О́tken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń orta tusy. QazMÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetinde oqımyn. «Podkýrsta» oqyp júrgenimde Merki aýdanynyń Beıbit Toıbaev degen jigitimen bir bólmede jattym. Sol azamatqa taǵy bir merkilik Bektemis Musahanov degen synyptasy kelip júrdi. Qazaqtyń qara sóziniń túbine túıe shógergendeı sheshen jigit. Onyń ústine Abaıdan bastap, qazaqtyń dúldúl aqyndarynyń óleńderin jatqa oqıdy. О́ner adamdarynyń taǵdyr-talaıynan da jan-jaqty habary bar. Áńgimeshildigimen qosa án de salady. Baıaǵynyń sal-serileri sııaqty, kórikti jigit. «Qyz Jibek» fılminde Tólegen rólin oınaǵan belgili akter Quman Tastanbekovtiń aǵaıyn inisi bolyp keledi. Onymen de dostasyp kettim, ózi zań fakýltetiniń birinshi kýrs stýdenti. Keıde bizdiń bólmede qonyp ta qalady. Jıi kelip turatyndyqtan, bizdiń qyz-jigitter daıyndyq bóliminiń tyńdaýshysy dep oılaıtyn.
Bektemis kóp oqymaı syrttaı bólimge aýysyp, Almatydan jyraqtap ketti. Araǵa bir-eki jyl salyp, oqý korpýsyna kelip tur. Amandyq-saýlyq surasyp jatyrmyz. Jýaly aýdanynan bir-aq shyǵypty. Aýdandyq daıyndaý mekemesinde «zagotovıtel» eken. «Men bir sabaqtan zachet ala almadym. Leksııasynan eki-úsh kún keshigip edim, aǵaı mańaıyna jolatar emes» deıdi. «Jýrfaktaǵy aǵaılarǵa sózim ótkenimen, ıýrfakta sabaq beretinderdi tanymaımyn ǵoı» deımin. «Aýjeke, bir amalyn jasa, endi myna «syrttan» da shyǵyp ketsem, elge ne deımin» desin. Ári oılanyp, beri oılanyp, Mır kóshesiniń boıyndaǵy «Qazaqstan» respýblıkalyq telearnasynda jýrnalıst bolyp jumysqa kirisken qyzylordalyq Amanǵalı Daırabaevqa bardyq. Bizdiń jýrfakty 40 jasqa tolýyna eki aı qalǵanda bitirgen azamat edi. Ýnıversıtet ustazdaryn bylaı qoıyp, attarynan at úrketin keıbir myqtylarmen aralas-quralas júretin.
Barǵan bette sharýany birden baıan ettim. «Eger zachetyn alyp jatsa dosym jýý jaǵyn qatyrady» degendi aıtýdy da umytqan joqpyn. «Anaý-mynaý» dep kólgirsigen joq, álgi aǵaıdyń aty-jónin bilip alǵan soń, «kettik KazGÝ-ge», dedi.
Bektemis dosta da, mende de jan joq. Kóshege júgirip shyǵyp, Mır kóshesimen joǵary qaraı ketip bara jatqan kólik bitkenge qol kótere bastadyq. Kenet, bir «Volga» toqtaı qalsyn. Júgirip baryp, «aǵa, QazGÝ qalashyǵyna...» dep abdyryp qaldym. Rólde Qyz Jibektiń ákesi Syrlybaıdyń rólin somdaǵan dańqty akter Kenenbaı Qojabekov otyr. «Otyryńdar jigitter, aparyp salamyn» dedi júzi nurlana. Jol shetinde turǵan Amanǵalı men Bektemiske «Qyz Jibektiń ákesi» dedim. Kólik qozǵalar emes. «Á, Kendekeń be, jolaı ala keteıin degen shyǵar, júrińder, kútip qaldy» dep Amanǵalı akterdiń qataryna aldyńǵy oryndyqqa jaıǵasty. Kóliktiń qozǵalys quraldaryn róldiń tusyna ornatyp alypty. Aty-jónimizdi, qaıda oqıtynymyzdy táptishtep surap jatyr. Amanǵalı aǵamyz KazGÝ-di bıyl bitirgenin, televıdenıede jýrnalıst ekenin, meniń jýrfaktyń, Bektemistiń zań fakýltetiniń stýdenti ekenin aıtty.
