy ýnıver­sıtetiniń ujymy ǵalymdar, oqy­týshylar, stýdentter birlese júzege asyrýda. Oqý men bilim egiz. Sondyqtan da, ǵylym men óndiristiń ózara yqpaldastyǵyn qalyptastyryp, stýdentterge ınnovasııalyq baǵytta bilim beretin joǵary oqý orny retinde qyzmet etip keledi. Buǵan jýyrda ǵana «Innovasııalyq forsaj» atty ınnovasııalyq bıznes jobalardyń respýblıkalyq baıqaýyndaǵy ýnıversıtet ǵaly­my, tehnıka ǵylymdarynyń dok­tory, professor Ábilhan Qara­qaevtyń jeńisi dálel bola alady. Joldaýda, sonymen birge, qazaqstandyqtar úshin jol, turǵyn úıler usynatyn kóliktik-logıstıkalyq, ındýstrııalyq ınfraqurylymdy damytýdyń mańyzdylyǵy týrasynda aıtyldy. Bul mindet-maqsattarǵa oraı bizdiń oqý ornynyń ǵalymdary shyǵyndy az jumsaıtyn qurylys materıaldaryn shyǵaratyn jobalar daıyndady. Osyndaı mańyzdy jobalardyń birin ýnıversıtet ǵalymy, professor Sh.Torpıshev jasap shyqty. Elbasy Joldaýyna ún qosý degen osy. Bizdiń ǵalymdardyń osyndaı ózekti jańa jobalary tehnıkalyq ereksheligi joǵary, tehnogendi qaldyqtardy paıdaǵa asyratyn jahandyq sapa standartyna jaýap beretin jańa dáýirdiń ekologııalyq qaýipsiz qurylys materıaldaryn óndirýdiń otandyq tehnologııalaryn tájirıbege engizý múmkindigine ıe bolyp otyr. Jas qazaqstandyqtarǵa bilim berý jáne tárbıeleýdiń mańyzdylyǵy jóninde «In­dýstrııalandyrý baǵdar­lamasy sheńberinde bazalarynda ǵy­lymnyń ekonomıka salalarymen jáne mamandar daıyndaý­men baılanysty qamtamasyz etiletin 10 JOO anyqtaldy. Osy maqsattarǵa 2017 jylǵa deıin 10 mıllıard teńge baǵyttaı otyryp, osy joǵary oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qalyptastyrýdy tapsyramyn», dedi Elbasy. Al, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń sheshimimen ýnıversıtetimizdi ekonomıkanyń 4 mańyzdy – energetıka, metallýrgııa, mashına jasaý jáne munaı-hımııa salalary boıynsha bazalyq joǵary oqý orny dep belgiledi. Endi Shvesııa, Germanııa, Reseı, Latvııa, Chehııa jáne Polsha memleketteriniń aldyńǵy qatarly seriktes joǵary oqý oryndarymen jumys isteý maqsatynda ınnovasııalyq baǵyttaǵy jańa oqytý baǵdarlamalary boıynsha jumys jasalatyn bolady. Qazirgi tańda ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq damýdyń memle­kettik baǵdarlamasy jobalaryn júzege asyratyn ká­siporyndar da anyqtaldy. Olar «Neftehım LTD kompanııa­sy» JShS, «Qa­zaq­stan elektrolız zaýyty» AQ, «KSP Steel» JShS, «Kas­tıng» JShS, Aqsý ferro­qoryt­pa zaýyty, «Qazhrom» TUQ AAQ, «Eýrazııalyq energe­tıka­lyq korporasııa» AQ, «Prom­mashkomplekt» JShS, «Format­MachCompany» JShS, PNHZ JShS AQ jáne basqalary. Oqý sabaq­tarynda stýdentterdi energe­tıka, metallýrgııa, mashına jasaý jáne munaı-hı­mııa salalaryndaǵy jańa ınnova­sııalyq tehnologııalarmen tanys­tyrý maqsatynda jańa zertha­nalyq qurylǵylar, zamanaýı teh­nıkalar qoldanylady. Mun­daı baǵdarly tájirıbe almasý stýdentterdiń kásibin tereń meń­gerýine sep bolady. Stýdentterdi keshendi oqytý kásiporyndarda óńirimizdiń kórkeıýine eńbek etetin bilikti mamandardy tabýǵa jol ashady. Osylaısha, ǵalymdar men kásiporyn mamandary arasyndaǵy baılanys ǵylym, bilim jáne óndiris yqpaldastyǵynyń arta túsýine qyzmet etedi. Basty basymdyq retinde adam kapıtaly, tájirıbelik bilim men biliktilikke ınvestısııa salynatyn bolady. О́ıtkeni, zamanaýı maman úshin onyń bilimi, kásibıligi, oqyp-bilýge degen qabilettiligi qundy qasıet retinde balanady. Osy baǵdarlamanyń arqasynda eńbek naryǵy jáne jumys berýshiler  túlekterdiń daıyndyq deńgeıine kóz jetkize alady. Al JOO men kásiporyndar arasynda bir-birine degen senim arqyly shynaıy seriktestik qarym-qatynas ornaıdy. Bizder osy talap údesinen shyǵý úshin tolymdy qyzmet jasaýdamyz. PAVLODAR.