Tirkelgen isterdiń 12-si – esirtki zattaryn ótkizý, 13-i – esirtki ósimdikterin egip-ósirý jáne ekeýi esirtkini jarnamalaýǵa qatysty qylmystar. Sondaı-aq 34 is esirtkige qatysty qylmystyq teris qylyqqa jatqyzyldy. Qabyldanǵan sharalar nátıjesinde ótken jazda zańsyz aınalymnan 29 kılodan asa esirtki zattary tárkilenip alyndy. Onyń 17 kıloǵa jýyǵy sora esirtki ósimdigi bolsa, 8 kılodaıy – sıntetıkalyq esirkiler, al 5 kılosy marıhýana esirtkisi. Máselen, jaz mezgiliniń basynda polısııa qyzmetkerlerimen asa iri mólsherde sıntetıkalyq esirtkilerdi «jasyryp ketý» ádisimen aınalysqan Túrkistan oblysynyń 23 jastaǵy turǵyny ustaldy. Tekserý barysynda onyń Bozaryq shaǵyn aýdanyndaǵy kóshelerdiń birinen 100 metr saıyn qatar-qatar 6 dana sıntetıkalyq esirtki oramalaryn jasyrǵany belgili boldy. Ol oramalardy ótkizý úshin aldyn ala bólshektep daıyndap qoıǵan eken. Jalpy 842 gramm esirtki tárkilenip, kúdikti qamaýǵa alyndy. Polısııa qyzmetkerleri osy sekildi taǵy bir kúdiktini ustady. Kúdikti 21 jastaǵy boıjetken bop shyqty. Tekserý barysynda onyń bes jerden jasyrǵan sıntetıkalyq esirtki oramalary anyqtaldy. Jalpy, 50 gramm esirtki tárkilenip, azamatsha qamaýǵa alyndy.
Jedel-profılaktıkalyq is-sharasy barysynda polıseılermen operasııanyń belsendi kezeńinde, ıaǵnı esirtki ósimdikteriniń ósip-jetilgen merziminde erekshe qımyl-áreketke kóshti. Bul kezde esirtki jınaý men daıyndaý qaýpi arta túsedi deıdi tártip saqshylary. Nátıjesinde, jedel esirtki ósiretin aýmaqtarǵa monıtorıng júrgizip, arnaıy reıdtik is-sharalar uıymdastyrdy. Reıdtik is-shara bastalǵaly beri turǵyndardyń esirtki ósimdikterin óz úıinde, baý-baqshasynda jáne saıajaı jaǵdaıynda baptap ósirýdiń, olardy keptirilgen túrinde saqtaýdyń birneshe deregi anyqtalyp, kináliler qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Máselen, jýyrda polıseıler Saıram turǵynúı alabynyń 39 jastaǵy turǵynynyń úıin qaraý barysynda zańsyz egip-ósirgen 15 túp «sora» esirtki ósimdigine tap boldy. Sonymen qatar odan jalpy salmaǵy 1 kılo 733 gramm «kóknár» esirtki ósimdiginiń keptirilgen basy tabyldy. Qazirgi tańda oǵan qatysty Qylmystyq kodekstiń eki baby boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý amaldary bastaldy.
– Osy oraıda polısııa departamenti qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, quramynda esirtki zattary bar, tyıym salynǵan ósimdikterdi zańsyz ósirgeni úshin qylmystyq jaýapkershilik qaralǵanyn jurttyń esine salady. Sonymen qatar esirtki quraldary men jabaıy ósetin soranyń tizbesine engizilgen ósimdikterdi joıýǵa sharalar qabyldamaǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵanyn da eskertedi. Qalalyq polısııa departamenti óńirde «Zań men tártip» qaǵıdasyn qamtamasyz etý, esirtkiniń zańsyz aınalymyna baılanysty quqyq buzýshylyqtardyń jolyn kesý baǵytyndaǵy jumystardy úzdiksiz ári belsendi túrde jalǵastyra bermek, – dedi departament janyndaǵy esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy Narıman Qaısar.
Bıyl elimizde Prezıdent bastamasymen qolǵa alynǵan «Zań men tártip» qaǵıdaty iske asyrylyp jatyr. Onyń basty mindeti – qoǵamda tártip pen tynyshtyq ornatý. Al esirtki sekildi qaýipti psıhotropty zattar adamdardy esinen aıyryp, qoǵamda túrli keleńsizdik týdyratyny anyq. Sondyqtan Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes búginde elimizdiń ár aımaǵynda eskirti aınalymy men bıznesine qarsy kúres sharalary kúsheıtilgen tártipte júrip jatyr. Sonyń ishinde Shymkent qalasynyń polısııa departamenti de esirtkimen kúreste «ymyrasyz soǵys» ashty. О́z kezeginde tártip saqshylaryna qalalyq ákimdiktiń tıisti sala ókilderi de qol ushyn berip jatyr. Máselen, olardyń qatarynda Jastar resýrstyq ortalyǵynyń belsendi músheleri bar. Sonymen qatar medısına mekemesiniń qyzmetkerleri de kúres sharasynyń bel ortasynda júr. Aıtalyq, jergilikti ákimdiktiń qoldaýymen qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda nashaqorlyqqa táýeldi naýqastardy jasyryn emdeıtin arnaıy qyzmet ortalyǵy iske qosylǵan edi. Bul qyzmettiń qolǵa alynýy beker emes. О́ıtkeni nashaqorlyq shynymen de osy kúnde qoǵamǵa úlken qaýip tóndire bastady. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta Qazaqstan halqyna arnaǵan kezekti Joldaýynda sóz qozǵap, esirtkiniń adamzatqa qanshalyqty qaýipti ekenin aıtyp, onymen kúresý úshin memleket qatań sharalar qabyldaıtynyn málimdegen edi.
