Jahandyq beıbitshilikti bekemdeıtin bastama

Parlament Senatynyń tór­aǵa­sy, Álemdik jáne dástúr­li dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń basshysy Máýlen Áshimbaev otyrysqa qaty­sý­shylarǵa iltıpat bildirip, sezd 20 jyldan asa ýaqyt boıy jahan­dyq dinaralyq dıalogti nyǵaı­týǵa, mańyzdy álemdik problemalardy sheshýge rýhanı dıplomatııany jumyldyrýǵa jáne toleranttylyq pen ózara qoldaý ıdeıalaryn dáripteýge yqpal etip kele jatqanyn aıtty. Sondaı-aq ol sezdiń beıbitshilikti saqtaýǵa jáne kelisim, ózara qurmet, ynty­maqtastyq mádenıetin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan tyń bastamalar men usynystar aıtylatyn biregeı dıalog alańyna aınalýy barlyq qatysýshynyń ortaq jumysynyń nátıjesi ekenine basa nazar aýdardy.

– Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­­larynyń sezi osy jyldar ishinde órkenıetaralyq dıalog­tiń mańyzdy jahandyq format­tarynyń birine aınalǵanyn atap ótti. Kezdesýimiz halyqaralyq qatynastar júıesi ózgeristerge ushyrap, jańa syn-qaterler paıda bolǵan jáne burynǵylary shıelenise túsken kúrdeli kezeń­de ótip otyr. Gýmanıtarlyq daǵdarystardyń ýshyǵýy jáne mádenı muralardyń qıraýy da bárimizdi alańdatady. Halyqara­lyq qaýipsizdik tetikteri dármen­sizdik tanytyp, proteksıo­nızm men birjaqty áreketter artyp jatyr. Mundaı jaǵdaı­da syndarly jáne jasampaz kúshterdiń birlesip áreket etýi asa mańyzdy. Álemdik dinder kóshbasshylarynyń judyryqtaı jumylýy jahandyq problemalardy sheshýge, álemdegi shıe­lenisterdi azaıtýǵa jáne dıa­log pen ózara qurmet mádenıe­tin dáripteýge yqpal etetinin kórip otyrmyz. Bul rette orta derjavalardyń kúsh-jigeri men din kóshbasshylarynyń moraldyq bedeliniń sınergııa­sy zor mánge ıe. Sondyqtan oty­rysy­myz jańa halyqaralyq bitim­ger­shilik jáne gýmanıtarlyq bastamalarǵa tyń serpin berip, mazmundy ári jemisti ótedi dep senemiz, – dedi sezd hatshy­lyǵynyń basshysy.

Sonymen qatar Máýlen Áshimbaev VIII sezdiń kún tár­tibine nazar aýdaryp, dinara­lyq dıalogti jolǵa qoıý úzdiksiz, júıeli jáne josparly jumysty qajet etetinin tilge tıek etti. Bul rette tyń ıdeıalar men usynystar jáne olardy birlesken jobalar, onyń ishinde sezd aıasynan tys bastamalar arqyly da iske asyrý aıryqsha mánge ıe.

– VIII sezd «Dinder dıalogi: bolashaq jolyndaǵy sınergııa» taqyrybyna arnalyp otyr. Osy oraıda sınergııa tek ynty­maqtastyq emes, ol kúsh-jigerdi arttyrý ekenin aıryqsha atap ótkim keledi. Al dinaralyq dıalog – energııa, ashyqtyq jáne ózara qurmetti qajet etetin turaq­ty úderis. Bizdiń birlesken jumysymyz halyqaralyq jobalarda óziniń logıkalyq jalǵa­syn tabýǵa tıis. VII sezden keıin Ierýsalımde, Vatıkanda, Mekkede jáne Sıngapýrde bir­les­ken is-sharalar ótkizildi. Biz osy tájirıbeni odan ári jalǵas­tyrýǵa jáne halyqaralyq ynty­ma­q­tastyqty keńeıtýge múdde­limiz, – dep M.Áshimbaev BUU О́rkenıetter alıansymen birlesip ótkizetin Dinı nysandardy qorǵaý jónindegi arnaıy sessııa, Jas dinı lıderlerdiń II forýmy, saraptamalyq dóńgelek ústel jáne seksııalyq otyrystar aıasynda talqylanatyn taqyryptarǵa da toqtaldy.

