ERKE ESILDIŃ BOIYNA EL QONDYRǴAN

“Edildiń boıy en toǵaı, el qondyrsam dep edim, jaǵalaı jatqan sol elge mal toltyrsam dep edim” – Mahambet aqynnyń osy jyr jol­dary oıǵa oralyp otyr. Altaı men Aty­raýdyń arasyndaǵy qyran ushsa qanaty tala­tyn, qulan jortsa tuıaǵy tozatyn alyp dala­nyń  tósine el qondyrý, jaǵalaı  qonǵan sol elge mal toltyrý arǵy-bergidegi ata-babala­rymyzdyń barshasynyń ańsaǵan armany edi. San túrli sebeptermen ol arman oryndalmaı keldi. Munyń basty sebebi táýelsizdigimizdiń qolǵa tımeýi bolatyn. Egemen el atanyp, kók baıraǵymyzdy kók júzine jelbiretkennen keıin Elbasymyz aldymen keń-baıtaq dalamyzǵa el ıesiniń, jer kıesiniń oraıly ornalasýyn oılas­tyrdy. Osydan dál 16 jyl buryn, 1994 jyldyń 6 shildesinde respýblıka astanasyn Almatydan Aqmolaǵa aýystyrý jónindegi usynysyn Parlament talqylaýyna shyǵar­dy. Sheshim qabyldattyrdy. Iá, Parla­ment astana aýystyrý jóninde sheshim qabyl­da­ǵanda osy ıdeıany qoldaǵandardyń ózi bári birdeı Elbasy usynysynyń halyq taǵdyryn, táýelsizdik taǵdyryn sheshetindeı tarıhı mán-mańyzyn tolyq túsinip, ózeginen ótkize qoıdy, júregine jetkize qoıdy dep aıtý ádildikke onsha janaspas edi. Depýtattar she­shi­mine olardyń Elbasyna qaltqysyz qurmeti, eldi bastaǵan erge senimi de áser etkeni anyq. Muny dál sol kezde tolyq túsiný ońaı da bol­maı­tyn. Elimiz jasampazdyq jumystan góri jan baǵýdyń qamyna kóbirek bas qatyryp turǵan kezeń. Adamdar aılap aılyq almaıtyn, zeınetaqy men shákirtaqy úzdik-sozdyq, onyń ózinde tam-tumdap tólenetin sol qıly kezeńde astana aýystyrý, búkil qajetti ınfraqury­lym­dy qaıta jasap shyǵý, shyn máninde jańa qala salý degen naǵyz fantastıkalyq ıdeıanyń ózi sııaqty kórinetin. Oıymdaǵyny irikpeı aıtatyn tabıǵı minezime basyp, astanany kóshirýge baılanysty kóńilimdegi kúdik-kúmánimdi bir aıtyp qalǵanymda Nursultan Ábishulynyń maǵan ne degenin osydan 2 jyl buryn osy “Egemen Qazaq­stan” basshysyna bergen suhbatymda keltir­genmin. Qaıtalaı keteıin. “Sen ondaıdy qoı”, degen edi sonda Prezıdent. “Biz my­nandaı terrıtorııaǵa eldiń bir shetinen qarap otyryp, ıe bola almaı qalýymyz da múmkin. Arqada, soltústik oblystarda demografııa­lyq ahýaldy qalaıda ózgertýimiz kerek. Myna eldiń negizgi ıesi kim ekenin búkil álem bilýge tıis. Eldiń ıesi eldiń qıyr-qıyryna birdeı qarap otyrýǵa tıis. Tym bolmasa sony túsinseńdershi. Ekonomı­kany el ortalyǵynan basqarǵan tıimdi. Aqmo­la toǵyz joldyń torabynda tur, oblystardyń astanamen baılanysy da ońaılaıdy” dep bastap, biraz jaıdy túsindirgen. “Bul men úshin emes, bul el úshin kerek, eldiń erteńi úshin kerek, munyń mánin qazirgi adamdar tolyq uǵar-uqpas, biraq bolashaq urpaqtary­myz uǵatyn bolady”, degen sonda Elbasy. Munyń mánin qazirgi adamdardyń ózi to­lyq uǵyp úlgerdi deýdiń reti bar Astananyń alǵashqy músheliniń tusynda. Iá, búginde astana aýystyrý ekonomıka­lyq sheshim nemese qoǵamdyq-saıası