QALA KELBETINIŃ QYRLARY

Qashanda qala – halqynyń saltanaty, mereıi. Demek, osy bıik talǵamǵa saı sándi qury­ly­sy, mándi ómiri ushtasýy qajet. Osy oraıda Taldyqorǵan qalasy kún saıyn kórkeıip, jazdyń ja­dyraǵan kúnderinde ásemdigimen aıshyqtalyp, kózdiń jaýyn ala­tyn mádenı oryndary, alty qa­nat aqboz úılerdegi ulttyq na­qysh­taǵy qymyzhanalary aptap ystyqta halyqtyń shól basatyn, keń tynystaıtyn ornyna aınal­ǵan. Qalanyń az ýaqytta osyndaı sán-saltanatqa bólenýine oblys ortalyǵyna aınalýynyń ıgi áseri tıgeni anyq. Kóp qabat­ty ásem úıler, jasyl jelek pen alqyzyl gúlge oranǵan kósheler shaharlyqtardyń mereıin ósirse, onyń basy-qasynda júrgen azamattardyń ózindik qoltańbasy bar ekenin eske salady. Desek te, shahar turaqty damýdy basynan ótkerýmen birge jaǵymdy jańa­lyqtarymen de aıqyndalǵan. Osynyń bárin ortaǵa salý, qala halqynyń talap-tilegin zertteý, óristetý baıandy bastamalarǵa uıytqy bolatyny sózsiz. Qazirgi kúni Úkimettiń óńirlik damý máselesine barynsha mán berip otyrǵany belgili. Qalalyq máslıhat depýtattary men jurt­shy­lyq aldynda esep bergen qala ákimi Sáken Jylqaıdarov osy jóninde aıta kele alda turǵan min­detterge jan-jaqty toqtaldy. Álemdik qarjy daǵdarysyna qa­ramastan bıylǵy atqarylǵan ju­mys­tardyń deni qalanyń áleý­met­tik-ekonomıkalyq, mádenı damýy­na, azamattardyń áleý­met­tik qu­qyq­tary men bostan­dyq­taryn qor­ǵaýǵa jáne qoǵamdaǵy saıası tu­raq­tylyqty qamtamasyz etýge ba­ǵyt­taldy, degen ákim kelesi kezek­te ınvestısııa tartý, ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, bilim, den­saý­lyq saqtaý men orta jáne shaǵyn ká­sipkerlikti damytý barysynda at­qarylǵan jumys­tarǵa ekpin berdi. Búgingi kúni qala barlyq ja­ǵy­nan órkendep, áleýmettik-eko­nomıkalyq damýdaǵy oń ózge­rister odan ári jalǵasyp, bekı túsýde. Qala bıýdjetiniń túsimi molaıyp, ilgerileý tirkelýde. Jyl basynan qala ákiminiń appa­raty 13 ákimdik otyrys, 17 appa­rattyq keńes ótkizip, azamat­tar­dyń 2727 ótinishi qaralyp, tıisti sheshimder qabyldanǵan. Qala bas­shysy ǵana 352 adamdy qabyl­dap, ártúrli suraq boıynsha talap-ti­lekterin qanaǵattandyrǵan. Son­daı-aq, bıylǵy jyldyń alǵashqy 5 aıynda barlyq sala boıynsha damý baıqalyp, bıýdjetke 3 mlrd. 343 mln. teńge tólem túsip, meje 32,9 paıyzǵa asyra oryndalypty. Ásem Astananyń ár kúnine tańdana qaraǵan jetisýlyqtar odan óz ómirlerine úlgi bolatyn tus­taryn qabyldaýda. О́ıtkeni, munda óndiris damyp, órkendegen. О́tken merzimde ónerkásipte 8,7 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilse, birqatar iri kásiporyn ótken jylǵy deńgeımen salystyrǵanda óndiris kólemin aıtarlyqtaı ul­ǵaı­tqanyn aıtýǵa bolady. Qarjy daǵdarysyna baılanysty birqatar kásiporyn jumys kólemin tómen­detýge jol bergenimen tıisti sha­ra­lardyń der kezinde qabyl­dan­ǵanynan jumyssyzdyq beleń alma­ǵany da uıymdastyrý jumy­sy­nyń oń sheshim tapqanyn kórsetedi. Azyq-túlik qaýipsizdigin saq­taýda da ilgerilegendik bar. Nátı­jesinde aýyl sharýashylyǵynda 826 mln. teńgeniń ónimi óndirilse, bul ótken jylǵy deńgeıden 210,6 mln. teńgege artyq. Tórt túlik ósirip, onyń ónimdiligin arttyrý maqsat etilgen. Shaǵyn kásip­kerlikten bıýdjetke 568,3 mln. teńge túsip, ol ótken jylǵydan 12,1 paıyzǵa artqan.  