Perınataldyq ortalyq – úzdikter qatarynda
Qala ákimdigi halyqtyń densaýlyǵyna basa kóńil bólip otyr. Tipti ol úshin arnaıy óńirlik baǵdarlama qabyldady. Sol arqyly turǵyndardyń densaýlyǵyn jaqsartyp, sapaly medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrýdy kózdeıdi. Bastama sátti júzege assa, keleshekte barlyq óńirdiń medısınasyn damytý osy baǵdarlamaǵa negizdeledi. Sondyqtan Shymkenttiń densaýlyq saqtaý salasy elimizdiń, álemniń eń ozyq tájirıbelerine súıene otyryp, alǵa qadam basyp keledi.
Megapolıs medısınasynyń órlep jatqanynyń taǵy bir dáleli – elimiz boıynsha túzilgen reıtıngte qalalyq perınataldyq ortalyq densaýlyq saqtaý mekemeleri ishinde alǵashqy tórttikke engen. Osy arqyly perzenthana ujymynyń nátıjeli eńbegin kórýge bolady. Sapaly medısınalyq qyzmet pen júıeli jumysty anyqtaý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi elimiz boıynsha 772 uıym arasynda reıtıngtik taldaý júrgizgen. Olardyń arasynda memlekettik jáne jeke klınıkalar da bar. Úzdikter qatarynan kóringen ortalyqtyń bas dárigeri Gúlbaný Jumaǵalıqyzynyń aıtýynsha, tarıf esebinen ana men bala densaýlyǵyn saqtaýǵa bólinetin qarjy birneshe ese ósken. Osy qarajatqa perzenthana materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartqan. Onyń ishinde júkti áıelderdi skrınıngtik tekserýden ótkizetin ÝDZ apparattary satyp alyndy. Al mamandardyń biliktiliginiń artýy nátıjesinde, sábıler ólimi 1,5 esege tómendedi. Al jatyr ishindegi sábılerdiń ólimi 2 esege azaıdy. Perınataldyq ortalyq júkti, jańa týǵan áıelder men sábılerge úshinshi dárejede medısınalyq qyzmet kórsetedi. Byltyr Shymkentte 29 124 náreste dúnıege kelse, onyń 893-i osy ortalyqta týǵan. Bul mekeme men basqa da perzenthanalarda medısınalyq qyzmettiń sapasyn kúsheıtý maqsatynda kadrlardyń kásibı biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan arnaıy kýrstar ótkizildi. Osy maqsatpen ótken jyly akýsher-gınekolog, reanımatolog, neonatolog mamandar alys-jaqyn shetelderde tájirıbe almasyp qaıtty. Qalalyq perınataldyq ortalyqta gospıtaldi farmasııa bólimi ashylǵan. Bul – mekemeniń eń úlken jetistiginiń biri. Perzenthanada mundaı bólimniń bolýy – álemdik tájirıbede bar jáne búgingi medısınanyń basty talaby. Bólimniń mindetine dárigerlerdiń nusqaýy boıynsha sapaly emdik preparattar daıyndaý, onyń áseri men nátıjeliligin baqylap otyrý kiredi. Bas dárigerdiń málimdeýinshe, byltyr 8116 ekstragenıtaldy patologııasy bar júkti áıelder ortalyqtyń keńes berý-dıagnostıkalaý bóliminde qaraldy. Sondaı-aq otbasyn josparlaý aımaǵynda júkti jáne jańa týǵan áıelder júktilikten saqtanýdyń joldary men bala kóterýdiń aralyq ýaqyty jóninde keńes ala alady.
«Qursaq kótergen áıelderge barlyq medısınalyq kómekter qarastyrylsa, ol qoljetimdi bolsa ana men balanyń densaýlyǵynyń qorǵalǵany. Bul jóninen elimizde, onyń ishinde Shymkentte óte aýqymdy jumys júrgizilip jatyr. Medısına salasyndaǵy osynaý mańyzdy ózgerister nátıjesinde, burynǵy kezben salystyrǵanda megapolıste ana men bala ólimi sany áldeqaıda tómendedi. Biz ótken jyldyń maýsymynan bastap «Bir kúndik klınıka» jobasyn engizdik. Sonyń aıasynda hromosomalyq patologııasy, basqa da kináraty bar sábılerdi áli týmaı turyp erte bastan anyqtaýǵa múmkindik aldyq. Júkti áıelder «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha perınataldyq ortalyqqa kelip, barlyq dıagnostıkalyq tekserýden ótip, bir kúnde nátıjesin bile alady. Eger sharanada anaǵa qandaı da bir qaýip tóndiretin aýrý belgisi bolsa nemese durys jetilmese, júktilikti merziminen buryn toqtatýǵa keńes beriledi. Bul qyzmet túri paıda bolǵaly on myńnan astam dıagnostıkalyq tekserý júrgizildi. Ishtegi qursaq durys jetilmegendikten, qanshama áıel júktilikti merziminen buryn toqtatty. Sonyń nátıjesinde densaýlyǵynda týa bitti aqaýy bar náresteler sany birneshe esege azaıdy. Statıstıkaǵa nazar salsaq, densaýlyǵynde kináraty bar kúıde týǵan nárestelerdiń ólimi byltyr 40 paıyzdaı tómendedi. Máselen, ótken jyly 29 jaǵdaı bolsa, 2023 jyly aýrý saldarynan shetinep ketken balalardyń sany 48-ge jetken», dedi Gúlbaný Jumaǵalıqyzy.