qadam ǵana emestigi, bul tipti memleket qurý tetigi ıdeo­lo­gııa­syna túzetý engizý ǵana emestigi, munyń ózi ıdeıalardy jańartýdyń, táýelsiz memleket­tiń tarıhı “Menin” aıqyndaýdyń dál ózi ekendigin barsha jurt bilip boldy. Elbasynyń talaı sheshimin talaı qyrynan synǵa alyp jatatyn­dardyń ózi qazir astana aýystyrǵany­myz qate sheshim degendi aýyzǵa almaıdy. Aýyz­ǵa alsa kúlkige qalaryn olar da biledi. Astana – búginde búkil álem moıyndaǵan aqıqat. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Pre­zıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń saıası qoltańbasynyń basty sıpattarynyń biri – qashanda strategııalyq turǵydan oı­laýy. Sol oılastyrǵanyn naqty iske aınal­dyra alatyn qasıeti. “Astana” jobasy bá­­rinen buryn Qazaqstan halqynyń alǵa um­tylýyn uıymdastyrǵan uly jumyldyrǵysh qýatqa ıe ekendigimen erekshe baǵaly. Jańa astana Qazaqstannyń jańa sımvolyna, táýelsizdiktiń júıelik atrıbýttarynyń birine aınalýǵa, keshegi keńestik kezeńmen qoshtasýǵa berik bel baılaǵanymyzdyń belgisi bolýǵa tıisti edi. Solaı boldy da. Astana fenomeni áli de tolyq oı ele­gi­nen ótkizildi deý qıyn. Mysaly, saıasat­ta­nýda, ekonomıkada reformalar “tómende” týyndap, aldymen halyqtyń óz ishinde pisip-jetilýi kerek, sonda ǵana olar ómirsheń bolady deli­ne­di. Negizinen solaı ekeni ras. Al Nursultan Nazarbaevtyń astana aýys­ty­rý reformasy “joǵaryda”, joǵaryda bol­ǵan­da da bir adam­nyń ǵana oıynda pisip-jetildi ǵoı, alǵashqy kezde bul ıdeıany tipti Prezıdent aınalasy­nyń ózi de tolyq túsi­nip, tolyq qoldaı qoıǵan joq qoı. Demek, ult taǵdyrynyń tizginin qolǵa alǵan, hal­qy­nyń qaltqysyz senimine ıe bol­ǵan kósh­bas­shy bastasa reformalar “joǵa­rydan” da je­mis­ti júrgiziledi. Jalpy, Nursul­tan Nazar­baev­tyń el basqarý tájirıbesinde qasań qalyp­tardyń qursaýyn talqandaıtyn talaı tustar bar. Sonyń biri de, biregeıi de – qazir jasam­paz­dyq jumysymyzdyń jaqsy jemisine, jar­qyn jeńisine aınalǵan Astana. Jalpy­ulttyq ıdeıanyń saltanatyna aınalǵan Astana. El ordasyn aýystyrý jóninde sheshim qabyl­dan­ǵan­nan 5-aq jyl ótkende, Astananyń ha­lyq­aralyq tusaýkeserinen 1-aq jyl ótkende álem tanyp, IýNESKO sheshimimen “Álem qa­lasy” atanyp úlgergen Astana. Bul ataq pla­ne­tamyzda az ýaqyttyń aıasynda áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı damýda tamasha tabystarǵa qol jetkizgen, ultaralyq,  konfessııaaralyq kelisimdi nyǵaıta bilgen qalalarǵa beriledi. Sıfrlardy sóıletip kóreıikshi. Halyqaralyq tusaýkeseri ótken 2008 jyly halqynyń sany nebári 200 myń adam­dyq Astanada qazir 700 myńǵa jýyq adam turady. 