Áni-mine degenshe Tımırııazev kóshesimen zýlap kelip, ýnıversıtet korpýsynyń aldyna da kelip qaldyq. «Aǵa, osy jerden túsemiz» desek, «joq, jigitter, ishke kirip, korpýstyń aldyna deıin aparamyn» dedi. Aǵamyz sóıtti. Jolaqysyn bersem be, bermesem be dep al sasaıyn. Qaltama qolymdy sala beremin. Eki som ǵoı, sony bersem uly akterdiń kóńiline qaıaý túsirip alam ba deımin. «Amangeldi, senderdi osy jerde kútip otyramyn. Búgingi kúnimdi senderge arnaımyn» dep qasqaıyp otyr aǵamyz. Sońyma jaltaq-jaltaq qarap, ıýrfaktyń korpýsyna endim-aý. Bektemis dosymnyń eki ezýi eki qulaǵynda. Ábekeń álgi «qatal» aǵaıdyń kafedrasyna kirip, «zachetyn» birden qoıdyryp shyǵypty.
Syrtta akter aǵanyń kútip otyrǵanyn asyǵys-úsigis aıtyp jatyrmyn. Ekeýi de ań-tań. «Oıpyr-aı, úlken kisiden uıat boldy ǵoı» deıdi Amanǵalı. «Volganyń» esikterin aıqara ashyp qoıyp, aǵaıymyz áldebir kitapty oqyp otyr. «Kendeke, sizdi jolyńyzdan qaldyrdyq», dep Amanǵalı sóz bastap edi, «Jigitter, sharýalaryń bitse, otyryńdar mashınaǵa» dedi. Úsheýmizge «Qyz Jibek» fılminde Syrlybaıdyń rólin oınaǵanda túsken sýretine qoltańbasyn qaldyryp, usyndy. «Endi qaıda?» deıdi. Jaz mezgili edi. Amanǵalıǵa «zachet» alsaq jýamyz degen ýádemiz bar. «Medeý» muz aıdynyna kóterilip bara jatqan úlken joldyń sol jaǵynda «Aınabulaq» degen jazdyq kafe bolýshy edi. Soǵan tarttyq.
Akter aǵamyz qansha otyrsaq ta bizdi kútip, baratyn jerimizge aparyp salatynyn aıtyp, kóligin úlken taldyń kóleńkesine qoıdy. Aǵamen biraz áńgimelestik. «Qyz Jibek» fılminiń qalaı túsirilgeni, bastapqy ssenarııden qysqaryp ketkeni týraly aıtyp biraz otyrdy. Osy nusqanyń ózin Máskeýden bekitý ońaı bolmaǵanyna da qynjylys bildirdi. Máskeý jaqtan qazaq baılaryn nasıhattady, eskilik salt-dástúrdi kórsetti degen syńarjaq pikir de bolypty. Qazaqstan kompartııasy ortalyq komıtetinde jaýapty qyzmetter atqarǵan keıbir kisilerdiń attaryna da ájeptáýir syn aıtty. Kompartııanyń dúrildep turǵan dáýirinde olaı aıtý úshin myqtylyq, batyldyq kerek.
Biraz otyrǵan soń, «Jigitter, jaqsylap demalyńdar», dep manaǵy kitabyn qaıta paraqtaı bastady. Júrgizýshimiz anaý-mynaý emes, qazaqtyń dańqty akteri Kenenbaı Qojabekovtyń ózi. «Aǵa, qandaı tamaq ishesiz» desek, «maǵan alańdamańdar» deıdi. Kún uıasyna qonǵanda baryp, bir-aq turdyq. Endi Amanǵalı aǵamyzdy qala mańyndaǵy О́jet aýylyndaǵy úıine, bizdi KazGÝ qalashyǵyndaǵy №5 jataqhananyń aldyna deıin jetkizip saldy. Úlken kisimen qımaı qoshtastyq.
Úsheýmizdiń basymyz qosyla qalsa, sol bir esten ketpes kúndi aıtyp, tamsanyp júrdik. «Nege bizge kóligin alǵa tartyp, bir kún boıy birge júrdi?» degen suraqtyń jaýabyn izdeımiz. Amanǵalı ondaı dańqty adamdardyń qaıyrymdy keletinin eske aldy. Bektemis «jastyq shaǵynda beıkúná qyzdy zulymdar qolynan arashalaımyn dep julynynan aıyrylyp, aıaqtan qalǵan azamat emes pe, bizge de bir jaqsylyq jasaǵysy keldi» deıdi. Sodan keıin ol kisini kórgenimiz joq. Eki jyldan keıin ómirden ótip ketti. Amanǵalı aǵa da baqılyq boldy. Bektemis dos biraz jyl mamandyǵy boıynsha zań salasynda qyzmet atqardy, qazir Almaty qalasynda bızneste júr.
Amangeldi ÁBIL,
jýrnalıst.
Jambyl oblysy.
