Balabaqshanyń básin arttyrǵan
«Damý» qory – shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin qarjylaı qoldaý maqsatynda qurylǵan ınstıtýt. Memleket Qordyń kómegimen isker azamattarǵa óz kásibin damytýǵa qoldaý kórsetedi. Shymkent qalasynda búginde shaǵyn jáne orta bıznes sýbktileriniń sany artyp keledi. Olardyń ishinde Qordyń qarjylaı kómegine júginetinder jyldan-jylǵa ósip otyr. Kásipkerlerdi negizinen paıyzy tómen nesıe nemese kepil múlikpen qamtamasyz tetigi qyzyqtyrady. Kásipkerlik nysandardyń kóbeıýi, olardyń Qor usynǵan jeńildikke umtylýy megapolıste bıznes salasy órken jaıyp kele jatqanyn bildiredi.
Osyndaı memleket jeńildigin paıdalanǵandardyń biri – «Saýran» balabaqshasy. Shahardyń Turan shaǵyn aýdanynda ornalasqan, mektepke deıingi tárbıe beretin mekeme osy aýmaqtaǵy jalǵyz balabaqsha bolǵandyqtan, bala sany kóp. Qazir munda 220 bala tárbıelenip jatyr. Balabaqsha meńgerýshisi Záýre Ońǵarovanyń aıtýynsha, mekeme alǵashynda 75 orynǵa arnalyp ashylǵan. Keıin kele suranystyń artýyna baılanysty janynan qosymsha úlken ǵımarat salyndy. Kásipkerlik nysan óz bıznesin keńeıtý maqsatynda «Damý» qoryna ótinish jasady. Sóıtip, eki ret qoldaý qarajatyn aldy. Alǵashqy ınvestısııalyq qarjyny eski ǵımaratty qaıta jóndeýge, kerekti qural-jabdyqtar alýǵa jumsaǵan. «Damý» qorynyń mamandary bıyl mekeme basshylyǵyna qosymsha ǵımarat qurylysyna qajetti qarajatty qarastyrýǵa bolatynyn aıtyp keńes bergen. Sol turǵyda balabaqsha quryltaıshysy «BankSentrKredıt» qarjy uıymyna nesıe alýǵa ótinish bildiredi. О́tinish maquldanyp, Qordyń «О́rleý» baǵdarlamasy aıasynda 12,6%-ben balabaqshanyń jańa jobasyna nesıe beriledi. Sondaı-aq «Kepildik qor-1» baǵdarlamasymen Qor kepil múlikti qamtamasyz etedi. Sonyń nátıjesinde kásipkerge qosymsha jańa ǵımarat salýǵa, ishin kerekti qural-jabdyqtarmen toltyrýǵa múmkindik týdy. Ekinshi ınvestısııalyq nesıe 240 mln teńge qarajatty qurady. Nesıe somasyn tolyq ótep bitý merzimi – 7 jyl. Paıyzy tómen nesıe, ony óteý merziminiń uzaqtaý bolýy kásipkerge memleket usynǵan úlken kómek deıdi mamandar. Sondyqtan osyndaı jeńildik pen járdemdi bıznes ókilderi óz paıdasyna barynsha paıdalanyp qalǵandary jón.