Hatshylyq otyrysynda sezdiń Izgi nıet elshileri de saı­landy. Jumys tobynyń múshe­leri kandıdatýralardy aldyn ala talqylap, otyrystyń kún tártibi­ne engizgen edi. Olardyń qataryn­da ártúrli dinderdiń belsendi ókild­eri, sondaı-aq birneshe jyl boıy sezd hatshylyǵymen tyǵyz yn­ty­maq­tastyq ornatqan túrli sa­lanyń kórnekti qaıratkerleri bar.

Kezdesýge qatysýshylar Izgi nıet elshileri ınstıtýty qazirgi tańda sezdiń ıdeıalary men qun­dylyqtaryn dáripteý jolyndaǵy tıimdi tetikterdiń biri ekenin aıtty. Sondaı-aq din kóshbasshy­lary jahandyq syn-qaterlerdi eńserýde rýhanı dıplomatııa men saıasattyń kúsh-jigerin biriktirý jáne geosaıası qaqtyǵystar men ózge de qaıshylyqtardy beıbit jolmen sheshýge járdemdesý úshin osynaý forýmnyń mańyzy zor ekenin jetkizdi. Odan bólek, spı­kerler sezd alańynda qozǵa­latyn taqyryptardyń ózek­tiligi men aýqymdylyǵyna mán berip, dinder men mádenıetter arasyndaǵy beıbitshilikti saqtaý jáne ádiletsizdik pen soǵysty nasıhattaýdyń aldyn alý úshin yntymaqtasa jumys isteýge daıyn ekenin bildirdi.

Is-sharanyń nátıjesinde sezd hatshylyǵynyń XXIII otyrysy­nyń hattamasy qabylda­nyp, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VIII sezi deklarasııasynyń erejeleri talqylandy. Beıbitshilik pen ózara túsinistik jolyndaǵy ortaq maqsattyń rámizine aınal­ǵan qorytyndy qujat «Astana beıbitshilik deklarasııasy 2025» dep ataldy.

Máýlen Áshimbaev hatshylyq­tyń otyrysynan keıin Qytaı daosıster qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Lı Gýanfýmen ekijaq­­ty kezdesý ótkizdi. Onda Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shylarynyń sezi aıasynda ynty­maqtastyqty odan ári keńeıtýdiń basymdyqtary belgilendi. Sondaı-aq taraptar jahandyq jáne óńirlik kún tártibindegi kóptegen másele boıynsha Qazaqstan men Qytaıdyń ustanymdary sáıkes keletinine nazar aýdaryp, bul barlyq baǵytta Qazaqstan –Qytaı yntymaqtastyǵyn ári qaraı nyǵaıtý úshin mańyzdy artyqshylyq ekenin atap ótti.

Kavkaz musylmandary basqar­masynyń tóraǵasy Sheıh-ýl Islam Allashúkir Pashazademen kezdesýde sezd hatshylyǵynyń basshysy atalǵan basqarma forýmǵa uzaq jyldar boıy qoldaý bildirip, onyń maqsattaryna jetýge eleýli úles qosyp kele jatqanyn aıtty jáne sol úshin alǵysyn bildirdi. Suhbat kezinde qazaq-ázerbaıjan strategııalyq seriktestigin damytyp, nyǵaıtýda eki eldiń Memleket basshylary arasyndaǵy senimdi jáne dostyq qarym-qatynas úlken ról atqaryp otyrǵany sóz boldy.

Budan basqa, Máýlen Áshim­baev «Somaiya Vidyavihar» ýnıver­sıtetiniń kansleri jáne ındýızm delegasııasynyń basshysy Samır Shantılal Somaııamen kezdesti. Ekijaqty kezdesýde dinaralyq jáne konfessııaaralyq dıalogti odan ári ilgeriletý, ornyqty damý, ınklıýzıvti ósý, sondaı-aq óńirlik baılanys máseleleri talqylandy.