Taza qoǵam – ulttyq ıdeologııa ózegi

Osyǵan qosa shamamen 2,4 mln aǵash egilgen. Bul tek jalpyulttyq aksııa aıasynda iske asqan jumystardyń nátıjesi ekenin eskersek, aksııadan tys tazalyqqa, kógaldandyrýǵa jumylǵan turǵyndardyń sanynda esep joq. Aýyl mańyna, úı irgesine aǵash, kóshet, gúlzar egip, shaǵyn aýmaqty kórkeıtip otyrǵan aǵaıyn kóp. Adamdy bir kórgennen tánti etetin úzdik kóshe, úzdik aýlalar bar. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli sıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Joldaýynda: «Qorshaǵan ortaǵa janashyr bolý, oǵan úlken jaýapkershilikpen jáne shynaıy qamqorlyqpen qaraý ulttyq ıdeologııanyń ózegi bolýy kerek. Byltyrdan beri «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq jobasy júzege asyrylyp jatyr, bul barshańyzǵa aıan. Osy jumysqa mıllıondaǵan azamatymyz atsalysýda. Jurt bolyp jumylýdyń arqasynda 860 myń gektardan astam aýmaq tazalandy, 4 mıllıonnan astam aǵash otyrǵyzyldy. Osyndaı belsendi jumysty jalǵastyra bersek, ańsaǵan armanymyzǵa jetip, Qazaqstan naǵyz jasyl el bolmaq. Al bul keleshek ur­paqqa keremet úlgi-ónege jáne ósıet bolyp qalary anyq. Osy jumysqa atsalysyp júrgen azamattarǵa, ásirese jastarǵa rızashylyǵymdy bildiremin. Tazalyq mádenıetin qoǵamda tereń ornyqtyrý – óte mańyzdy mindet. Osy baǵytta Úkimet ekologııalyq aǵartý isiniń biryńǵaı úlgisin engizýge tıis. Bul jumys mektepten bastap joǵary oqý oryndaryna deıin barlyq deńgeıdegi bilim mekemelerin qamtýy qajet», dep ekologııalyq aksııanyń mán-mańyzyna toqtalǵan edi.

Aıtsa aıtqandaı-aq, qazir eko­lo­gııalyq mádenıetti qalyp­tas­tyratyn is-sharalardyń aýqy­my keńeıdi. Tazalyq saq­taýǵa shaqyratyn jobalar mek­tep tabaldyryǵynan úıles­tirile bastady. Onyń barlyǵyn tú­gendemeı-aq qoıalyq, qazir keı­bir mektepterde qaǵaz, shyny, plastıkti bólip jınaı­tyn jáshik­ter ornatylyp jatqanynan habardar bolarsyzdar. Bul – Mem­leket basshysy Joldaýda Úkimetke júktegen biryńǵaı ekologııalyq aǵar­týdyń standartyn engizý jónin­degi tapsyrmasynyń bir tar­maǵy. Tárbıelik máni joǵary jobany «Jasyl damý» aksıonerlik qoǵamy Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń qoldaýy­men iske asyra bastady. Bastama aıasynda alda balabaqshadan bas­tap, mektep oqýshylary men stýdentterge ekologııalyq sabaqtar men tanymdyq is-sharalar ótedi. Mundaǵy nıet – jastardyń eko­logııalyq saýatyn arttyryp, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa sanaly kózqaras qalyptastyrý. Osyndaı is-sharalardan tálim alyp ósken balalar erteń tabıǵatty qorǵaýǵa shaqyratyn iri jobalarǵa jetek­shilik etse, tabıǵatqa shyn janashyr bolsa, quba-qup.

Birer kún buryn aýyldy kór­keıtýdiń biregeı úlgisin kórsetip júrgen jastar bas qosyp, ózen-kólder men sýqoımalarynyń jaǵasyn tazalady. «Taza jaǵalaý» degen atpen ótken ekologııalyq aksııa jazdan qalǵan qoqysty muz, qar qursaýynda qaldyrmaýdyń qamy úshin jasalǵan qadam dep túıdik. Senbilikke elimizdiń bar­lyq óńirin qosa alǵanda 220 myń azamat jıylypty. Volonterler, stýdentter bastap bir kúnde 4,2 myń tonna qaldyq shyǵarǵan. Jınalǵan qoqys kólemi salys­tyrmaly túrde az dep aıtýǵa múlde kelmeıdi. Osylaısha, jas­tar qoqystyń sýǵa ketpeýine, kók­temge qalmaýyna qaraılasty. Bul jumysqa qys aldynda qamdanbasa, kóktem shyǵa sol qoqystar aǵys­pen arnalardyń jolyn bógep, tabıǵatqa zalaly biz oılaǵannan kóp tııýi múmkin. «Taza jaǵalaý» aksııasy – ekologııalyq sanany qalyptastyrýǵa jáne qorshaǵan orta­ny qorǵaýǵa shaqyratyn «Taza Qazaqstan» ulttyq bastamasynyń bir bóligi ǵana.