1997 jyly osyndaǵy óńirlik jalpy ónimniń kólemi 300 mıllıon dollardan aspa­sa, ótken jyly bul kórsetkish 9 mıllıard AQSh dollaryna jetti. Qarjylandyrýdyń barlyq kózderinen salynǵan turǵyn úı qurylysynyń kólemi 1 mıllıon 260 myń sharshy metrge bardy, munyń ózi 1998 jylǵy kórsetkishten 10 ese artyq. Sol jyly kásipkerlik salada shaǵyn bıznestiń nebári 7716 sýbektisi bolsa, qazir olardyń sany 74700 birlikti quraıdy, demek bul kórsetkish te 10 ese artyq. Shaǵyn jáne orta kásip­kerlik óniminiń kólemi 300 mıllıard teńgege jetip, 1998 jylǵydan 11 ese asyp tústi. Damý­dyń mundaı qarqynyn siz álemniń birde-bir eliniń astanasynan taba almaısyz. “Astana búkil Qazaqstan damýynyń lokomotıvine aınalýy kerek” degen Elbasy sózi dál keldi. Astana qurylysyna eldiń 71 qa­lasy, 432 qurylys kompanııasy atsalys­ty, qurylys materıaldaryn 135 zaýyt jetkizip berip turdy. Astana bizdiń halqymyzdyń óz kúshine senimin nyǵaıtty. Astana Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaevtyń basshylyǵymen qolǵa alynǵan qandaı jobanyń da júzege asatynyna kúmán qaldyrmady. Elordany Almatydan Arqa tósine aýys­ty­rýdyń saıası turǵydan da, ekonomıkalyq tur­­ǵy­dan da, ekologııalyq turǵydan da, geo­gra­fııa­lyq turǵydan da tolyq aqtaǵandyǵy talassyz. Birneshe jyl Almaty ákimi qyz­me­tin atqarǵan adam retinde men taý baýraı­yndaǵy qazanshuńqyrda qalǵan Almatynyń damýy qandaılyq faktorlarmen tejelip turǵanyn jaqsy bilemin. Almatynyń eko­logııalyq jaǵdaıynan barsha jurt habardar. Elordany iri kólik-kommýnıkasııalyq to­rapqa, eldiń ındýstrııalyq-ónerkásiptik, ag­rar­lyq jáne sharýashylyq ómiriniń epısen­trine kóshirý búkil Qazaqstan aýma­ǵyn­daǵy saıası jáne áleýmettik-ekono­mı­kalyq úderis­terdi álde­qaıda tıimdi jáne jedel basqaryp otyratyn­daı jaǵdaı jasaǵa­nyn qazir túsindirip jatýdyń ózi artyq. Qalamyz búginde Qazaq­stan­daǵy ǵylymı-tehnıkalyq progrestiń qozǵaýshy kúshi retinde ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jańarý baǵdarlamasynyń túıindi strategııalyq belgisine aınalǵan. Esildiń eki jaǵyn qatar jaılap jatqan aıaýly Astanamyz osy zamanǵy joǵary teh­no­lo­gııalyq ǵımarattar turǵyzylǵan sáýlet stılimen de súısindiredi. Qala kelbetinde ulttyq boıaý men eýropalyq úrdister jaqsy jara­sym tapqan. Kıse Kýrokava, Norman Foster sııaqty osy zamannyń talassyz uly sáýletshileriniń qanatty qııalynan qalypta-syp jatqan asyl Astana Memleket basshysy ıdeıasyn materıaldyq júzege asýynyń kelisti kórinisi retinde júrek tebirentedi. Astananyń bolashaǵy da jarqyn. El Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń 2006 jylǵy 17 naýryzdaǵy Jarlyǵymen qalanyń 2030 jylǵa deıingi turaqty damýynyń strategııa­­lyq jos­pary bekitilgen. Qazirgi tańda qala ónerkásibin órkendetý, elordanyń ınvestı­sııalyq tar­tymdylyǵyn arttyrý baǵytynda kóp jumys atqarylýda. “Astana – jańa qala” atalatyn arnaýly ekonomıkalyq aı­maq osyndaǵy jańa ákimshilik-iskerlik orta­lyqty qurý men Indýstrııalyq parkte jańa óndiris orynda­ryn ashýdy kózdeıdi. Ondaǵy 6 myń gektardan astam aýmaqta 256 nysan tirkelgen. 