Prezıdenttiń osy bastamasy aıasynda Shymkentte ınvestorlar kúshimen jańa kásiporyndar men óndiris oshaqtary paıda bola bastady. Megapolıs ekonomıkasyn jandandyrýǵa sheteldik ınvestısııanyń paıdasy mol bolyp tur. Indýstrııalyq aımaqtarda kóptegen birlesken óndiris orny ashylyp, olardyń óndirgen ónimderi ishki naryqtan bólek, shetelge de shyǵarylyp jatyr. Qurylys, jeńil ónerkásip, tamaq ónerkásibi salasynda shyǵarylǵan taýarlar shahardyń ekonomıkalyq órleýine ólsheýsiz úles qosyp keledi. Bul – ınvestısııa tartý salasyndaǵy qala ákimdiginiń nátıjeli eńbegi.
Osyndaı mysaldar qatarynda ótken jyly túrik kompanııasy ınvestısııasynyń áleýetimen ashylǵan álemdik brend koka-kola men basqa da túrli shyryn óndiretin kásiporyndy atap ótýge bolady. Bıyl óndiris oshaǵynyń qurylǵanyna bir jyl tolýyna oraı «CCI Kazakhstan» kompanııasy BAQ ókilderine arnaıy baspasóz týryn uıymdastyrdy. Jýrnalıster zaýyttyń óndirisimen, ishki jumysymen jaqynyraq tanysýǵa múmkindik aldy.
Aıta ketý kerek, «CCI Kazakhstan» – koka-kola brendimen sýsyndar shyǵaratyn Ortalyq Azııadaǵy eń iri kásiporynnyń biri. Munda óndiristiń zamanaýı tehnologııalary qoldanylady. Zaýyt tamaq ónerkásibindegi álemdik standarttarǵa negizdelgen. Kásiporynda energııa únemdeýdiń ozyq úlgileri qolǵa alynǵan. Sonymen qatar qaldyq sýdy tazartý, qoqysty qaıta óńdeý jumystary atqarylady. Osynyń bári kásiporyndy zamanaýı, úlgili óndiris oryndarynyń qataryna shyǵaryp otyr. Zaýyt mamandarynyń aıtýynsha, kásiporynnyń óziniń sý uńǵymasy bar. Odan alynǵan sý bes túrli tazalaýdan ótedi. Sodan soń oǵan ártúrli taǵamdyq qospalar qosylyp, qantpen aralasyp, óndiris jelisine beriledi. О́ndiris jelisine túspes buryn sýsynnyń árbir quramdas bólshegi zerthanada muqııat tekseriledi. Tipti shıkizat qanttyń ózi jiti baqylaýdan ótkiziledi. Kásiporynda koka-koladan bólek fıýs tı, pıko palpı sekildi sýsyndar óndiriledi.
Elimizde koka-kolanyń úsh zaýyty bar. Biri Almatyda, ekinshisi Astana qalasynda ornalasqan. Úshinshisi byltyr Shymkentte ashyldy. Biraq suranysqa qaraı shaharda óndirilgen sýsyndar elimizdiń barlyq óńirine jiberile beredi. Sondaı-aq táýelsizdik alǵanda eń alǵash ret otandyq naryqqa ınvestısııa salǵan osy koka-kola kompanııasy. Tehnolog mamandardyń aıtýynsha, sýsynǵa qajetti ıngredıentter Mysyr, Irlandııa, Belgııa, Nıderland, Fransııa syndy elderden keledi. Qant Reseıden tasymaldanady. Sýsyn quıylatyn pet qutylar ózimizde shyǵarylady, qosymsha О́zbekstan men Qyrǵyzstannan alynady. Sýsynnyń syrtyndaǵy japsyrma qaǵazy Túrkııadan ımporttalady. Keleshekte Malaızııa elinen ákelý josparda bar.
О́ndiris orny basqarýdyń arnaıy sertıfıkattaryna ıe. Olar – sapaǵa jaýapty ISO 9001, ekologııaǵa qatysty ISO 14001, qaýipsizdik tehnıkasyna baılanysty ISO 45001 sertıfıkattary. Odan bólek, taǵam qaýipsizdigi jóninde tıisti qujattary bar. Kompanııa ekologııany basqarýdyń arnaıy strategııasyn qurǵan. Ol sýdy az qoldaný, ónim salmaǵyn azaıtý, qaptamany qaıta óńdeýge jaramdy etý sekildi baǵyttardy qamtıdy. Jalpy, mamandar koka-kola óndirýdiń ádisi, ıaǵnı resepti bir ekenin aıtady. Álemdegi osy sýsyndy óndiretin barlyq zaýyt bir nusqaýlyqpen ónim shyǵarady. Alaıda dáminiń ár elde, tipti ár óńirde ózgeshe bolýynyń sebebi qoldanylatyn sýǵa baılanysty eken. Bul turǵydan kelgende Shymkenttiń sýsyn óndirisine qoldanatyn sý shıkizaty óte jumsaq ári dámi erekshe ekenin aıtady mamandar. О́ndiris ornynda saǵatyna 48 myń lıtr koka-kola, 22 myń lıtr ózge sýsyndar óndiriledi. Barlyq shyǵarylǵan ónim ishki naryqqa jóneltiledi. Bul elimizde koka-kola tutynýdyń kórsetkishi óte joǵary ekenin bildiredi.