Bas dárigerdiń aıtýynsha, perınataldyq ortalyqta eki jyldan beri neonataldyq hırýrgııalyq operasııa sátti jasalyp keledi. Ol úshin mekemede naýqastar jatatyn arnaıy tósektik oryndar qarastyryldy. Bul bastama jańa týǵan nárestelerge qajet jaǵdaıda operasııa jasap, ómirin saqtap qalý úshin ári osyndaı naýqastarǵa kórsetiletin medısınalyq kómekterdiń sapasyn jaqsartý maqsatynda qolǵa alynyp otyr. Eń keremet tusy neonataldyq hırýrgııalyq operasııa naýqas sábı jansaqtaý bóliminde jatqan ýaqytynda da jasala beredi. Mundaı shuǵyl operasııa ómirine qaýip tóngen nárestelerge der kezinde medısınalyq kómek kórsetip, ajaldan arashalap alyp qalý úshin kerek. Qalalyq perınataldyq ortalyqta osyndaı elýden astam operasııa jasaldy. Sonyń nátıjesinde, aýrý bop týǵan nárestelerdiń ólimi kúrt azaıdy. О́z kezeginde neanatolog hırýrgter biliktiliginiń arqasynda bir kılo salmaqpen týǵan kishkentaı shaqalaqtarǵa da osy perzenthanada kúrdeli operasııalar jasalyp jatyr. Bul dáriger mamandardyń kásibı sheberliginiń joǵary ekenin kórsetedi. Jáne biliktilikti arttyrý boıynsha arnaıy kýrstar men alys-jaqyn shetelderde tájirıbe almasý isiniń óz nátıjesin bergenin baıqatady. Osy oraıda perzenthana mamandary budan da bıik nátıjelerge qol jetkizý úshin áli de izdenisterin arttyryp eńbekterin eseleýge daıyn.
Ana men bala saýlyǵy – basty nazarda
Shymkentte sanavıasııa da turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetýde qaltqysyz qyzmet atqaryp keledi. Sol qyzmettiń kómegimen qalalyq perınataldyq ortalyqtyń neanatologııa bólimshesine shuǵyl túrde jıyrmaǵa jýyq naýqas sábı jatqyzyldy. Olardyń barlyǵyna qajetti medısınalyq kómek kórsetilip, sonyń nátıjesinde dárigerler nárestelerdi aman alyp qaldy. Bárinen buryn sábıiniń ońalǵanyn kórgen ana baqytty. Balanyń saý bop ómirge kelýi kóp jaǵdaıda anaǵa da baılanysty. Máselen, jıi qursaq kóterý tek ananyń ózine emes, balanyń da densaýlyǵyna qaýip týǵyzýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda perınataldyq ortalyq mamandary otbasyn josparlaý bóliminde áıelderge tıisti keńes beredi. Árbir ana sol jerden ózine kerek aqparatty ala alady. Bilikti dárigerler áıelderdi tolǵandyrǵan kez kelgen suraqtarǵa jaýap berýge ázir. Bas dárigerdiń málimdeýinshe, ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý memlekettiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basty mindeti men strategııasy bolǵandyqtan, jergilikti ákimdik tarapynan osy máselege árdaıym erekshe kóńil bólinedi. Sol sebepti jergilikti atqarýshy bıliktiń qoldaýymen qaladaǵy perzenthanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jyldan-jylǵa jańartylyp keledi. Sondaı-aq naýqastardy emdeý, aýrý belgilerin erte anyqtaý maqsatynda elimizde jáne shetelde tájirıbeden ótken medısınanyń zamanaýı ozyq úlgileri qoldanylady. Qazirde elde demografııalyq kórsetkishterdi jaqsartý boıynsha naqty jumystar qolǵa alyna bastady. Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý sol jumystardyń basty baǵyty sanalady. Sol úshin memleket qazynasynan áleýmettik salaǵa, onyń ishinde densaýlyq saqtaý isine jyl saıyn mol qarjy bólinedi. Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý máselesinde qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy da belsendi jumys istep otyr.