«Saýran» balabaqshasy 2023 jyly ashylǵan. Bastapqyda jetpisten astam balany qabyldadyq. Balabaqsha ornalasqan Turan shaǵyn aýdanynda bizden basqa ázirge eshqandaı balabaqsha joq. Sondyqtan mańaıda turatyn ata-analar alysqa sabylmaı balalaryn bizge ákeledi. Sonyń nátıjesinde bir-eki jyl ishinde bala sany kúrt kóbeıip, ǵımarat tarshylyq ete bastady. Sodan soń basshylyq eski balabaqsha janynan qosymsha úlken zamanaýı ǵımarat salýdy uıǵardy. «Damý» qorynan alynǵan qomaqty qarajatqa bıyl záýlim ǵımarattyń qurylysy aıaqtalyp, ishi kerekti quraldarmen tolyq jabdyqtaldy. Balalardyń emin-erkin damýyna qazir barlyq jaǵdaı jasalǵan. Balabaqshada toǵyz top jumys isteıdi. Ár toptyń óz tárbıeshisi men tárbıeshiniń kómekshisi bar. Odan bólek, balalardyń tazalyǵyna jaýap beretin kútýshiler, tamaǵyn ázirleıtin aspazdar, densaýlyǵyna qaraıtyn medısına mamandary qyzmet atqarady. Jalpy sany mekemede otyzdan astam qyzmetker eńbek etedi. Olardyń bári de bilikti mamandar. Tárbıeshilerdi jumysqa alarda dıplomy men eńbek ótiline, tájirıbesine asa qatty mán beremiz. Munda balalarǵa qazaq, orys tilderinde sabaq ótkiziledi. Olardyń fızıkalyq, shyǵarmashylyq damýyna bar múmkindikter qarastyrylǵan. Máselen karate sabaǵynda tárbıelenýshiler jattyǵýlar arqyly denesin shıratyp, osy sport túriniń qarapaıym tásilderin úırenip shyǵady. Ol keleshekte balanyń ózin-ózi qorǵaýyna da úlken kómegin tıgizýi múmkin. Balada fızıkalyq múmkindik artsa, erteńgi kúni óz-ózine degen senimdilik te kúsheıedi. Sonymen birge logoped sekildi mamandardy da jumysqa aldyq. Olar baldyrǵandardyń til múkistigin qalpyna keltirýmen aınalysady. Búginde mundaı mamandar qoǵamda úlken suranysqa ıe bolyp otyr. Sebebi qazirde tili durys shyqpaǵan, anyq sóıleı almaıtyn balalar kóbeıip barady. Solarmen jumys istep, tilin jónge keltirý maqsatynda osyndaı logoped mamandardy arnaıy jumysqa tartyp otyrmyz. Kóp ata-ananyń balasyn logopedke aparýǵa qoly tımeıdi. Bul jerde mamandar balabaqshanyń ózinen tabylyp tur. Jalpy, «Damý» qorynyń qoldaýy – qarjylyq qural ǵana emes, sonymen birge óńirlik ekonomıkanyń damýyna qosqan úles. Sondyqtan Qor qyzmetin Shymkent qalasynyń kásipkerleri úshin ósý men jańǵyrýdyń, básekege qabilettilikti arttyrýdyń naqty múmkindigi dep qabyldaımyn», dedi balabaqsha meńgerýshisi Z.Ońǵarova.
Metall qurylymdary suranysqa ıe
«Báıterek» ulttyq basqarýshy holdınginiń enshiles uıymy «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ kásipkerlerge úsh negizgi qural arqyly memlekettik qoldaý kórsetedi. Qordyń Shymkent qalasy boıynsha fılıalyndaǵy baǵdarlamalardy ilgeriletý bóliminiń basshysy Sabyrjan Isaqovtyń aıtýynsha, negizgi úsh quralǵa jeńildetilgen qarjylandyrý, kepil jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda nesıege kepildik berý, paıyzdyq mólsherlemeniń bir bóligin sýbsıdııalaý tetikteri kiredi. Bıyl «Damý» qory aýqymdy transformasııadan ótti. Bul rette kásipkerlerge burynnan kórsetilip kele jatqan qoldaý túrleri saqtalyp qaldy. Degenmen ishki qurylymynda biraz ózgerister boldy. Endi Qordyń jumysy tıimdirek bola tústi. Ári nesıeni qarastyrý ýaqyty jyldamyraq júre bastady. Bir sózben aıtqanda, «Damý» qory qoldaýdyń naryqtyq emes tetikterinen birtindep alshaqtap ornyqty, uzaqmerzimdi sharalarǵa kóshýge den qoıdy.