2009 jyly jańa ortalyqtyń aý­ma­ǵynda sheteldik ınves­torlar qarjylan­dy­ratyn “Abý Dabı Plaza” jáne “Central Park” keshenderi jobala­ry bas­taldy. Indýstrııa­landyrýdyń óńirlik karta­syna sendvıch panelder shyǵaratyn zaýyt (“Krovlıa NS” JShS), jıhaz fabrı­kasy (“Aq Nur” JShS), kókónis qoımasy (“Astanaprom” JShS) sııaqty jobalar engizilgen. Bizdiń josparlarymyz aýqymdy. 2015 jylǵa qaraı Astana básekege qabiletti eko­no­­mıkasy, tartymdy bıznes-ortasy bar qa­la­­ǵa, ınnovasııalyq damýy men qýatty kadr­­lyq áleýeti bar ekonomıkalyq ortalyqqa, turǵyndar úshin, el azamattary men týrıster úshin naǵyz tartymdy mekenge aınalady. Bolashaqta Astananyń Eýrazııa kontı­nen­­tiniń ortalyǵy retindegi tarıhı már­te­besin saqtaý úshin onyń aldynda mynadaı min­detter tur jáne sol mindetterge sáıkes sha­har damýynyń kelesi baǵyttary aıqyndalǵan: birinshi – elordanyń daǵdarystan keıingi tabysty damýy; ekinshi – jedel ındýstrııalandyrý jolymen ekonomıkanyń tez qarqynmen ártaraptandyrylýy; úshinshi – elordadaǵy adam resýrsta­rynyń básekege qabilettiligin arttyrý; tórtinshi – qala turǵyndaryn sapaly áleýmettik jáne turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetpen qamtamasyz etý; besinshi – qalanyń turaqty damýy úshin elordalyqtardyń birligin nyǵaıta túsý jáne qoǵamnyń toptasqandyǵyn qamtamasyz etý. Qala ekonomıkasyn damytýda ony jedel ártaraptandyrý mindeti tur, brendtik ónim­der shyǵaratyn birlesken jańa kásip­oryndar qurý josparlanǵan. Onyń keıbireýleri qazirdiń ózinde salynyp jatyr. Bul maqsattardy iske asyrýǵa baǵyttal­ǵan sharalar elordada iskerlik ahýaldy damytý úshin qolaıly orta qurý arqyly shaǵyn jáne orta bıznestiń órkendeýine qoldaý kórsetýdi qamtıdy. AEA-nyń qurylys aımaǵy aýmaǵynda Ulttyq ǵarysh agenttigi “Jınaý-synaq kesheni” jobasyn iske asyrýdy bastamaq, onyń negizinde osy zamanǵy spýtnıkter jınalatyn bolady. Bıyl “Hımfarm” AQ-tyń “Farmasevtıkalyq fabrıkasyn”, “As­tana EkoStandarttyń” jylyjaı keshe­nin salýdy bastaý josparlanǵan. Qurylysta ınno­vasııa­lardy, ǵylymı-zertteý nátı­je­lerin paıdala­nýǵa artyqshylyq jasalady, bul jańashyl­dyqtar turǵyn úı salý sala­synda jańa tehnologııalar ázirleýge baǵyttalady. Astanada halyqaralyq standarttarǵa beıimdelgen bilim alýdyń sapalyq jańa deńgeıine kóshý qamtamasyz etiletin bolady. Qazirdiń ózinde jumys istep úlgergen “Nazar­baev ıntellektýaldy mektepteri” jobasynyń aıasynda halyqaralyq deńgeıdegi “Nazarbaev ýnıversıteti” ashyldy. Jańa ýnıversıtet ar­qaýynda, Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda aı­tylǵandaı, úsh ǵylymı ortalyq qurylady. Mu­nyń ózi “Bolashaq” baǵdarlamasy boıynsha keı­bir saladaǵy kadrlardy shetel ýnıversı­tet­terinde emes, ózimizde daıyndaýǵa jaǵdaı jasaıdy. Densaýlyq saqtaý salasynda Nursultan Ábishulynyń tikeleı qamqorlyǵymen jáne qatysýymen ashylǵan medısınalyq qyzmet ortalyqtary álemniń damyǵan elderinen esh kem soqpaıtyn klasterdiń qurylýyna jol ash­ty. Qazir elordada buryn bizde eshqashan ja­salmaǵan operasııalar  jasaý