Jalpy, Shymkenttiń perınataldyq ortalyǵy 2011 jyly ashylǵan. Búginge deıin munda 110 myńnan astam áıel bosandy. 27 myńnan astam túrli dárejedegi operasııa jasaldy. Ortalyq bas dárigeriniń aıtýynsha, bıylǵy jyldyń alǵashqy eki aıynda myń jarymdaı áıel atalǵan perzenthanada ómirge náreste ákeldi. Bul kúnde perınataldyq ortalyqta bes júzge jýyq adam eńbek etedi. Sondyqtan ol shahardaǵy eń qyzmetker sany kóp mekemeniń qatarynda.
«Bizdiń mindetimiz – ortalyqqa túsken árbir ana men balaǵa qamqorlyq kórsetip, sapaly medısınalyq kómek alýyna jaǵdaı jasaý. О́ıtkeni olardyń densaýlyǵy biz úshin bárinen de mańyzdy», dedi perınataldyq ortalyqtyń bas dárigeri Gúlbaný Jumaǵalıqyzy.
Dárigerler kómegine sheteldikter jıi júginedi
Shymkent qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń málimetinshe, bıyl megapolıs turǵyndaryna ambýlatorııalyq-emhanalyq deńgeıde 60 mekeme medısınalyq kómek kórsetti. Sondaı-aq búgingi tańda 14 memlekettik emhanaǵa 607 myń, al 46 jeke emhanaǵa 639 myń adam tirkelgen.
Qala turǵyndaryna qadamdyq qoljetimdilikti qamtamasyz etý maqsatynda 2022–2024 jyldar aralyǵynda 14 emhana ashylyp, olardyń ortasha júktemesi 25 myńnan 20 myńǵa azaıdy. Aýrýhanalardaǵy tósektik oryn sany 2023 jyly 4 393-ten 2025 jyly 4 894 tósektik orynǵa kóbeıdi, ıaǵnı ósim 10 %-dy qurady. Bıylǵy 6 aılyq esep ishinde joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek kórsetý aıasynda 356 operasııa jasaldy. Onyń ishinde, 3 júrek, 10 búırek almastyryldy. 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda baǵasy qymbat qyzmetterden kompıýterlik tomografııaǵa 11 442, magnıttik-rezonanstyq tomografııaǵa 14 273 naýqas júgindi.
Bul rette qalalyq №1 klınıkalyq aýrýhanasy – qala turǵyndary men qonaqtaryna hırýrgııalyq, travmatologııalyq, ýrologııalyq, neırohırýrgııalyq, gınekologııalyq, nevrologııalyq jáne terapevtik beıindegi táýlik boıy shuǵyl jáne josparly medısınalyq kómek kórsetetin birden-bir stasıonar emdeý mekemesi. Qazirgi ýaqytta №1 Qalalyq klınıkalyq aýrýhanasy 530 tósektik orynmen jabdyqtalǵan. Aýrýhanada medısına ǵylymdarynyń kandıdattary, joǵary jáne birinshi biliktilik sanaty bar dárigerler qyzmet kórsetedi. Mamandar – alys-jaqyn sheteldik klınıkalarda oqyp, bilimin arttyryp kelgender. Mekeme pasıentterdi emdeý kezinde kóptegen dıagnostıkalyq jáne taktıkalyq máselelerdi sheshýge múmkindik beretin zamanaýı quraldarmen jaraqtalǵan. Sonymen birge aýrýhana bazasynda júkti jáne bosanǵan áıelderge hırýrgııalyq kómek kórsetetin ortalyq jumys isteıdi. Onyń jumysyn retteý úshin densaýlyq saqtaý basqarmasy arnaıy buıryq shyǵarǵan. Klınıkada túrli tekserý júrgiziledi. Máselen, «Arkau innovation» angıografynda naýqas rentgen arqyly tekseriledi. Byltyr klınıkada angıografııalyq operasııa jasaý bólmesi ashylǵan bolatyn. Zamanaýı medısınalyq quraldyń kómegimen búginde dárigerler mı tamyrlaryna, bas súıegi isigine operasııa jasap, qanshama naýqastyń alǵysyna bólendi. Dáriger mamandar bel jáne keýde omyrtqasyndaǵy operasııalar transpedıkýlıarlyq júıelermen jáne keıdjdermen bekitiletinin aıtady.