«Bıyl maýsym aıynda «О́rleý» jeńildetilgen nesıelendirý baǵdarlamasy iske qosyldy. Bul qural paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa tıimdi balama bolýǵa tıis. Odan bólek, kásipkerlerge qarjylandyrýdy kidirissiz alýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlama shartyna kelsek, nesıe merzimi 10 jylǵa deıingi merzimdi quraıdy, bekitilgen paıyzdyq mólsherleme 12,6 paıyzǵa teń. Shymkent qalasynda osy baǵdarlama aıasynda jyl basynan beri jalpy nesıe somasy 24,6 mlrd teńgeni quraıtyn 38 joba qoldaý tapty. Bıyl Memleket basshysy
Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen quny 7 mlrd teńgege deıingi, 7 mlrd teńgeden joǵary jobalarǵa arnalǵan eki Kepildik qory iske qosyldy. Budan bylaı kásipkerde kepil múlki jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda «Damý» qory 7 mlrd teńgege deıingi jobalarǵa nebári 2 jumys kúni ishinde kepildik qoıyp bere alady. Osynyń bári portfeldik kepildendirý tetiginiń arqasynda iske asady. Kepildik nesıege, lızıngtik kelisimderge, sharttardy oryndaýǵa beriledi. Biraq nesıe somasynyń 85 paıyzyn quraýǵa tıis jáne 3,5 mlrd teńgeden aspaıtyn kólemde bolý kerek. Shymkent qalasynda 2025 jyldyń 9 aıynda kepildik berý baǵytynda jalpy somasy 8,5 mlrd teńgeni quraıtyn 90 joba qoldaý tapty. Onyń ishinde Birinshi kepildik qory aıasynda jalpy quny 5,9 mlrd teńge bolatyn 52 joba maquldandy. Sonymen qatar jyl basynan beri «Damý» qory sýbsıdııalaý quraly arqyly jalpy nesıe portfeli 26,7 mlrd teńgeni quraıtyn óńirdegi 154 jańa jobaǵa qoldaý kórsetti. Osy qarjy arqyly shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi óz kásibin damytyp, tabysty mekemege aınaldy. Qordyń basty maqsaty da sol shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine qarjylaı kómek berip, eldiń tutastaı ekonomıkalyq órleýine óz úlesin qosý», dedi «Damý» qorynyń baǵdarlamany qarjylandyrý departamentiniń dırektory Álisher Amanshaev.
Baspasóz týry barysynda BAQ ókilderi «Aq-Sý Korporasııasynda» boldy. Seriktestik qurylysqa qajetti ártúrli metall qurylymdaryn shyǵarady. 2025 jyldyń basynda kompanııa memlekettiń «Biryńǵaı keshendi baǵdarlamasyna» qatysyp, jabdyq satyp alý men aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa ekinshi deńgeıli bank «Bank SentrKredıt» qarjy uıymynan nesıe qarajatyn alǵan bolatyn. Nesıelik qaryz aqshanyń 18 paıyzdyq jyldyq ústemeaqysynyń 10 paıyzyn «Damý» qory sýbsıdııalaıdy. Sondyqtan kásiporyn úshin bul óndiristik múmkindikterdi keńeıtýdegi mańyzdy qadam. Sondaı-aq tamyz aıynda kompanııa «О́rleý» baǵdarlamasy arqyly taǵy da jeńildetilgen qarjylandyrýǵa ıe bolyp, 12,6 paıyzben aınalym qarajatyn tolyqtyrdy. Osylaısha, arzan nesıe óndiris ornyn básekelestikke tótep bergizip, suranysqa saı jańa ónimder shyǵarýyna septigin tıgizdi.
Seriktestik basshysynyń orynbasary Dáýren Tileýbaevtyń aıtýynsha, kásiporyn 1999 jyldan beri elimizdiń qurylys materıaldary naryǵynda ónim óndirip keledi. Osy ýaqytqa deıin seriktestik shyǵarǵan metall qurylymdary klıentter tarapynan úlken senimge ıe boldy. Sol turǵyda kásiporyndy shahardaǵy qurylys materıaldary salasyndaǵy jetekshi óndiris oryndarynyń biri deýge tolyq negiz bar. Osy merzim aralyǵynda kásiporyn sapaly ónim shyǵarý arqyly óziniń brendtik ataýyn qalyptastyryp úlgerdi. Sonymen qatar jańa tehnologııalar men ónimderdi ıgerip, damýdyń qarqyndy jolyna qadam basyp keledi. Kompanııanyń negizgi baǵyty – kez kelgen kúrdeliliktegi metall buıymdary men konstrýksııalaryn shyǵarý. Jasalǵan ónimderdi satý isimen de kásiporynnyń ózi aınalysady. О́nimder qatarynda profnastıl, ıaǵnı metal jabyny, metaldan jasalǵan cherepısa, tegis tabaq, rabısa tory, basqa da túrli qosymsha buıymdar bar. Sonymen qatar kompanııa kórkem plazmalyq metall kesý men energııa qurylǵylaryn jóndeý qyzmetterin de qosa atqarady. Qysqasha aıtqanda, kompanııa ıdeıadan daıyn ónimge deıingi tolyq óndiristik sıkldi bir ózi júzege asyrady.