Kásiporynda 170 adam eńbek etedi. Olardyń kópshiligi – jergilikti turǵyndar. Iаǵnı zaýyt qyzmetkerleriniń 95%-y Shymkenttiń azamattary. Qalǵan 5%-y shetelden kelgen joǵary bilikti mamandar. Kompanııa qala ekonomıkasynyń ósýine ólsheýsiz úles qosyp jatyr. Birinshiden, tólenetin salyqtan memleket qazynasynyń kólemi artsa, ekinshiden, adamdardy turaqty jumyspen qamtyp otyr. Osylaısha, óndiris orny shahardyń áleýmettik máselesin sheshýge atsalysyp keledi.
Kásiporynda áleýmettik qoldaý paketteri qarastyrylǵan. Aıtalyq, kún saıyn qyzmetkerlerdi avtobýspen jumys ornyna tegin tasymaldaıdy. Jumysshylar zaýyt ishinde tegin eki mezgil ystyq tamaqpen qamtylǵan. Medısınalyq saqtandyrý qalanyń eń myqty klınıkalarynda tegin qaralyp, emdelýge kepildik beredi. Aı saıyn jumysshylarǵa bir-bir qoraptan tegin sýsyn úlestiredi. Oǵan qosymsha eńbekkerler arasynda úılenip, otaý qurǵandar nemese dúnıege sábı ákelgender bolsa, olarǵa da áleýmettik kómek retinde qarjylaı járdem beriledi. Mundaı áleýmettik jeńildikter shahardaǵy kásiporynnyń barlyǵynda bar dep aıta almaısyz. Osy turǵyda jumysshylarǵa jaǵdaı jasaý jaǵynan «CCI Kazakhstan» kompanııasy kópshilik óndiris oryndarynan ozyq tur.
Kásiporynnyń aldaǵy ýaqytta óndirisin keńeıtý jospary bar. Búginde Shymkenttegi zaýyt júz paıyz óz qýatynda jumys istep tur. Koka-kolanyń ishindegi eń ótimdisi 1 lıtrlik qutydaǵysy eken. Sondyqtan kásiporynda óndiristiń 60% úlesin koka kola, 35%-yn fıýs tı, qalǵan 5%-yn pıko palpı shyryny alady. Jumysshylardyń kópshiligi jastar. Qyzmetkerlerdiń orta jasy 34 jasty quraıdy. Mundaǵy jumysshylardyń eńbekaqysy – eń joǵary aılyqtyń biri. Shahardaǵy eń kóp aılyq tóleıtin mekemelerdiń úzdik úshtiginiń tobyna kiredi. Koka-kola kompanııasynyń elimiz naryǵynda jumys istep kele jatqanyna 30 jyldan asty. Osy ýaqyt aralyǵynda kásiporyn bıýdjetke mıllıardtaǵan teńge salyq tabysyn tóledi. Respýblıkadaǵy úsh kásiporyn jylyna memleket qazynasyna 50 mlrd teńge salyq tabysyn quıady.
Kompanııa mamandardyń tájirıbe almasý isine jaqsy kóńil bóledi. Ásirese jastardyń biliktiligin arttyrýǵa basa den qoıady. Máselen, zaýytta qyzmet atqaratyn Bahar Oraznııazova Túrikmenstan azamaty. Sol eldiń koka-kola óndirisinde 20 jyl qyzmet istep, joǵary dárejege kóterilgen maman. Bir jyldan beri Shymkenttegi kásiporynda jas qyzmetkerlerge tájirıbesin úıretip júr. О́zi de kezinde Túrkııa, О́zbekstan, Ázerbaıjanda talaı ret bolyp, sol jaqtyń mamandarymen tájirıbe almasqan. Jergilikti kadrdan Aqmaral Toqtaǵulova úlgili qyzmetker sanalady. Ol da kásibı biliktiligin arttyrý jolynda kóp izdenip, tájirıbeli mamandardan jalyqpaı sabaq alyp júr.