Qorshaǵan ortaǵa janashyr­lyqtyń úlgisin kórsetip júr­gender arasynda Orlovtar otbasy bar. О́skemen turǵyny, alpınıst Vıacheslav Orlov otbasymen birge Katonqaraǵaı jartastaryndaǵy vandaldyq jazýlardy óshirý úshin birneshe kún alys­qan. Keıipkerimiz balalar men jasóspirimderge arnalǵan sport mekte­binde shyńǵa órmeleýden jattyqtyrýshy bolyp jumys istese, jazdygúni alpınızm, týrızm­men aınalysady. О́lkeniń tańǵajaıyp kelbetin qonaqtarǵa tanystyrady, jol nusqap, qyzmet kórsetedi. Sóıtip júrip alpınızmmen ózi ǵana emes, otbasy bolyp shuǵyldanady.

«Osy óńirdiń turǵyny bolǵan soń, týrıstik aımaqtarǵa aparatyn jartastardan nebir oǵash boıaý­lardy kóremiz. Mamyr aıynda «Katonqaraǵaı» memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń mamandary turǵyndardy, týrısterdi jartastarǵa sýret salmaýǵa shaqyr­ǵanyn áleýmettik jeliden kórip, birden qoldaımyz destik. Sodan ulttyq park qyzmetkerlerine týrıstik maýsymnyń sońyna taman aldyn ala jospar quryp, vandal jazýlardy óshiremiz destik. Bizdiń shyn nıetpen jasaǵan isimiz áleýmettik jelige tarap ketedi dep kútken joq edik. Jolaýshylar da maqtap-madaqtap mereıimizdi asyrdy. Bárinen de jurttyń alǵy­syn estigen balalarymyzǵa durys tárbıe kórsettik dep esepteımiz. Bizdi qoldap jatqan otandastarǵa alǵys aıtamyz. Tabıǵatty aıalaýǵa, ásirese ózimiz turyp jatqan mekendi taza ustaýǵa shaqyramyz», deıdi tabıǵat janashyry V.Orlov. 

Osy óńirdegi Marqakól kóline aparatyn jolda aýmaǵy shamamen 70 metrdi alyp jatqan jartas bar. Sony boılaı júrgende aq qyraýdaı boıaý eldiń kózine birden túsedi. Tasqa biri ózi kelgen óńirdiń atyn jazsa, ekinshisi óz esimin qaldyrǵan, úshinshisi qulashyn keń sermep kósilgen. Mundaı áreketke tasqa jazǵannyń barlyǵy tarıhta qala bermeıtinin uqpaıtyn sotqarlar nemese oıyn balalary barmasa, eresekterdiń isi emes dep boljadyq. Taý-tasqa órme­leýdi sheber meńgergen Vıaches­lavtyń eptiligi arqasynda qarapaıym adam ońaılyqpen órmeleı almaıtyn qolaısyz tusqa daq bolyp túsken jazýlardyń birazy óshken.

Jastar men balalardy taza­lyq saqtaýǵa úndep júrgen jan­dar­dyń biri Batys Qazaqstan oblysynyń turǵyny – Erlik Sham­ǵalıev. Ádette ol qalada ótetin senbilikterge otbasymen belsene qatysady. «Tárbıe tal besikten» degendi sanaǵa sińirgen otaǵasy balalaryn 3-4 jasynan senbilikterge ertip barady. Volonter jastar­men birge qaıyrymdylyq is-shara­lardyń basy-qasynda júredi. Erliktiń áleýmettik jelide oıyn balalarynyń basyn qosyp, qarııaǵa járdemdesip, batasyn alǵan sáttegi jyly beınejazbasyn baıqap, ózine habarlastyq.

«Negizi tazalyq saqtaýǵa du­rys kózqaras bala kezden úı­diń tóńi­regin taza ustap, aýlaǵa aǵash egýge járdemdesýden bas­talady dep oılaımyn. О́zimiz de kish­ken­taıymyzdan úlkenderge erip, aǵash egýdi qyzyq kórdik. Biz turǵan Qaratóbe aýdany Qaldyqaıta aýyly bala kezimizde eń taza aýyl degen atqa jıi ıe bolatyn. Oıyn balalarymen kim qoqysty kóp jınaıdy dep jarysatynbyz. Qazir balalar aıtqandy emes, kórgendi eki etpeıdi. Sol úshin balalarymyzdy tabıǵat­ty taza ustaýǵa erteden baýlyp júrmiz. Ekinshi ulymyzdy 3 jas­tan senbilikke apardyq. Qazir 6 jasar sol balamyz kóppáterli tur­ǵyn úıdiń tóńiregindegi búkil qoqysty biz aıtpaı-aq jınap tas­taıdy. Bala kórgenin isteıdi degen ras eken. Sosyn senbilikterge kezekti naýqan dep emes, shyn nıetpen qatysyp, otbasy, ini-baýyrlarmen shyqqanǵa jeteri joq. Nege deseńizder, óziń turatyn aýlany tazalap, sol mańǵa aǵash otyrǵyzý – ár adamnyń mindeti», deıdi tazalyq týraly ustanymyn bildirgen E.Shamǵalıev.

Sana tazarmaı, dala tazarmaıtyny ras.  «Taza Qazaqstan» aksııa­sy júze­ge asqaly el arasynda ekologııalyq máde­nıettiń ornyǵa túsýine kóp úles qosty. Osyny kórip, bilip otyrǵan soń, tazalyq saqtaý ulttyq ıdeologııanyń ózegi­ne aınaldy dep nyq senimmen aıta alamyz.