«Damý» qorynyń «О́rleý» baǵdarlamasy arqyly 160 mln teńge nesıe aldyq. Nesıeniń paıyzdyq mólsherlemesi – 12,6 paıyz. Mundaı jeńildetilgen nesıe qarajaty bizge óte tıimdi. Naryqta 25 jyldan astam ýaqyt boıy jumys istep kelemiz. Qurylys materıaldaryn, metall qurylymdaryn shyǵaramyz. Ol búgingi tańda qurylys salasyna óte kerekti dúnıe sanalady. «Damýdyń» qarajatyna metal jabyny men sendvıch panelder shyǵaratyn stanoktar satyp aldyq. Taǵy bir úlken qondyrǵyǵa tapsyrys berip qoıdyq. Bizdegi óndiris alty túrli baǵytqa negizdelgen. Metal jabyndarynyń qalyńdyǵy men tolqyn pishinine qaraı 6-7 nusqasyn óndiremiz. Árbir túri bólek-bólek stanokta jasalady. Bul qondyrǵylardy Reseı men Qytaıdan aldyrdyq. Shıkizat – metaldyń ózi Qaraǵandy óńiri men Reseı elinen keledi. «Damý» qarjysyna alynǵan qondyrǵylardy ornatyp jatyrmyz. Olar iske qosylǵan jaǵdaıda óndiris aýqymy taǵy da birneshe ese ulǵaıa túsedi. Jańa stanoktardy kelesi jyldyń kóktemine deıin ornatyp bitemiz dep josparlap otyrmyz. Qurylys naryǵynda sendvıch panelder óte joǵary suranysqa ıe. Osy qurylymnyń kómegimen modýldi ǵımarattar soǵýǵa yńǵaıly ári jyldam qalanady. Sendvıch paneldiń eki jaǵy metal jabynnan quralsa, ishi jylý ustaǵysh materıalmen tolyqtyrylady. Sondyqtan osy qurylymmen ǵımarat turǵyzylǵanda qosymsha jylý saqtaǵysh materıalmen qaptap áýre bolmaısyz. Bir ǵana qurylymmen eki jumys birdeı atqarylady. Onyń qurylystaǵy ári ekonomıkalyq tıimdiligi joǵary bolǵandyqtan kóptegen kompanııa ǵımarat salýda osy ádiske kóship jatyr. Solardyń suranysyn qanaǵattandyrý maqsatynda sendvıch panel óndirisin qolǵa alýdy uıǵardyq. «Damýdyń» kómegine arqa súıep, tıisti stanoktar satyp aldyq. Qazir montajdaý, ornatý jumystaryna kirisip jatyrmyz. О́tken jyly da Qordan nesıe qarajatyna qol jetkizgen edik. Oǵan da syrtqy qorshaýǵa arnalǵan symdy tor shyǵaratyn stanok satyp ákeldik. О́nimderimiz elimizdiń naryǵyna shyǵarylady. Shymkentte birneshe fırmalyq dúkenimiz bar. Biraq negizinen jasalǵan dúnıeniń kóp bóligi tapsyrys arqyly merdiger kompanııalarǵa satylady. Kórshiles О́zbekstan eline de ónimderimizdiń azǵantaı bóligin jóneltip kórdik. О́ndiris aýqymy keńeıgen jaǵdaıda basqa da shetel naryqtaryn ıgersek degen oıymyz bar. Kásiporynda júzge jýyq adam jumys isteıdi. Olardyń arasynda slesar, tokar, dánekerleýshi sekildi eń qajetti mamandyq ıeleri de bar. Sonymen qatar shahardaǵy kásiptik-tehnıkalyq kolledjdermen de jaqsy baılanystamyz. Arnaýly oqý ornynyń stýdentteri osy jerge kelip, óndiristik is-tájirıbeden ótip turady. Bizdiń qyzmetkerler bolashaq mamandarǵa stanokta qalaı jumys isteý kerektigin, tehnıkalyq qaýipsizdikti saqtaýdyń mańyzdylyǵyn úıretedi. Jastar osyndaı kásiporyndarda shyńdalǵany durys», dedi D.Tileýbaev.
