On úsh jyldan keıin oralǵan mereke

Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasy Joǵarǵy keńes otyrysyna egemendik týraly deklarasııanyń birneshe jobasy usynylǵan. Al negizgi joba akademık Salyq Zımanovtyń basshylyǵymen jasalǵan. Taǵy bir nusqasyna «Demokratııalyq Qazaqstan» depýtattyq toby bastamashylyq etken. 

Osy bir syndarly tustardy uly istiń basy-qasynda bolǵan QR Akademııasynyń akademıgi Qýanysh Sultanov sol tarıhı sátter týraly bylaı deıdi: «Joǵarǵy keńeste óte qyzý pikir­ta­las júrdi. Depýtattardyń aldynda she­­shilmegen san másele turdy. Ol ýa­qytta búkil jumys Ortalyq arqyly júr­­giziletin. Elimizdegi kásiporyn­dar­dyń 93 paıyzy tikeleı Máskeýge baǵy­na­tyn. Derbes memleket bolǵannan ke­ıin sonyń bári óz memleketimizdiń qu­zy­retine ótýi kerek edi. Biraq ol ońaı bolǵan joq. Sol kezde elimizde de, Joǵarǵy keńeste de jergilikti ult ókilderiniń az, azattyq alýdy emes, KSRO-ny saqtap qalýdy jaqtaǵan de­pýtat­tardyń kóp bolýy atalǵan máse­le­lerdi sheshýge óz kedergisin kel­­tir­di. Degenmen Salyq Zımanov bas­ta­ǵan marǵasqa ǵalymdarymyzdyń, ult­jan­dy depýtattardyń yqpalymen basym da­ýys jınap, kópten kútken Mem­le­ket­tik egemendik týraly deklarasııa qabyldanyp, derbes memleket atan­dyq. Bul oqıǵa – bizdiń azattyq alar joly­myz­daǵy alǵashqy qadam».

Nar tulǵalar bastamashylyq etken Deklarasııanyń mazmuny sol ýaqyt úshin asa batyl ári jańashyl edi. Onda mynadaı tarıhı qaǵıdalar bekitildi:

- Qazaqstan aýmaǵy bólinbeıtin jáne tutas dep jarııalandy;

- Respýblıka óz azamattyǵyn, memlekettik bılik pen basqarý júıesin derbes belgileıtin boldy;

- Qazaqstan jerindegi tabıǵı resýrstar, baılyqtar men óndiris quraldary halyqtyń menshigi dep tanyldy;

- Respýblıkanyń ishki jáne syrtqy saıasatta derbes áreket etý quqyǵy bekitildi;

-Qazaqstannyń zańdary odaqtyq zańdardan joǵary dep tanyldy;

- Alǵash ret memlekettik egemendik, ulttyq mádenıetti saqtaý, til men dástúrdi damytý uǵymdary resmı túrde jarııalandy.

Osyndaı taǵdyrly sheshimmen qol jetkizilgen deklarasııa qabyldanǵan kúnniń búginge jetý joly da san alýan. 

2001 jyly elimizde «Merekeler týraly» zań qabyldanyp, Respýblıka kúni memlekettik mereke mártebesine ıe bolsa, 2009 jylǵy 22 sáýirde QR Parlamenti «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasyn maquldady. Sol túzetýlerdiń negizinde 25 qazan – Respýblıka kúni memlekettik merekeler tiziminen alynyp tastaldy.

Al Táýelsizdiktiń tiregi bolǵan tarıhı qujat qabyldanǵan kúnge Ulttyq mereke mártebesi  Ulytaý tórinde ótken quryltaıda el prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen berildi. 

Osylaısha egemendik bastaýy bolǵan kún araǵa 13 jyl salyp qaıta toılana bastady.