«Zaýyt irgesi qalanǵaly osy jerde jumys istep kelemin. О́zime qyzmetim erekshe unaıdy. Bala kezden tehnolog maman bolýdy armandap, sonyń oqýyn oqydym. Búginge deıin О́zbekstanda eki ret bolyp, tájirıbe almasyp qaıttym. Ol jaqta da brend sýsyn koka-kola óndiretin kásiporyndar bar. Men óndiristiń qyr-syryn úırený maqsatymen aldymen Tashkenttegi, sosyn Samarqandaǵy zaýytta boldym. Álemge tanymal sýsyn shyǵaratyn óndiriste istep jatqanyma ózimdi baqytty sanaımyn. Bul da árkimge buıyra bermeıtin múmkindik dep bilemin. Jalpy, elimizde tehnıkalyq mamandyq ıelerine búginde bar jaǵdaı jasalyp jatyr. Ásirese tehnıkalyq mamandyqtarǵa oqytatyn arnaýly, joǵary oqý oryndarynda grant kólemi arta tústi. Sol arqyly oqý aqysyn tóleýge jaǵdaıy joq ata-analar balalaryn tegin oqytýǵa múmkindik alyp otyr. Odan bólek, Prezıdent bıylǵy jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarııalady. Sonyń ózi tehnıkalyq mamandarǵa úlken demeý berdi. Elimizde kásiporyndar qatary artyp keledi. Qurylys ındýstrııasy qarqyn aldy. Solardyń bárin basqaratyn menedjerler kerek. Degenmen negizgi óndiristik jumysty atqaratyn qarapaıym jumysshylar ekenin umytpaý kerek. Prezıdent bıylǵy Joldaýynda memleket budan bylaı ınvestısııa salasyna kóńil bóletinin jetkizdi. Budan keleshekte elimizde zaýyt-fabrıkalar kóbeıedi degen sóz. Demek jumysshy mamandyqtardyń mártebesi burynǵydan da arta túsedi. Osy turǵyda Memleket basshysynyń Joldaýda aıtqan tapsyrmalaryn oryndaýǵa barshamyz bilek sybana kirisýimiz kerek», dedi A.Toqtaǵulova.
О́ndiristik seh basshysy Nurbolat Ordabek te óz kásibin erekshe jaqsy kóredi. Onyń aıtýynsha, kásiporyn iske qosylǵaly osynda eńbek etip keledi. О́ndiris jelilerin qalaı basqarýdy tıisti mamandardan tájirıbe arqyly úırengen. Munyń aldynda basqa zaýytta jumys istegen eken. Alaıda halyqaralyq kompanııanyń Shymkentte ashylǵanyn, bilikti mamandardy jumysqa qabyldap jatqanyn estip, osynda ári qaraı eńbek jolyn jalǵastyrýǵa kelgen. Oǵan esh ókinbeıdi. Sebebi kásiporynnyń áleýmettik qoldaýlaryn bilgen kez kelgen maman odan bas tarta almaıdy deıdi ol. Máselen, medısınalyq saqtandyrý qaǵazy jumysshymen birge onyń otbasy músheleriniń de túgeldeı eń sapaly emdeý mekemesinde tegin qaralyp, em-dom alýlaryna múmkindik beredi.
Álemdegi barlyq zaýyt koka-kola sýsynyn lısenzııa arqyly óndiredi. Ruqsat qujatty «The Coca Cola Company» kompanııasy beredi. Bul – álemdik brend taýarynyń negizgi ıesi. «The Coca Cola Company» eshqandaı ónim shyǵarmaıdy, tıisti lısenzııa berýmen ǵana aınalysady. Kezinde Túrkııa osy ruqsatpen koka-kola óndirisin qolǵa aldy. Endi búginde basqa elderge ınvestısııa salyp, osy lısenzııa arqyly kóptegen kásiporyn ashyp jatyr. Shymkenttegi zaýyt – osyndaı ınvestısııalyq jolmen paıda bolǵan kásiporynnyń biri.
«CCI Kazakhstan» kompanııasy óndiristi sıfrlandyrý máselesine erekshe den qoıyp otyr. 2030 jylǵa qaraı kásiporyn tolyqtaı sıfrlyq júıege kóshken óndiris oshaqtarynyń kóshin bastaýdy aldyna maqsat etip qoıdy. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, zaýytta barlyq qospa men shıkizat tyńǵylyqty hımııalyq, mıkrobıologııalyq tekserýden ótedi. О́ndiriletin sýsynnyń dámin, ısin tatyp kórý arqyly tekserip otyratyn arnaıy mamandar bar. Máselen, sýdyń quramyn, ondaǵy hlor, tuz, basqa da qospalardy hımııalyq jolmen anyqtaýǵa bolady. Alaıda onyń adamǵa jaǵatyn jumsaq dámin eshbir apparat anyqtap bere almaıdy. Tilmen dám sezý arqyly ǵana bilýge bolady. Zaýytta sondaı mamandar jumys isteıdi. Olardyń mindeti – daıyn bolyp, qoımaǵa ketip bara jatqan sýsyndardyń dámin anyqtap otyrý. Máselen, koka-kolanyń ózine tán erekshe dámi men ısi bolady. Sýsyn óndirisinde sol standarttan aınyp ketpeý kerek. Eger dám sezgishter shyǵyp jatqan ónimnen basqashalaý bir dám bar ekenin baıqap qalsa, óndiris dereý toqtatylyp, standartqa saı emes ónimderdiń partııasy túgel shetke shyǵarylady. Mundaı erekshe qabiletke ıe bolý maqsatynda mamandar jyl saıyn bilimin jetildiredi. Sondaı-aq bul jóninde jylyna tórt márte emtıhan tapsyrady.
«Bizdiń basty maqsatymyz – halyqqa sapaly ónim usyný. Álemdik brend sýsyny qashanda óz atyna laıyqty bolýy kerek», deıdi zaýyt basshylyǵy.