Medısınalyq qural-jabdyqtardyń qalypty óndirisi
«Damý» qorynyń ókili Álisher Amanshaevtyń aıtýynsha, bıyl qarjy ınstıtýty respýblıka kóleminde 750 mlrd teńge jeńildetilgen nesıe taratýǵa tıis. Reıtıng boıynsha Qordan qarajat alyp kásibin dóńgeletken óńirler arasynda Shymkent Almaty men Astana qalalarynan keıingi orynda tur. Sondaı-aq Qordyń «О́rleý» baǵdarlamasy boıynsha 7 ekinshi deńgeıli bank nesıe beredi. «Damý» negizinen densaýlyq, bilim, óndiris, kólik-logıstıka, aýyl sharýashylyǵy, qaıta óńdeý, tamaqtaný, qonaqúı salalaryndaǵy bıznes ıdeıalar men bastamalarǵa basymdyq beredi. Sonymen qatar «Damý» qory ulttyq damý ınstıtýty bolǵandyqtan, elimizdiń barlyq óńirlerindegi shaǵyn jáne orta bıznestiń qarqyndy damýyna járdemdesedi. Bul ekonomıkaǵa aıtarlyqtaı serpin beredi. Aıtalyq, Shymkent qalasynda 2010–2024 jyldar aralyǵynda memlekettik qoldaý alǵan kásipkerlerdiń qatysýymen 11,7 myń jańa jumys orny ashylǵan. Olar bıýdjetke 359,7 mlrd teńge salyq tólegen. Qor qyzmeti kúsheıgen saıyn ekonomıkaǵa tıgizer paıdasy da arta beredi.
Qor qarajatyna óndirisin damytqan kásiporynnyń biri – «QMP Qazmedpribor» JShS. BAQ ókilderi baspasóz týry aıasynda osy bir mańyzdy kásiporynnyń jumysymen jaqynyraq tanysty. Seriktestik medısınalyq jabdyqtar men jıhazdar óndiredi, ony tapsyrys berýshige der kezinde jetkizip berýmen aınalysady. 2012 jyly qurylǵan kompanııa memlekettik, jeke medısınalyq uıymdardyń senimdi seriktesine aınalyp úlgerdi. Kásiporyn qyzmetiniń negizgi baǵyttary – hırýrgııalyq, ortopedııalyq qural-jabdyqtar shyǵarý. Odan bólek, dıagnostıkalyq jabdyqtar men medısınalyq jıhazdar óndiredi. Sondaı-aq bir kezderi jedel járdem kólikterin de jabdyqtady. О́nim assortımentinde defıbrıllıator, sterılızator, pýlsoksımetr, massaj ústelderi, basqa da zamanaýı medısınalyq apparat pen qural-jabdyqtar bar. Barlyq ónimder halyqaralyq sapa standarttaryna saı keledi, qatań baqylaýdan ótedi. 2025 jylǵy tamyzda kompanııa «Damý» qorynyń «О́rleý» jeńildetilgen nesıelendirý baǵdarlamasy aıasynda «Bank SentrKredıt» qarjy uıymynan nesıe aldy. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, qarjylandyrýdyń bul túri kásiporynǵa qoljetimdi ári tıimdi.
«Medısınalyq apparattyń kóptegen túrin óndiremiz. Olardyń bári de medısına salasyna qajetti zamanaýı qondyrǵylar men qural-jabdyqtar. Qazirde 6-12 arnaly EKG apparatyn jasaýǵa kiristik. Ol búginde eń ozyq medısınalyq quraldyń biri bop sanalady. О́zimizde bilikti kadrlar jetkilikti. Mamandar ár eki jyl saıyn shetelde tájirıbeden ótip turady. Aıtalyq, jaqynda birqatar qyzmetkerimiz Barselona qalasynda tájirıbe jınap qaıtty. Sonymen birge túrli halyqaralyq kórmelerge qatysyp turamyz. Medısınalyq buıymdar óndirisinde báseke óte joǵary. Sol oraıda óz ornymyzdy joǵaltpaýǵa tyrysamyz. Otandyq óndiris orny retindegi bir ereksheligimiz, qoıǵan apparatymyz isten shyqsa bir apta ishinde ınjenerlerdi jiberip, ózimiz jóndep beremiz. Sheteldik qondyrǵylarda bári kerisinshe. Bir buzylsa jóndelmeı turyp qalýy múmkin. О́ıtkeni servıstik qyzmet naqty jolǵa qoıylmaǵan. 2023 jyly elimizde 650-ge jýyq feldsherlik-ambýlatorııalyq pýnktter salyndy. Solardyń kópshiligin bes túrli medısınalyq quralmen jabdyqtaýǵa qatystyq», dedi kompanııanyń atqarýshy dırektory Ásel Turǵanbek.
