JAŃARÝ

Atalarymyz ben babalarymyzdyń ǵasyrlar boıyna armandaǵan derbes táýelsizdiginiń shyndyqqa aınalyp, tuǵyrly el tulǵasynyń bıikteı tús­kenine de bıyl jıyrma jyldyń júzi tolǵaly otyr. Ushqyr ýaqyt kózimen qaraǵanda, bul onsha uzaq merzim emes. Al Qazaq atty ultandy el Aqor­da­sy­nyń, bylaısha aıtqanda astanasynyń Saryarqa tósine kóshirilýi búginde búkil álem tanyǵan Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń alystan boljaıtyn kemeńgerlik saıasatynyń aıqyn bir kórinisi ekendigi daýsyz. Astana qalasynyń Memlekettik mura­ǵatynda saqtalǵan qujattarǵa kóz sal­ǵanda, HHI ǵasyrdyń tóltýmasy sana­latyn Aqmolanyń elorda atalýy halyq­aralyq standarttardyń 32 para­metrine tolyq saı keledi eken. Munda áleýmettik-ekonomıkalyq kórset­kish­ter, jerdiń seısmıkalyq jaǵdaıy, qor­shaǵan orta, ınjenerlik jáne kóliktik ınfraqurylym, qurylys kesheni, eńbek resýrstary, bári-bárisi jan-jaqty esepke alynǵan. Elorda retindegi halyqaralyq tusaý­keseri 1998 jyldyń 10 maýsymynda atap ótilgen Astanada sol jyldary 300 myńǵa jýyq halyq turǵandyǵyn mura­ǵat qujattary aıqyn baıandaıdy. 2005 jyly Astanada turǵyndar sanyn 400 myńǵa jetkizý kózdelinse, 2006 jyly bul kórsetkish 600 myń adamdy qurady. Qalanyń jańa keskin-kelbetke ıe bolýyna óz kezeginde Qazaqstannyń egemendigin erte tanyǵan, munda ınves­tısııalaryn salýǵa qulshynyspen kiris­ken shet eldik memleketterdiń de kómegi az tıgen joq. Máselen, Esildiń sol jaǵalaýynan boı kótergen Ulttyq respýblıkalyq kitaphana “Adjıp”, “Qa­rashyǵanaq Petrolıým” fırma­larynyń ınvestısııalaryna salyndy. Bul 11 mıllıard dollardan astam qar­jyny qurady. Al Katar memleketiniń granty esebinen “Nur-Astana” meshiti turǵyzyldy. Quny 33 mıllıon dollarǵa jýyqtaıtyn “Astana-Taýer” bıznes ortalyǵynyń qurylysyna Túrik eli kómek qolyn sozdy. Mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Astananyń aıbynyn asqaqtata túser keskin-kelbetine Elbasy alǵashqy kúnnen jete mańyz berdi. Qalanyń osy zamanǵy sáýletkerlik úlgisiniń durys aıqyndalýyn tolyqqandy sheshý maqsatynda uıymdastyrylǵan konkýrs oń nátıjesin tıgizdi. Kóp sarabyna usynǵan jobalardyń arasynda japon­dyq sáýletker Kıse Kýrakavanyń mereıi ústem boldy. Onyń qundy usynystary negizinde elordany 2030 jylǵa deıin damytýdyń Bas jospary jasalyndy. Máselen, sol jaǵalaýdaǵy ortalyqtardyń mereıin ústem etip turǵan “Astana-Báıterek” kesheniniń bıiktigi ǵana 97 metrdi quraıdy. Qaı­talanbas osynaý záýlim munara búginde respýblıka aımaqtarynan shet elder­den at izin salatyn adamdardyń ortaq kóz qýanyshyna aınalyp otyr. Qalanyń kórkine kórik qosar Aqor­damen qatar turǵyzylǵan Parlamenttiń Senat pen Májilis, Úkimet úıleri árbir adamnyń kóńiline erekshe maqtanysh sezimin uıalatary haq. Esil ózeni ústinen turǵyzylǵan aspaly kópirler kólik qozǵalysyn retteýdiń syrtynda, óskeleń órkenıet qaǵıdalaryna tolyq saı kelýimen de erekshelenedi. Mundaı kópirlerdiń ózi qazirgi tańda qalada úshten astam. Astanany túrli deńgeıdegi tynbaı soǵar jelder men borandardan Prezı­dent tapsyrysymen qolǵa alynǵan “jasyl beldeý” aımaǵy da qorǵap keledi. Jyl sońyna qaraı onyń aýma­ǵy 50 myń gektarǵa jetkiziletin bolady. Kóp ıgiligine tapsyrylǵan sýburqaqtar men gúlzarlar egde jastaǵylar tursyn, búldirshinderdiń de súıikti oryn­darynyń birinen sanalady. 