Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Shyn máninde Prezıdent Q.Toqaevtyń barlyq jeti Joldaýynyń sońǵy úsheýinde kóterilgen máseleler 2019 jylǵy 19 maýsymdaǵy Memleket basshysynyń Jarlyǵymen bekitilgen is-sharalar jospary men «Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaısymyz úshin. Qazir jáne árdaıym» atty saılaýaldy baǵdarlamasynan bastaý alady. Atalǵan saılaýaldy baǵdarlamany júzege asyrý jónindegi Prezıdenttiń Jarlyǵymen bekitilgen is-sharalar josparynda ádiletti memleket, ádiletti ekonomıka, ádiletti qoǵam sııaqty baǵyttar qarastyrylǵan. Olaı bolsa, Memleket basshysy aldyna qoıǵan osy maqsattaryn iske asyryp, naqty nátıjege qol jetkizý úshin halyqpen keńesip alýdy jón sanap, qoǵamdyq dıalogke úmit artty.
О́kinishke qaraı, bul úderis alǵashqy qadamdarynan-aq kóptegen tektonıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası kedergilerge tap boldy. 2019 jylǵy 9 maýsymda kezekten tys ótken Prezıdent saılaýynda Qasym-Jomart Toqaev Memleket basshysy bolyp saılanǵanyna eki apta bolmaı jatyp, Arys qalasyndaǵy áskerı oq-dári arsenaly qoımalarynda jarylys boldy. Alapat apattyń aýqymy tótenshe jaǵdaı jarııalaýǵa májbúr etti.
Al 2020 jyldyń aqpan aıyndaǵy Qordaı oqıǵasy elimizdegi etnostyq máselelerdi, demografııa men kóshi-qondy, dıasporalardyń qonystanýyn, etnostyq qylmystyń jaı-kúıin, bilim berý men tárbıeni, aqparattyq saıasatty qaıta formattaýdy talap etti.
Koronavırýs ekonomıkamen qatar baıqalyp qalǵan densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne sıfrlyq damý salalaryndaǵy da olqylyqtardy ashyp berdi. Karantın men daǵdarys jumyssyzdyqty, ınflıasııany jáne bolashaqqa degen jalpy belgisizdikti týdyrdy.
Sondyqtan Qasym-Jomart Toqaev 2020 jáne 2021 jyldardaǵy halyqqa arnaǵan Joldaýlarynda qalyptasqan jańa jaǵdaıdy is-qımylǵa kirisetin kezeń retinde baǵalap, soǵan sáıkes memlekettik basqarýdyń jańa úlgisin jasaýǵa jáne ádiletti memleket qurý arqyly azamattardyń múddesin qorǵaý máselesine basymdyq bere bastady.
2021 jylǵy Joldaý da koronovırýs jaǵdaıynda el órkendeýiniń berik negizin izdeýge, halyqty osy náýbetten aman alyp qalýǵa arnaldy. Ol úshin halyq birligine degen jańa kózqaras kerek boldy. О́ıtkeni eldiń odan ári damýy ulttyń uıysýynda ekenin túsinýdiń mańyzy artty. Osylaısha, saıası reformalar jalǵasyn taýyp, sáıkesinshe, qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasynda túbegeıli ózgeris oryn ala bastady. Bul obektıvti túrde memlekettiń múlde jańa dáýirge qadam basqandyǵyn kórsetti.
Endeshe, Prezıdent 2022 jylǵy naýryz aıyndaǵy Joldaýynda saıası jańǵyrý bolmasa, elimizdi ornyqty damytyp, aýqymdy áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeris jasaýdyń múmkin emestigin jaqsy túsinetinin taǵy kórsetti. Sóıtip, Prezıdent Q.Toqaev qoǵamnyń qajettiligine jáne suranysyna negizdelgen saıası júıeni keshendi jańǵyrtý baǵdarlamasyn usyndy.
Jalpy, 2022 jylǵy memlekettiligimizge tóngen asa qaýipti syn-qater kezinde Prezıdent Q.Toqaevqa bir jyldyń ishinde halyq aldyna eki birdeı Joldaýymen shyǵýǵa týra keldi. Ol ondaǵan jyl boıyna qordalanyp qalǵan máselelerdi ashyq aıtyp, ony sheshýdiń ońtaıly joldaryn birge izdeýge shaqyryp, batyl qadamdar jasalǵan jyl edi. Dál osy kezeńde qaǵaz betinde ǵana júzege asyrylǵan, biraq shyndyqqa esh janaspaıtyn jalǵan tabystarǵa masattanyp otyratyn zamannyń kelmeske ketkeni jáne halyqqa kópirme sóz, bos ýáde emes, kózben kórip, qolmen ustaýǵa bolatyn oń ózgeristerdiń kerektigine erekshe mán berile bastady.
Osy 2022 jyldaǵy Joldaýynyń birinshisinde ekonomıkadaǵy, saıasattaǵy jasandy monopolııalardy túbirimen joıyp, onyń ornyna ashyq ári ádil báseke ornatýǵa baǵyt alyndy. Osydan keıin basqarýdyń sýperprezıdenttik úlgisinen myqty Parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa birjola kóshýge batyl qadamdar jasaldy da, Jańa Qazaqstandy azamattyq qoǵamy qalyptasqan tıimdi memleketke aınaldyrý máselesi basymdyqqa ıe boldy.