Tutynýshy talǵamyn zertteý barysynda bólshek saýda aınalymy 6,5 mlrd. teńgege jetip otyr. Shaǵyn kásipkerlikpen aınalysatyndar óz qarajattary esebinen 26 nysan salyp, paıdalanýǵa bergeni de jaqsy istiń bir parasy. Qala bolashaǵyna qajetti tyń jobalar júzege asyrylyp, bar­lyq qarjylandyrý kózderinen 6,9 mlrd. teńge ınvestısııa tartyl­ǵany da halyqtyń kúnkórisin jaqsarta tústi deýge negiz bar. Turǵyn úı salasyndaǵy jumys tyńǵylyqty qolǵa alynyp, bıyl jalpy alańy 11,5 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, júzdegen otbasy qonys toılaryn ótkizdi. Osy oraıda áleýmettik jaǵynan jetkiliksiz qamtylǵandar men múgedekterdiń baspanaly bolǵany qýanyshty. Jetisýdyń ásem shahary Tal­dyqorǵannyń kórikti kelbetin odan ári qalyptastyrýǵa barlyq múmkindik jumyldyrylǵan. Soń­ǵy jyldary Qaratal shaǵyn aýda­nyndaǵy kóp qabatty turǵyn úıler qatary kóbeıse, kógal­dandyrý baǵytyndaǵy jumystar jandana túsken. Sondaı-aq, kommýnaldyq salada oń ózgerister oryn alyp, syrtqy bezendirýge, qala joldaryn jóndeý men kóshe jaryǵy jelilerin jasaýǵa aǵymdaǵy jyly 1 mlrd. teńge jumsalyp, tııanaǵy keltirilgenin de atap aıtýǵa bolady. “Jol kartasy” baǵdarlamasy aıasynda bıyl 7 joba boıynsha 781,7 mln. teńge bólinip, 867 adam jumysqa tartylyp, barlyq ba­ǵyt­ta jumys qyzý jalǵasýda. Jyl basynan bergi 2212 adam jumyssyzdyq boıynsha ótinish berse, qazir olardyń 1468-i turaqty jumyspen qamtylǵan. Al, málimet boıynsha 1 maýsymda 1014 adam jumyssyz retinde tirkelse, olardyń 471-i qoǵamdyq jumysqa,  602-i qaıta kásiptik oqýǵa jiberilgen. Osylaısha qaladaǵy jumyssyzdyq deńgeıi tómendetilgen. “Aýyz sý” baǵ­darlamasyn iske asyrý jáne jol jóndeý jumystary da jurtty rızashylyqqa bóledi. Turǵyn­dardyń az qamtamasyz etiletin toptaryna baǵyttalǵan is-sharalar men qoldaýǵa azamattar dán rıza. Sondaı-aq, bilim berý men densaý­­­­lyq saqtaý salala­rynda oń óz­­geris, ilgerileýshilik  júzege asýda. Bıyl qala boıynsha orta mektepti 1200 túlek bitirse, olardyń 41-i “Altyn belgige”, 12 mektep bitirýshi úzdik attestatqa qol jetkizgen. Sondaı-aq, 2487 balǵyn balabaqshada tárbıelený­de. Qylmystyń aldyn alý, balalar quqyǵyn qorǵaý, taǵy basqa salalar boıynsha atqaryl­ǵan jumystar óz tııanaǵyn tapqan. Depýtattar men qala halqy aldynda atqarylǵan jumystardy tolyq baıandaǵan qala ákimi Sáken Jylqaıdarov naqty nátıjege qol jetkizý barysyn­daǵy ár saladaǵy qyzmetkerlerge alǵysyn bildirdi. Kelesi kezekte minberge kóterilgen Taldyqorǵan qalalyq ekonomıka jáne bıýd­jettik josparlaý basqarmasynyń bastyǵy L.Karalıeva da bıýdjetti tolyqtyrýdaǵy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń eńbegine toq­ta­lyp, onyń atqarylýyndaǵy ashyq­tyqqa mán berdi. О́z oı-piki­rin bildirgen qalalyq máslıhat depý­tattary, aqsaqaldar men qala tur­ǵyndary ótken kezeńdegi atqaryl­ǵan jumystarǵa kóńilderi tolaty­nyn, ákimniń jumysyna qanaǵat­tanarlyq degen baǵa berip, alda turǵan mindetterge de toqtaldy. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy. ---------------------------------- Sýrette: Taldyqorǵan qalasy­nyń kórikti kelbeti.