múmkindigi týdy. Injenerlik ınfraqurylymdy damytýda olardy túbegeıli jańǵyrtý, jańa energııa kózderin salý jáne jóndeý sharalary qolǵa alynyp, sol arqyly elorda energııa tapshy­lyǵy problemasyn túbegeıli sheshpek. Bul maqsatqa jetý úshin TES-1-di rekonstrýk­sııalaý, TES-2-ni keńeıtý jalǵasyp, úshinshi jylý-energııa ortalyǵyn salý bastalady. Sonyń negizinde kommýnaldyq sharýashylyq nysan­dary, sýmen jabdyqtaý júıesi damı­tyn bolady. Tutyný­shylarǵa úzdiksiz sapaly sý, jylý jáne elektr energııasyn berý qam­tama­syz etilip, olardyń shyǵyny barynsha azaıady. Jańbyr sýy kanalızasııasyn jáne tazartý qu­rylǵylaryn salý búkil qala aý­maǵynda bas­talyp, qalanyń abattandyrylýy joǵary deńgeıge kóterildi. Elordanyń alǵashqy kezeńi men múshel jasqa qadam basqan qazirgi shaǵyn salys­tyrar bolsaq, qalanyń orasan qarqynmen óskendigin baıqaý qıyn emes. Mundaı óske­leńdikke kóz súısinip, kóńil qýanatyndyǵy anyq. Sonymen qatar qala turǵyndary suranysynyń tolyq qana­ǵattandyrylmaı otyrǵan keıbir jaqta­ryn da bilemin. Teh­nıkalyq turǵydan qaraı­tyn bolsaq, solar­dyń ishinde sapaly kólik qyzmetine degen suranystyń barǵan saıyn ósip otyrǵany jáne onyń tolyq máninde ótelmeı otyr­ǵany, sonymen qatar adamı turǵydan kel­gen­de ata-analardyń balabaqsha­larǵa, mek­tep­terge degen talap-tileginiń oryn­dalmaı kele jatqany janyma qatty batady. О́zimiz de ata-anamyz, sondyqtan ekinshi má­seleden bastaıyq. Burynǵy provınsııa­lyq qalada mektepke deıingi tárbıe meke­meleriniń jetispeýshiligi baıqala bermese, osy jyldary qala turǵyndary sanynyń 3 eseden astamǵa kóbeıýi bul problemany barynsha ótkir qoıǵan­dyǵy sózsiz. Byltyrǵy jylǵy Elbasy tapsyrmasyna deıin de keıbir sharalar qolǵa alynǵan bolatyn. Al naqty mindet qoıylǵan soń bul sharýany qolǵa myqtap aldyq. Shynyn aıtsam, keıbir tapsyrmalardy qýana júrip oryndaıtynyń bar. Dál sondaı jáıt osy balabaqshalardy ashýǵa baılanysty bolyp otyr. Endi birer jylda jurtshylyqtyń ótinishteri kóp rette qanaǵattandyrylatynyna senimdimin. Kólik júıesin tehnıkalyq damytý má­se­le­si kósheler men kólik ınfraqurylymynyń ny­sandaryn, qaladaǵy kólikter jaı-kúıiniń jaq­sarǵanyn jáne olardyń júrýin, halyq­tyń av­tomobıldenýin eskere otyryp, túbegeıli maq­satty sharalar qabyldaý arqyly sheshilýi tıis. Qala kóshelerindegi qozǵalysty uıym­das­­tyrý men basqarýdy naǵyz óner deýge bolady. Kez kelgen adam baratyn jerine eń qolaıly marshrýtty tańdap, tezirek jetýdi oılaıtyny belgili. Al endi sol jerge bir­neshe marshrýtpen barynsha az ýaqytta jetý múmkindigi bolsa tipti jaqsy ǵoı. Bul min­det­ti júzege asyrý úshin 23 kólik jolaı­ryǵyn, 156 shaqyrym avtomobıl joldaryn tóseý men rekonstrýk­sııa­laý, 25 jerasty jáne jerústi júrginshiler ótkelderin salý arqyly júzege asyrmaqpyz. Sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasy men “Astana qalasynyń bas jospary ǵylymı-zertteý jobalaý ınstıtýty” MQK