Foto: Úkimet, telegram
Azyq-túlik qaýipsizdigi eki negizgi elementke negizdeledi: azyq-túliktiń fızıkalyq qoljetimdiligine Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, al ekonomıkalyq qoljetimdiligine Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi jaýap beredi.
Azyq-túlikpen qamtamasyz etý boıynsha naqty is-sharalar AО́K-ti damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasy men 2028 jylǵa qaraı aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemin eki esege arttyrý jónindegi Jol kartasynda bekitilgen.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń derekterine sáıkes, 2021–2024 jyldary jalpy ónim kólemi 11,3%-ǵa ósip, 7,5 trln teńgeden 8,3 trln teńgege jetken. Onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵy 14%-ǵa (4,4-ten 5 trln teńgege deıin), mal sharýashylyǵy 5,6%-ǵa (3,1-den 3,29 trln teńgege deıin) artty. 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ósim 3,7%-dy qurap, 1,8 trln teńgege jetti.
Bıyl egis alańy 23,6 mln gektarǵa deıin ulǵaıtyldy (+322,8 myń ga). Bul rette dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar egisi qysqaryp (-629,9 myń ga), áleýmettik mańyzy bar ári joǵary rentabeldi daqyldardyń egisi keńeıdi: maıly daqyldar 4 mln ga (+1 055,5 myń ga), kartop 131,2 myń ga (+9,3 myń ga).
Mal sharýashylyǵynda 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda barlyq mal túrleriniń basy ósken: IQM 8,3%-ǵa (8,8 mln bas), qoı men eshki 0,8%-ǵa (21,5 mln bas), jylqy 4,7%-ǵa (4,6 mln bas), qus 2,7%-ǵa (47,7 mln bas). Bul ónim óndirýdiń artýyna yqpal etti: et (tirideı salmaqta) 529,9 myń tonna (+1,5%), qus eti 187,7 myń tonna (+4,9%), sút 1,8 mln tonna (+7%), taýyq jumyrtqasy 2,2 mlrd dana (+0,9%).
Azyq-túlik ónimderin óndirý kólemi 10,5%-ǵa ósip, 1,8 trln teńgeni qurady. Sút, et, un, makaron ónimderi, ósimdik jáne sary maı óńdeý kólemi artty.
«Qazaqstan ózin negizgi azyq-túlik ónimderimen 80–100% jáne odan da joǵary deńgeıde qamtamasyz etip otyr. Et, sút, jumyrtqa, kókónis, un – bulardyń bári elimizdiń turǵyndarynyń qajettiligin tolyq ótep otyr. Sonymen qatar, qus eti, shujyq, irimshik, qant jáne balyq boıynsha ımport saqtalyp otyr», dedi aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ermek Kenjehanuly.
Atalǵan baǵyttardaǵy táýeldilikti tómendetý úshin ınvestısııalyq jobalar iske asyrylyp jatyr. Atap aıtqanda, 2022–2024 jyldary qýattylyǵy 144 myń tonna bolatyn 17 qus fabrıkasy iske qosyldy. Bul qus etimen qamtamasyz etý deńgeıin 67%-dan 79%-ǵa jetkizdi. 2028 jylǵa deıin taǵy 41 kásiporyn iske qosylyp, tolyq ózin-ózi qamtamasyz etýge qol jetkiziledi.
Eger 2019 jyly elde nebári 19 sút fermasy bolsa, búginde olardyń sany 69-ǵa jetti, taǵy 47-si salynyp jatyr. Barlyǵy 116 ferma iske qosylǵan soń sút óndirisi jylyna 600 myń tonnaǵa artyp, irimshik pen súzbe qajettiligi tolyq qamtamasyz etiledi.
Negizgi azyq-túlik ónimderiniń ekonomıkalyq qoljetimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýin tejeý boıynsha keshendi sharalar júrgizip jatyr. Saýda jáne ıntegrasııa birinshi vıse-mınıstri Aıjan Bıjanovanyń aıtýynsha, jyl basynan beri baǵanyń ósý qarqyny aıtarlyqtaı báseńdegen. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ortasha ósimi 8%-dy qurady, al ekinshi toqsannan bastap qarqynnyń báseńdeýi baıqalady: sáýirde 1,6%, mamyrda 1%, maýsymda 0,7%, shildede 0,4%, tamyzdyń eki aptasynda nebári 0,1%.
Aıjan Bıjanovanyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń basym bóligi EAEO elderi arasyndaǵy eń arzan bolyp otyr.
«15 azyq-túlik ónimi (kúnbaǵys maıy, súzbe, jumyrtqa, tuz, qaraqumyq, kúrish, un, kókónis jáne t.b.) boıynsha Qazaqstanda EAEO elderiniń ishinde eń tómen naryqtyq baǵalar tirkelgen. Sút pen sıyr eti boıynsha Qazaqstan tek Belarýstan keıin tur, qus eti boıynsha – Belarýs pen Reseıden keıin, al sary maı boıynsha – Qyrǵyzstannan keıin», dedi birinshi vıse-mınıstr.
Baǵany ishki naryqta turaqtandyrý úshin memleket bordaqylaý alańdaryn damytýǵa, et klasterin qurýǵa qoldaý kórsetip, óńirler men iri qalalarda fermerlerge tegin saýda oryndary usynylatyn jármeńkeler ótkizip keledi.
Sonymen qatar otandyq óndiristi qoldaý jáne otandyq taýarlardyń saýda jelilerindegi sórelerge erkin qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi zańnamaǵa ózgerister daıyndap jatyr: jetkizilimder úshin tólemdi keıinge qaldyrý merzimin 30 kúnmen shekteý usynyldy. Sondaı-aq otandyq ónimderdi sórelerge ornalastyrýǵa qoǵamdyq baqylaý tetigi engizilmek – turǵyndar zańbuzýshylyqtardy tirkep, ýákiletti organǵa joldaı alady. Ol úshin «Sapaly ónim» júıesi ázirlenip jatyr.
Sondaı-aq keńeste Serik Jumanǵarın tarıfterdiń ósýiniń ınflıasııaǵa yqpalyn tómendetý máseleleri boıynsha Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń tóraǵasyn tyńdady. Keńes qorytyndysy boıynsha el turǵyndaryn otandyq ónimdermen qoljetimdi baǵamen qamtamasyz etý jumystaryn jedeldetý jóninde naqty tapsyrmalar berdi.