Kúrdeli operasııalarǵa mamandanǵan
Klınıkada asqazan-ishek joldary organdaryna, qalpyna keltirý jáne rekonstrýktıvti sıpattaǵy operasııalar jasalady. Osy oraıda travmatolog-hırýrgter tize, jambas býyndaryn protezdeý boıynsha kúrdeli operasııa jasaýdy úırendi. №1 qalalyq klınıkalyq aýrýhananyń dárigerleri jyl basynan beri MÁMS esebinen 100-ge jýyq azamatqa býyn aýystyrý operasııasyn jasady.
«Zaqymdalǵan býyndy jasandy ımplantqa aýystyrý boıynsha keshendi operasııanyń quny 1,5 mln teńgeden asady. Jasandy býyn uzaq jylǵa jaramdy ári qarapaıym býynnan esh aıyrmashylyǵy bolmaıdy. Bizdiń aýrýhanada qoldanylatyn endoprotezder – AQSh-ta jasalǵan sapaly medısınalyq ónimder. Býyn aýystyrý operasııalary, eń aldymen, aýyrsynýdy jeńildetý úshin kerek. Ekinshiden, pasıentter ońaltý kezeńinen ótkennen keıin eki nemese alty aıdan soń kómekshi quraldar – baldaqty paıdalanbaı, burynǵydaı júrip-tura alady» dedi Shymkent qalalyq №1 klınıkalyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Qaırat Qalıbekov.
Mamannyń aıtýynsha, klınıkada ishki organdardy almastyrý operasııasy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Tipti bul kórsetkish boıynsha aýrýhana tek Shymkent emes, respýblıka kólemindegi eń aldyńǵy medısınalyq mekemelerdiń qataryna kiredi. Statıstıkaǵa kóz júgirtsek, búginge deıin munda búırek transplantasııasy boıynsha 237 operasııa jasalsa, 32 baýyr almastyrylǵan.
«Aýrýhanada barlyq standartqa sáıkes keletin keń qabyldaý bólmesi bar. Munda naýqasty eshqaıda aparýdyń qajeti joq. Sebebi klınıkada qajettiliktiń barlyǵy túgel qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, mekemede reanımasııa zaldary, jedel operasııalyq bólme, endoskopııalyq qyzmet, ýltradybystyq apparattar, jedel zerthana, rentgen, MRT, KT apparatyna túsiretin bólmeler bar. Sonymen qatar palatalar da sanıtarlyq-epıdemııalyq qyzmettiń normatıvtik talaptaryna saı jabdyqtalǵan. Ári bizdiń klınıkada neırohırýrgııalyq, qan-tamyr hırýrgııasy, ortopedııalyq, transplantologııalyq beıindegi onshaqty joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek túrleri kórsetiledi. Jyl basynan bergi 6 aıda 24 naýqas osyndaı joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómektiń túrin aldy. Taǵy jyl sońyna deıin 38 naýqasqa medısınanyń eń damyǵan tásilderi boıynsha emdeý sharasyn júrgizemiz. Klınıkalyq aýrýhananyń materıaldyq-tehnıkalyq turǵydan jańartylyp, jańasha emdeý ádisteriniń tájirıbege enýine jáne mamandardyń kásibı turǵydan biliktilikteriniń joǵarylaýyna birinshi kezekte qalalyq ákimdik múddeli. Sebebi №1 klınıkalyq aýrýhana – megapolıstiń kóp jyldyq tarıhy bar, ózindik dástúri qalyptasqan mańdaıaldy medısınalyq uıymdarynyń biri. Sol úshin de jergilikti atqarýshy bılik tarapynan klınıkanyń damýyna árqashan joǵary deńgeıde qoldaý kórsetilip keledi. Búginde álem kóz ilespes jyldamdyqpen damyp jatyr. Sonyń ishinde medısına salasy da bar. Keıingi kezde ashylǵan sıfrlyq tehnologııadaǵy jańalyqtar medısına salasynda da keńinen qoldanyla bastady. Osynyń bárin ýaqyt kóshinen qalmaı ıgerý megapolıs dárigerleriniń búgingi basty mindeti dep bilemin», dedi Q.Qalıbekov.