1999 jyldyń shildesinde IýNESKO-nyń sheshimimen Astanaǵa Azııa – Ty­nyq muhıt aımaǵy boıynsha “Beıbitshi­lik qalasy” halyqaralyq joǵary na­gra­dasy berildi. Bul táýelsiz Qazaq­stan­ǵa kórsetilgen halyqaralyq deń­geı­degi úlken qurmet pen senim, sondaı-aq ony ashyq moıyndaý bolyp tabylady. О́tken merzimde táýelsiz Qazaqstan­nyń bilimi men mádenıetiniń, sondaı-aq san qyrly óneriniń tól ortalyǵyna aınalǵan Astanada qazirdiń ózinde jalpyǵa birdeı orta bilim beretin 50-den astam mektep jumys isteıdi. Jas urpaqqa bilim daǵdylaryn meńgertip, til ustartýda osydan úsh jyl buryn ashylǵan qazaq-túrik lıseıiniń qo­syp otyrǵan úlesi de eleýli. Al tikeleı Elbasynyń qoldaý kórsetýimen 1996 jyly mamyrda ashylǵan L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıver­sıtetinde bul kúnderi 9 myńǵa tarta stýdentter men magıstranttar oqıdy. Sońǵy úsh-tórt jyldyń bederinde boı kótergen Beıbitshilik pen kelisim saraıy, “Dýman” oıyn-saýyq kesheni, Islam mádenıet ortalyǵy jáne basqa­lar – beıtanystarǵa uıalmaı kórsete­tin, maqtana aýyzǵa alatyn qaladaǵy biregeı úlgidegi sándi mekenderdiń bastylary. Ýaqytpen birge aıaq basyp, nebir syndarly basqosýlardyń altyn uıasyna aınalǵan mundaı aıtýly oryndar qalada ondap emes, júzdep sanalady. Táýelsizdik jyldarynda, dálirek aıtqanda 2004 jyldyń 28 tamyzynda ashylǵan Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıy da kelýshi­lerge el tarıhynyń jarqyn betterinen keńinen habar beredi. Osyndaǵy “Qazaqstan Respýblıkasynyń mem­lekettik rámizderi”, “Atameken”, “Pre­zıdenttik ınstıtýttyń qazaqstandyq úlgisi”, “Qazaqstan jáne álemdik qaýym­dastyq” jáne basqa ekspozı­sııalardyń jas urpaq úshin tárbıelik te, taǵylymdyq ta máni erekshe. Astana qalasynyń Memlekettik muraǵatynda táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezı­dentine qatysty qujattar mo­lynan jınaqtalǵan. Qundy jádiger­lerden qala kúni qarsańynda arnaýly kórme jabdyqtalyp, ol qalyń kópshiliktiń nazaryna usynyldy. Elordadaǵy zor qarqynmen damyp kele jatqan jańarý úlgisine sońǵy birer jylda boı kótergen 30 myń kórermenge arnalǵan jabyq fýtbol stadıony, 3500 oryndyq konsert zaly, “Shabyt” shyǵarmashylyq úıi, “Han shatyr” biregeı nyshany sekildi mádenı oshaqtar jatady. Birligi men tirligi jarasqan, 100-den astam ulttar men ulystardyń basyn qosyp otyrǵan Astana qalasy kemel isterdiń altyn tuǵy­ry ispettes. Onda Eýropanyń sulýlyǵy men Shyǵystyń talǵam­pazdyǵy óziniń tyǵyz úılesimin tapqan. Osydan eki jyl buryn, jańa Asta­nanyń onjyldyq mereıtoıy aıasynda qala eltańbasynyń jańartylǵan­dy­ǵynan da kópshilik jurt habardar. Atap óter jáıttiń biri sol – onyń avtory ári jobasyn negizdeýshi Elbasy Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaevtyń ózi. Qala eltańbasynan Báıterek pen shańyraq­tyń berik úılesim tabýy erteńine bıik maqsatpen umtylǵan el ómiriniń máń­gilikke ulasatyndyǵyn aıqyn ańǵar­tady. Jańǵyrý men jańarý úrdisindegi Astana bolashaǵynyń nurly da mándi bolatyndyǵyna búgingi qol jetken tabystar men alda turǵan asqaraly min­detter senim otyn jaǵady. Ol senimdi óleń joldarymen órnektep kórsek bylaı ǵoı dep oılaımyn: Erteńi Astananyń tańǵajaıyp, Qanatyn bara jatyr alǵa jaıyp. Tuǵyryn táýelsizdik baıandy etken, Basynda nurly kóshtiń Nazarbaev. Ár bergen qut daryǵan Esilime, Rıza týǵan halqyń sheshimińe. San ult basyn qosqan elordamyz, “Jeruıyq” atalady osy kúnde. Aqtalyp jurt tanyǵan ardaqtarym, Tarıhtyń jarqyn betin paraqtadym. Eldiktiń tizgininen myqtap ustap, О́tkenniń umytpaımyz sabaqtaryn. Zııaly, oılary oqshaý qaýym barda, Qaramaı qarsy soqqan daýyldarǵa. Muraty, maqsaty ortaq qazaq dańqyn, Jetkizdik alys jatqan baýyrlarǵa. Qolǵa ustap dostastyqtyń aq tabaǵyn, Astana kúnimenen maqtanamyn. ...Aq ordam bıiktesin ór mártebeń, Elimniń kem bolmasyn baq-talany. Kóshkinbaı KENEBAEV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, joǵary sanatty muraǵatshy. ASTANA.