«Keıingi jyldary jemis baqtarynyń aýdany 5 myń gektarǵa (16,5-ten 11,9 myń gektarǵa deıin) qysqarǵan. Sorttyq quramdy jańartý da problema kúıinde qalyp otyr. О́ńirde agrotehnologııa da mańyzdy. Qazirgi zamanǵy agrotehnologııalardy engizý boıynsha Eńbekshiqazaq jáne Talǵar aýdandarynda oń nátıje baryn erekshe atap ótken jón. Mysaly, Eńbekshiqazaq aýdanynyń «Iýnıfrýt» seriktestigi keıingi úsh jylda almanyń ónimdiligin gektaryna 15 tonnadan 45 tonnaǵa deıin arttyrdy. Sondaı-aq Talǵar aýdanyndaǵy «Baımen» JShS jyl saıyn bir gektardan 35–40 sentnerden ónim alady», dedi oblys ákiminiń orynbasary Baqytnur Baqytuly.
Ulttyq ǵylym akademııasynyń agrobıoresýrstar jáne ekologııa ǵylymdary ortalyǵynyń jetekshisi Janna Almanovanyń sózinshe, Joldaýda aıtylǵandaı ulttyq azyq-túlik naryǵynyń ımportqa táýeldiligin barynsha azaıtý jáne dástúrli otandyq ónimderdi sheteldik naryqtarǵa belsendi túrde shyǵarý mańyzdy strategııalyq mindet bolyp tur.
«Jemis-kókónis sektory azyq-túlik qaýipsizdigi men agroónerkásiptik keshendi ártaraptandyrýda mańyzdy ról atqarady. Atalǵan sharýashylyqtyń damýyn tejeıtin negizgi faktorlar – otandyq seleksııalyq jáne tuqym sharýashylyǵy bazasynyń álsizdigi, ımporttyq otyrǵyzý materıaldaryna táýeldilik. Bizdiń sorttar álemdik naryqta kóbine básekege qabiletsiz, sebebi seleksııalyq jetistikterdi aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine jetkizýdiń zamanaýı júıesi joq. Tuqym ósiretin sharýashylyqtar damymaǵan, satýdyń kepildi naryǵy men sertıfıkattaý jáne saqtaýdyń ınnovasııalyq ınfraqurylymy joq. Jemis-kókónis ónimderiniń qosylǵan quny tereń óńdeýdiń álsiz damýyna baılanysty tómen deńgeıde qalyp otyr. Bul alshaqtyqty eńserý úshin ǵylymnyń praktıkalyq qaıtarymyn qamtamasyz etetin jańa tetikter qajet», deıdi J.Almanova.
Qazaqstan jemis-kókónis sharýashylyǵy ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy Temirjan Aıtbaevtyń pikirinshe, negizgi maqsat – sharýa qojalyqtaryna ınstıtýttyń ǵylymı jetistikterin, sonyń ishinde jemis-kókónis daqyldarynyń jańa sorttaryn, olardy ósirý tehnologııalaryn, tyńaıtý, zııankesterden qorǵaý, saqtaý, qaıta óńdeý boıynsha ǵylymı eńbektermen tanystyrý, bólisý.
«Búginde 70-80 paıyz kóshetterdi shetelden ákelemiz. Oǵan qyrýar qarajat jumsalady. Sondyqtan otandyq sorttardyń tuqymyn ósirip, kóshetin usynamyz. Jemis daqyldarynyń ishinde egistik kólemi úlken, tutyný mólsheri kóbi – alma. Bıyldan bastap aportty jandandyrý jobasy júzege asyrylyp jatyr. Nátıjesinde, aldaǵy úsh jylda 110 gektar jerge jańa aport baǵy otyrǵyzylady. Ony bizdiń ınstıtýtta ǵana emes, sharýa qojalyqtary da otyrǵyzady. Instıtýttyń basty mindeti – osy 110 gektarǵa qajetti aporttyń óte sapaly kóshetin ósirip berý. Aldaǵy ýaqytta onyń gektaryn 3 000–3 500-ge jetkizý jospary bar. Almanyń eksporttyq áleýeti óte joǵary jáne otandyq brend. Sol sebepti kóshetterine shetelden de suranys kóbeıip jatyr», dedi T.Aıtbaev.
«Saryaǵash JerSyıy» JShS jetekshisi Tanabaı Shyntasovtyń aıtýynsha, 2017 jylǵa deıin Úkimet tarapynan almany óndirýshilerge de, egýshilerge de sýbsıdııa bólinetin. Qazir ol toqtap qalypty.
Is-shara qorytyndysynda agrokonsorsıým qurý jáne seleksııalyq-genetıkalyq ári tuqym sharýashylyǵy ortalyqtaryn qurý boıynsha usynystar qamtylǵan qarar daıyndaý týraly sheshim qabyldandy.
Almaty oblysy
