Jasandy ıntellekt negizinde jasalǵan bottar jyly sóılep, túsinistik tanytyp, shyn adammen sóıleskendeı áser qaldyrady. Mysaly, mektepte qyzdar onsha nazar aýdara qoımaıtyn balaǵa, ekrannyń ar jaǵyndaǵy únemi ózin túsinetin, qyzyǵa tyńdaıtyn jasandy serikpen sóılesken áldeqaıda jeńil. Al uıalshaq qyzdarǵa birden jaqyn bolyp ketetin «jaqsy jasandy jigit» qyzyǵyraq.
Chatbottar búgin ǵana paıda bolǵan jańa nárse emes. 1966 jyly professor, ǵalym Djozef Vaızenbaým alǵashqy chatbot – «Eliza»-ny jasap shyǵarǵan. Búginde jasandy ıntellekt pen tabıǵı tildi óńdeý tehnologııasy áldeqaıda damyp, «ChatGPT» sekildi júıeler paıda boldy. Biraq ata-analardyń kóbi bile bermeıtin «Replika, «Character.AI», «My AI» sııaqty JI-serikter de bar. «Mozilla» dereginshe, 2024 jyly mundaı qosymshalar 100 mıllıonnan astam ret júktelgen. Keıbirinde 18 jastan kirýge shekteý qoıylǵanymen, jasóspirimderdiń ony aınalyp ótýi qıyn emes. Stenford ýnıversıtetiniń «Replika» qoldanýshylaryna júrgizgen zertteýinde respondentterdiń 81 paıyzy JI-dosyn «aqyldy» dep sanasa, 90 paıyzy ony «adamǵa uqsaıdy» dep qabyldaǵan. Degenmen olardyń jaqsy jaǵy da joq emes. Keıbir jasóspirimder úshin JI-dos jalǵyzdyqtan qutqaratyn, psıhologııalyq qoldaý beretin qural. Zertteý nátıjesinde, paıdalanýshylardyń 3 paıyzy mundaı vırtýaldy dos sýısıdten bas tartýǵa kómektesti dep aıtqan.
Sonymen qatar olar balalardyń áleýmettik jáne áńgimelesý daǵdylaryn jattyqtyrýǵa múmkindik beredi. Alaıda qaýip te bar. AQSh-taǵy bir ana «Character.AI» kompanııasyn sotqa berip, chatbot 14 jastaǵy ulyna ózine qol jumsaýǵa keńes bergenin málimdegen. Ol bala bul áreketti jasap, qaza tapqan. Taǵy bir sot isinde dál osy júıeniń jasóspirimderdi óz-ózine zııan keltirýge, ata-anasyna qarsy agressııaǵa úgittegeni aıtylǵan.
Jeke derekter qaýipsizdigi de úlken másele. «Wired» basylymy «Mozilla» zertteýlerine súıene otyryp, mundaı platformalardy «jeke ómirge qaýip tóndiredi» dep málimdedi. Kópshiliginde derekterdi qadaǵalaıtyn trekerler bar, olar paıdalanýshyny emosıonaldy turǵyda ózine baılap, tipti teris áreketterge ıtermeleýi múmkin.
«Ata-ana eń aldymen balasyna shynaıy dostyqtyń mańyzyn túsindirýi kerek. Naǵyz adammen aralasý ǵana shydamdylyqty, kelisimdi, renishti jeńýdi jáne qıyn sátterde bir-birine tirek bolýdy úıretedi. JI-dos eshqashan qyzǵanbaıdy, renjimeıdi, biraq ómirdiń osyndaı mańyzdy sabaqtaryn da úıretpeıdi», deıdi Massachýsets shtatyndaǵy Brıdjýoter memlekettik ýnıversıtetiniń agressııany azaıtý ortalyǵynyń negizin qalaýshy ári atqarýshy dırektory Elızabet Englander.
Onyń aıtýynsha, eger bala JI-dosqa qyzyqsa, ony birden jamandyqqa balaýdyń qajeti joq. Kerisinshe, onyń artyqshylyǵy men kemshiligin ashyq talqylaý mańyzdy. Kompanııalardyń paıda kózdeıtinin, jeke derekterdiń qaýipte bolatynyn, emosııalyq táýeldiliktiń týyndaý qaýpin túsindirý – basty mindet.
«Ásirese áleýmettik daǵdysy tómen, jalǵyzdyqty jıi sezinetin balalarǵa erekshe kóńil bólý qajet. Sonymen qatar balalardy tehnologııany synaı bilýge, onyń ne úshin jáne qalaı jasalǵanyn túsinýge úıretý mańyzdy. Bul – olardy sengish bolmaýǵa úıretip, qaýipti jaǵdaılardyń aldyn alady. Jasóspirimder JI-dosyn shynaıy adammen shatastyrmasa da, emosıonaldy baılanys ornata alatynyn eskerý kerek. Ata-ana balamen únemi sóılesip, oıyn bilgeni durys. Balanyń ózi sizden jaqsy biletin nárseni túsindirýine múmkindik berińiz – bul ózara senimdi kúsheıtedi», deıdi ol.
E. Englanderdiń pikirinshe, JI-dos bolashaqta senim, etıka, qarym-qatynas týraly túsinigimizdi ózgertýi múmkin. Sondyqtan balalardy oǵan daıyn etý ata-ana men qoǵamnyń ortaq mindeti.