Memleket basshysy 2022 jylǵy qyrkúıektegi Joldaýyn «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» dep atap, úsh birdeı irgeli máseleni kóterdi. 2020 jyly kótergen «ádiletti memleket» taqyryby munda birinshi orynǵa shyǵarylǵan jáne ádiletti memleket qurý arqyly ǵana birtutas ult bolamyz jáne berekeli qoǵam ornatamyz degendi meńzeıdi. Atalǵan Joldaýdyń ereksheligi Prezıdenttiń elimizdegi saıası jańǵyrý endi ekonomıkalyq ózgeriske ulasýǵa tıis degeninde jatsa kerek.
Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary 2023 jylǵy Joldaýda arnaıy qaraldy. Onda ekonomıkanyń qurylymyna qatysty reformanyń negizgi tustary anyqtaldy. О́ńirlerdiń damýy máselelerine kóp kóńil bólindi. Ásirese atqarýshy bıliktiń mindeti men jaýapkershiligine, áýeli onyń ózin ózgertý qajettiligi týrasynda ashyq áńgime boldy.
Reformanyń basty maqsatyn Memleket basshysy zańdy saqtaý, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý dep anyqtady. Syrttan kómek kútpeı, óz kúshimizge senip, mádenıetti, bilimi men ǵylymy damyǵan elge aınalýǵa umtylý kerektigine erekshe kóńil bóldi. Ol úshin egiz qundylyqtaı bolǵan «Ádiletti Qazaqstan» men «Adal azamat» degen uǵymdardy boıǵa tereń sińirip, sony elimizdiń ár azamaty ómirlik ustanymyna aınaldyrsa, Ádiletti Qazaqstandy qurýda tabysqa jetip, Táýelsizdigimiz máńgilik bolmaq.
Byltyrǵy Joldaý Ádiletti Qazaqstannyń máni men maqsatyna arnaldy. Ol – zań men tártip, ekonomıkalyq ósim jáne qoǵamdyq optımızm. Zań men tártip máselesin Prezıdent 2022 jyly kóterse, ekonomıka máseleleri 2019 jyldan beri kún tártibinen túsken emes. Al Joldaý ataýyndaǵy onyń úshinshi quramdas bóligi – «qoǵamdyq optımızmge» kelsek, onda bul uǵym alǵash ret Joldaýdyń taqyrybynan oryn alyp, onyń arqaýyna aınalyp otyr. Muny eldiń jáne onyń alǵa qarqyndy qadam jasaýy men onyń damýynyń sapalyq deńgeıine qoıylyp otyrǵan jańa talap, qoǵamnyń azamattyq áleýetin kóterýdegi naqty meje dep túsiner edik.
Ádiletti Qazaqstan men Adal adam qundylyqtarynyń qoǵam músheleriniń sanasyn bılegen kezde ǵana qoǵamdyq optımızm paıda bolmaq. Kerisinshe, túbinde qoǵamdyq optımızmsiz Ádiletti Qazaqstannyń ornyǵyp, Adal azamattyń qalyptasyp, ómir súrýi qıynǵa soǵary anyq.
Kórip otyrǵanymyzdaı, joǵarydaǵy jumystyń barlyǵy túptep kelgende ádiletti qoǵam qurý, azamattar men qoǵam qaýipsizdigin qamtamasyz etip, elimizdi qaýipsiz, jaıly elge aınaldyryp, zań men tártip, bilim men parasat ústemdik etetin turaqty qoǵam qurýǵa baǵyttalyp otyr.
Áleýmettik saıasat tıimsiz bolsa, halyqtyń belgili bir toptarynyń áleýmettik kóńil kúıi túsip, olar emosıonaldyq jaılylyq aımaǵynan shyǵyp, bulardyń baqyttylyǵynyń deńgeıi tómendeıdi. Máselen, 2020 jylǵy pandemııadan bastap otbasynyń ómir súrý deńgeıin baǵalaýda ózgerister baıqalǵan eken. Karantındik sharalar qoldanylǵannan bastap ómir súrý deńgeıine qanaǵattanbaǵandar úlesiniń artýyna baılanysty qanaǵattaný deńgeıi tómendeı bastady. Al 2022 jyly pandemııaǵa deıingi jaǵdaıdyń qalpyna kelý úrdisi kórinis tapty.
Elimizde halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý baǵytynda barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr. Áleýmettik-psıhologııalyq salada da birshama qolaıly jaǵdaıdyń qalyptasa bastaǵany ańǵarylady. Osylaısha, otandastarymyzdyń arasynda bolashaqqa degen senimdilik sezimi men jaǵdaıdyń jaqsaratynyna úmit artatyndardyń qatary da ósip keledi.
Endeshe, egemen elimizdiń qunarly topyraǵyna egilgen qoǵamdyq optımızm onyń progressıvti damýyna qajetti jaǵdaı týdyryp, áleýmettik memleketke qaraı batyl bet alýymyz elde áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası turaqtylyq pen jaılylyq sezimin ornyqtyrary anyq. Sonda qoǵamdyq nemese áleýmettik optımızm áleýmettik damýdyń qalypty qurylymy men qoǵamdyq ómirdegi baılanystardy nyǵaıtyp, halyqtyń birligi artyp, ol birtutas ultqa aınalyp, ádiletti jáne tıimdi memleket qalyptasyp, zań men tártipke negizdelgen berekeli qoǵamnyń ornaıtyny aıqyn.
Japsarbaı QÝANYShEV,
qoǵam qaıratkeri