Shıpa izdep keletinder kóbeıdi
Alda megapolısti joǵary tehnologııalyq mamandandyrylǵan medısınalyq qyzmet usyna alatyn ortalyqqa aınaldyrý maqsaty tur. Bastama óz nátıjesin berip te keledi. Qazirdiń ózinde júzden astam shetel azamaty jyl saıyn Shymkentke dertine daýa izdep keledi deıdi bas dáriger. Onyń aıtýynsha, bul kúnde qalalyq №1 aýrýhanada Qytaı, О́zbekstan, Reseıden kelgen naýqastarǵa kúrdeli operasııa jasalyp, emdeý-dıagnostıkalyq tekserýler júrgiziledi. Klınıkanyń qyzmetin paıdalanýshy pasıentterdiń ishinde respýblıkanyń ár óńirinen keletin azamattar da kóp. Statıstıkaǵa súıensek, klınıka elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen bes júzden astam naýqasqa medısınalyq kómek usynypty.
Sondaı-aq shekara asyp Shymkentke em izdep kelgenderdiń basym bóligine qalalyq №2 aýrýhanada kúrdeli neırohırýrgııalyq operasııalar jasaldy. Naýqastar – О́zbekstan, Tájikstan, Mońǵolııa, Shveısarııa sekildi elderdiń azamattary. Aıtqandaı Reseıden de osy klınıkada emdelý úshin kóp naýqas kelip jatady. Aýrýhananyń bas dárigeri Bahytjan Pozılov mundaǵy operasııalar erekshe kúrdeli sanatqa jatatynyn, tájirıbeli dárigerlerdiń joǵary kásibıligi men sheberliginiń arqasynda barlyq operasııa sátti jasalatynyn aıtady.
Sonymen qatar medısınalyq týrızmdi damytýǵa Shymkent qalasyndaǵy dıagnostıkalyq ortalyq ta úles qosyp jatyr. Bul mekeme halyqqa ambýlatorııalyq-emhanalyq deńgeıde de qyzmet kórsete alady. Joǵary tehnologııalyq qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Qyzmetkerleriniń kópshiligi – tájirıbeli ári joǵary bilikti kásibı mamandar. Dıagnostıkalyq ortalyq jańa tekserý apparattaryn iske qosý arqyly mamandandyrylǵan medısınalyq qyzmet salasyn jańa deńgeıge kóterip otyr. Sondaı-aq onda halyqaralyq zerthanalyq ISO QR ST 15-189 standarty engizilgen. Ortalyqtyń dıagnostıkalyq tekserýinen Ortalyq Azııa, Eýropa, Reseı, AQSh elderiniń de azamattary ótip turady. Byltyrǵy statıstıkany qosqanda búginge deıin júzge jýyq sheteldik naýqasqa medısınalyq uıym konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq, onyń ishinde zerthanalyq, radıologııalyq, endoskopııalyq qyzmet kórsetken. Atalǵan mekemeniń bas dárigeri Sholpan Myrzahmetovanyń aıtýynsha, konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmetterge júginetin sheteldik azamattardyń sany jyl saıyn 10-15 adamǵa artyp keledi eken. «Dıagnostıkalyq ortalyq medısınalyq qyzmet kórsetýde zamanaýı joǵary tehnologııalyq MRT, KT, vıdeoendoskopııalyq jáne premıým sanatty ýltradybystyq apparattar sekildi medısınalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen» deıdi bas dáriger.
Munan ózge shaharda ornalasqan aıtýly klınıkanyń biri – «Shymkent júrek ortalyǵy» sheteldik seriktesterimen birge yntymaqtastyq kelisimshart jasasyp, medısınalyq týrızm salasynda belsendi qyzmet atqaryp keledi. Bul emdeý mekemesi de AQSh, Reseı, Aýǵanstan, Tájikstan elderiniń júrek-qan tamyry aýrýyna shıpa izdegen azamattaryna joǵary tehnologııalyq operasııa jasady.
Qalalyq densaýlyq saqtaý basqarmasy mamandarynyń aıtýynsha, osy kúnde megapolıste saqtandyrylmaǵan azamattardyń úlesin tómendetý baǵytynda aqparattyq-túsindirý jumystary turaqty túrde júrgizilip keledi. Sonyń aıasynda medısına salasyna jaýapty qyzmetkerler azamattarǵa óz mártebesin tekserý, jarnalaryn ýaqtyly tóleý boıynsha keńes berýmen shuǵyldanyp júr. Basqarma ókilderiniń málimdeýinshe, Shymkent qalasynyń turǵyndaryn medısınalyq uıymdarda tirkeý jáne qyzmet alý rásimderin jeńildetý úshin qazirgi tańda tıisti jumys óz deńgeıinde atqarylyp jatyr.
ShYMKENT