«Taǵy bir mańyzdy mindet – esirtki saýdasyna jáne nashaqorlyqqa qarsy kúres. Bul – ulttyń genetıkalyq qoryn aman saqtap qalý máselesi degen sóz. Biz osyǵan deıin qajetti zańnamalyq sharalardy qabyldadyq. Biraq naqty nátıjege qol jetkizdik deýge áli erte. Árbir memlekettik qurylym, ásirese, quqyq qorǵaý organdary tıimdi jumys istep jatyr dep aıta almaımyz. Esirtki máselesi ýshyǵyp barady», degen edi Memleket basshysy.
Prezıdent aıtqandaı, osy kúnde esirtki saýdasy men ony tutyný dabyl qaǵarlyq jaǵdaıǵa jetti. Mamandardyń aıtýynsha, qazir ıne ustaǵan nashaqorlardan góri sıntetıkalyq arzan esirtkiniń túri óte qaýipti zatqa aınalyp barady. Sebebi jasandy esirtki arzan turady ári qoljetimdi. Biraq onyń densaýlyqqa tıgizer zardaby óte aýyr bop keledi. Bul psıhotropty zatty bir ret tutynyp kórgen adam odan qaıtip bas tarta almaı qalýy múmkin. Nátıjesinde, oǵan táýeldilikke ushyrap, sońynda qaıǵyly jaǵdaımen aıaqtalýy múmkin. Nashaqorlyqtyń kesirinen birinshi qoǵamdyq ınstıtýt buzylady. Esirtkige táýeldi adam ortada ózin joǵaltyp, eshkimge kereksiz bolyp qalady. Tipti otbasynan aıyrylyp, densaýlyǵyn qurtyp, aqyry aıaǵynda bir doza úshin qylmysqa baryp, ómiriniń sońyn temir torda ótkizýi ǵajap emes. Ásirese sıntetıkalyq esirtkige elitkender qatarynda jastar kóp dep dabyl qaǵady mamandar. Tipti odan da zory joǵary synypta oqıtyn mektep oqýshylary da jasandy esirtkiniń turaqty klıenti bolýy múmkin. Osyndaı adamzat ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin qubylystan arylý úshin elimizde onyń ishinde úshinshi megapolıste qarqyndy kúres sharalary atqarylyp jatyr. Oǵan sıntetıkalyq esirtkiler daıyndaıtyn jasyryn sehtardy anyqtap kózin joıýmen qatar jol-jónekeı túıinshekke tyǵyp ketetinderdiń qabyrǵaǵa jazylǵan adresterin qurtý da kiredi.
Esirtkimen qosa búgingi tańda ınternet-alaıaqtyq ta qoǵamǵa úlken zııanyn tıgizip otyr. Osy oraıda Shymkent qalalyq polısııa departamenti ınternet alaıaqtarǵa qarsy jańa tásil oılap tapty. Júrgizilgen taldaý nátıjesinde ınternet-alaıaqtyq qurbany bolý eń aldymen egde jastaǵy azamattar arasynda joǵary deıdi polıseıler. Osyǵan oraı, polısııa departamentiniń qyzmetkerleri arnaıy profılaktıkalyq shara uıymdastyrdy. Soǵan baılanysty qala ákimdiginen egde jastaǵy turǵyndardyń resmı tizimi alynyp, qazirgi tańda polıseıler olardyń úıine baryp, túsindirý jumysyn júrgizip keledi. Tártip saqshylary ár zeınetkermen jeke kezdesip, ınternet nemese telefon arqyly jasalatyn alaıaqtyq túrleri, olardyń tásilderi, saqtaný joldary týraly naqty mysaldarmen túsindire otyryp, qaýipsizdik erejelerin, ıaǵnı beıtanys nómirlerden túsken qońyraýlarǵa senbeý, jeke derekterdi eshkimge jarııa etpeý jóninde aqparat beredi. Sondaı-aq olar turǵyndarǵa óz baılanys nómirlerin qaldyryp, kúmándi jaǵdaı oryn alǵan kezde birden habarlasýyn eskertti.
Búgingi tańda túsindirý jumystary óz nátıjesin berip jatyr. Máselen, jaqynda bir zeınetker kúmán týdyrǵan qońyraý shalynǵannan keıin dereý túsindirý jumystaryn júrgizgen polıseıge habarlasyp, shotyndaǵy qarajatyn alaıaqtardan saqtap qaldy. Osy tusta aıta ketken jón, Shymkent qalasynda jyl basynan beri 300-ge jýyq ınternet-alaıaqtyq jaıty tirkelip, keltirilgen shyǵyn kólemi 900 mln teńgeni quraǵan. Sondyqtan tártip saqshylary beıtanys jandarǵa tipti ol bank qyzmetkerleri bolsa da jeke derekterdi aıtpaý kerektigin eskertedi.