birlesip, Astana qalasynyń 2040 jylǵa deıingi kólik strategııasyn ázirleýdi bastady. Munda tipti ǵımarattar men úılerdiń qurylysyn  qala kósheleri jelisiniń múmkindikterin negizge ala otyryp salý aıqyndalǵan. Qazirdiń ózinde at­qarylǵan sharalar arqyly Astana kóshe­lerindegi júristi retteý jáne ótkizý qabiletin arttyrý múmkin boldy. Qysy sýyq, jazy ystyq, jaýyn-sha­shy­ny da az emes qala kóshelerin asfalttaýdyń da máseleleri jetip artylady. Qazirgi kezde qıyrshyq tastar negizgi karkas bolyp, onyń aralyǵy usaqtalǵan qummen jáne sellıýloza mıneraldyq untaǵymen aralastyrylǵan bıtýmmen toltyrylady. Qazir elordada jolaýshylar tasymaly kóliktiń tórt túrimen júzege asyrylady. Olar – avtomobıl, temir jol, áýe jáne sý kólik­teri. Al qalanyń serpindi damýy jáne jol ınfraqurylymy damýynyń tómen qarqyny osy zamanǵy ınnovasııalyq jedel júristi kólik júıesiniń qajettigin týyn­da­typ otyr. Shahardy damytýdyń bas jos­paryna sáıkes “Astana qalasynyń jańa kólik júıesi” joba­syn iske asyrý qolǵa alyndy. Bul jobada esta­kadalyq nusqadaǵy jedel júristi jeńil relsti kólik júıesin salý kózdelip otyr. Osy maqsatqa sáıkes byltyrǵy jyly Astana qalasynyń ákimdigi men fransýzdyń “Als­tom” kompanııasy arasynda jańa kólik júıesi jobasyn ázirleý men qarjylandyrýǵa baı­lanysty memoran­dýmǵa qol qoıyldy. Qazirgi kezde Fran­sııa­nyń Ekonomıka mınıs­trliginiń grantyna “Egis VSEOM International” kom­pa­nııasy uzyndyǵy 27,9 shaqyrym sheńber jol jobasynyń birinshi kezeńiniń tehnıka­lyq-ekonomıkalyq negizdemesine túzetý engizýde. Elordaǵa joǵary dárejedegi basshylar jıi keledi. Elbasy Nursultan Nazarbaev sol mártebeli meımandardyń qala qurylysyna qatysty ınvestısııa salý, naqty másele­ler­ge sol elderdiń kompanııalaryn tartý isin úne­mi nazarda ustaıdy. Máselen, byltyrǵy jyly Astanaǵa at basyn tiregen Fransııa Pre­zıdenti Nıkolıa Sarkozıdiń sapary da sondaı turǵyda paıdaly boldy. Joǵaryda aıtqan sharalar sol negizde júrgizilgeni belgili. Astanaǵa saparmen kelgen Reseı, Qytaı, Túrkııa, arab elderi basshylarynyń qala qurylysyna atsalysqanyn maqtanyshpen aıta alamyz. Bul turǵyda Senat pen Májilis ǵımarattarynyń, ortalyq meshittiń, basqa da keshenderdiń turǵyzylǵanyn ataýǵa bolady. Astananyń salynýy jáne qaryshtap damýy Qazaqstanǵa ǵana emes, basqa da shet memleketterge paıdaly bolyp otyrǵanyn atap ótken jón. Qazirgi naryq zamanynda salynǵan ınvestısııa ony salǵan el úshin paıda keltiretinin umytýǵa bolmaıdy. Bul oraıda Astana ınvestısııalyq forýmynyń da tıimdiligi zor. Al osy jyldyń 7 maýsy­myn­da “Astana Invest 2010” halyqaralyq ınvestısııa­lyq forým boldy. Bul shara qolaıly ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa jáne Astana ekonomıkasyna tartylǵan otandyq jáne sheteldik ınvestısııalar aǵynyn odan ári yntalandyrýǵa, Qazaqstan elordasynyń álemdik rynoktaǵy ımıdjin ilgeriletýge ar­nalǵan. Forýmǵa qatysqan áleýetti ınvestor­lar Astanada bıznes júrgizýdiń ekonomıkalyq, quqyqtyq jáne basqa jaǵdaılaryn zerttep, ınvestısııalyq jobalardyń tusaýkeseri bary­synda qalanyń ın­vestısııalyq áleýeti­men ta­ny­sý múmkin­digine ıe boldy. Forýmda jalpy quny 7 mlrd. dollarlyq 113 jobanyń tusaýkeseri ótti. Onyń 51 jobasy qurylys nysandary bol­sa, 42 joba kásiporyndarǵa, 20 joba mem­lekettik-jekemenshik áriptestikke arnalǵan. Qorytyndysynda jalpy somasy 2 mlrd. dollarlyq 8 memorandýmǵa qol qoıyl­dy, 3 memorandým boıynsha qazirgi kezde ne­sıelik kelisim-shart jasalýda. Sheteldik kapı­talǵa orasan zor qurylystar júrgizip, kásip­oryn­dardy iske qosý búkil álemde ornyqqan úrdis. Astana ákimdigi aldaǵy kezde de bul ba­ǵyt­­taǵy sharalardy jalǵastyra beretin bolady. Shahar ekonomıkasyn damytýdyń bir joly onyń ımıdjin kóterip, týrıstik áleýe­tin arttyrý dep bilemiz. Qazirgi kezde eli­mizdiń barlyq óńirlerinen asqaq Astanany tamasha­laýǵa kelýshiler kóbeıip otyr. Sol sekildi shet elderden kelýshilerdi kóptep qyzyqtyrý da mańyzdy sanalady. Qalanyń mundaı kelbetin aıshyqtaı túsýge onyń áýejaıynan, qonaq úılerinen bastap barlyq qyzmet túrleri áser etetinin jaqsy bilemiz. Biz úshin qalanyń atyn álemge jaıyp otyr­ǵan “Astana” veloshaban­dozdarynan, “Ba­rys” hokkeı klýbynan, úzdik basketbol klý­by­nan bastap óner salasyndaǵy maıtalman­dary­myzdy qosa alǵanda bári de qyzmet etetindigi sózsiz. О́ziniń múshel jasyna qadam basqan Asta­na­nyń qalaı órkendep, qalaı damý kerektigin jaqsy bilemiz. Muny elordany turǵyzýshy, onyń bas sáýletkeri Nursultan Ábishuly ár­daıym esimizge salyp otyrady. Elimiz táýelsizdik alyp, Qazaqstannyń tórt bury­shyndaǵy oblys ataýlary arqyly eldiń tutas aýmaǵyn belgilegen kezden bastap Elbasymyz­dyń kúndiz oı-sanasynda, túnde túsinde kóre­tin elordasyn sol maqsat-mindetterge sáıkes órkendete bilsek, bul oljadan kelgenimiz. Qazirgi barlyq qyzme­timiz sol maqsatqa baǵyndyrylǵan. Elorda men Elbasy egiz uǵymǵa aınal­ǵaly da talaı ýaqyt boldy. Búginde hal­qymyz elordany Elbasynyń eren erligi, eli­niń erteńin oılap jasaǵan uly sheshimi dep biledi. Sol úshin de qurmet tutady. Astana aýystyrý týraly sheshim kezinde Elbasynyń týǵan kúninde qabyldanǵan. Bul – uly kún. Bul kún bizdiń halqymyzǵa ǵasyrlar boı­ǵy ókinishiniń óteýindeı etip Nursultan Nazar­baevty syılady. Bul kún bizdiń halqymyzǵa táýelsizdiktiń tamasha tabysyna aınalǵan tamasha sheshimdi syılady. О́rkenıetti álemde mundaı datalar bó­lekshe ardaqtalady. Mysaly, AQSh-ta eldiń tuńǵysh prezıdenti Djordj Vashıngton týǵan kún – 22 aqpan Prezıdent kúni — mem­lekettik mereke retinde atalady. Bizdiń eli­mizde de 6 shildeniń búkilhalyqtyq mereke bo­lyp belgilenýinde ári jarasymdy zań­dy­lyq, ári ǵajaıyp tarıhı ádilettilik jatyr. Týǵan kúnińmen, eńseci bıik Elorda! Týǵan kúnińizben, eli súıgen, elin súıgen Elbasy! Imanǵalı TASMAǴAMBETOV, Astana qalasynyń ákimi.