Jetisý oblysynda jeńil jolmen baıýdy kózdegen jeke sot oryndaýshysy basqa emes, balalardyń qarjysyna qol salyp, qylmysty bolǵany jaǵa ustatyp otyr. Alaıaqtyqqa beıimi bar sabazyń aldymen otbasyn tastap qashqandardan alıment óndirip alý úshin atqarýshylyq qujat daıyndap, boryshkerlerdiń jalaqylarynan qarjy ustap qalý týraly qaýly shyǵaryp, jumys berýshilerge jibergen. Kóp ótpeı qazynasyna qomaqty qarajat túsken soń, onyń kóp bóligin ózine qaldyryp, alıment óndirip alýshylarǵa tıyn-teben ǵana ustata salǵan.
Mysaly, bir jaǵdaıǵa toqtalsaq. Jeke sot oryndaýshysy bıyl sáýir aıynda boryshkerdiń jalaqysynan alıment óndirip alýdy bastaıdy. Onyń jumys berýshisi sáýirden maýsymǵa deıin jeke sot oryndaýshysynyń shotyna 570 myń teńge alıment qarjysyn aýdarǵan. Al bul bolsa, aqshanyń shyn ıeleri – balalarǵa 170 myń teńgesin ǵana jiberip, qalǵanyn óz qaltasyna basady.
Quqyq qorǵaý qyzmetkerleri jeke sot oryndaýshysynyń qıturqy áreketterin teksere kele, onyń dál osylaı basqa da alıment qarajattaryn jymqyrǵanyn, jalpy somasy 2 mln teńgeden asa aqshany qoldy qylǵanyn dáleldedi. Búginde Taldyqorǵan qalasynyń prokýratýrasy Qylmystyq kodekstiń 251-baby boıynsha ókilettigin asyra paıdalanǵan jeke sot oryndaýshysyna qatysty sotqa deıingi tergep-tekserýdi júrgizip jatyr.
Ulytaý oblysynda da osyǵan uqsas bir qylmys oryn alǵan bolatyn. Bul joly oqıǵanyń basty keıipkeri – kádimgi mektep esepshisi. Jezqazǵan qalalyq sotynyń dereginshe, Sátbaev qalasy bilim bólimine qarasty №2 balalar mýzyka mektebiniń qarajatyna jaýapty qyzmetkeri 28 mln teńgeden asa bıýdjet qarjysyn jymqyrǵany úshin kináli dep tanylyp otyr.
Belgili bolǵandaı, isim iz-túzsiz ketedi dep oılady ma eken, mektep esepshisi byltyrdan bastap ózine zańsyz túrde artyq jalaqy taǵaıyndap otyrypty. Biraq buǵan da qanaǵattanbaǵan ol mekemede is júzinde jumys istemeıtin «óli jandarǵa» da jalaqy tólep kelgen. Al bul qarjynyń bári aınalyp kelip óziniń qaltasyna túskeni beseneden belgili.
Qylmysy búge-shigesine deıin dáleldengen soń, sot úkimimen oǵan 5 jyl 4 aı merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jáne dál osy merzimge býhgalterlik qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Ázirge úkim zańdy kúshine engen joq.
Búginde qoǵamnyń qaı salasynda bolmasyn, bıýdjettiń de, bótenniń de qarajatyna qol salý oqıǵalary tyıylmaı tur. Máselen, Mańǵystaý oblysynda munaı-gaz salasynan osyndaı bir shý shyqty. Jergilikti prokýratýra júrgizgen tekserýler barysynda «West Oil Software» JShS qyzmetinde zańǵa qaıshy qylmystyq áreketter bolyp jatqany anyqtalyp, tergeý jumystary aıasynda basshylyq laýazymdaǵy 3 adam qamaqqa alyndy.
Sottyń málimetine qaraǵanda, olar bıýdjetten bólingen qarajatty qoldy etken. Bireýi 3 jyl 2 aıǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, buǵan qosa úsheýi birlesip 261 myń teńge kólemindegi shyǵyndy ótep berdi.
Al Bas prokýratýra ókilettigin asyra paıdalanyp, zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrdy degen aıyppen ustalǵan taǵy bir laýazymdy tulǵanyń Túrkııadan elge ekstradısııalanǵany týraly málimet taratty. Ol – quqyq qorǵaý organynyń burynǵy qyzmetkeri. Taǵylyp otyrǵan aıyp – transulttyq uıymdasqan qylmystyq topqa qatysqan, oıyn bıznesin zańsyz uıymdastyrǵan jáne bıligin asyra paıdalanǵan.
Tarqatyp aıtsaq, kúdikti 2015–2016 jyldary Shyǵys Qazaqstan oblysynyń memlekettik organdarynyń birinde basshylyq qyzmetti atqara otyryp, oıyn bıznesi salasyndaǵy zańsyz áreketterge «qamqorlyq» jasaǵany úshin júıeli túrde aqshalaı syıaqy alyp otyrypty. Iаǵnı ózi de sol zańsyz bıznestiń gúldenýine tikeleı qolǵabys etip, barynsha atsalysqan. Alaıda qylmysy ashyla bastaǵanyn baıqaǵan ol dereý shetelge taıyp turady. Sol kezden beri 7 jyl boıy halyqaralyq izdeýde júrdi. 2024 jyldyń qańtarynda Túrkııa Respýblıkasynyń Izmır qalasynda ustalyp, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń suraýy boıynsha qylmystyq jaýapqa tartý úshin elge jetkizilip otyr. Qazirgi ýaqytta tergeý ızolıatorynda.
Al osy qylmystyq toptyń basqa músheleri buǵan deıin ustalyp, túrli merzimge bas bostandyǵynan aıyrylǵanyn aıta keteıik. Tek aralaryndaǵy serkesi ǵana ustatpaı kelgen edi. Eger taǵylyp otyrǵan aıyptar túgeldeı rastalǵan jaǵdaıda, qylmystyq zańnamaǵa saı múlki tárkilenip, 12 jyldan 20 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesilmek.
Kez kelgen qylmys ýaqyty kelgende ashylady. Zańǵa qaıshy áreket jasaǵandar jaýapsyz qalmaıdy. О́mirdiń zańy men quqyqtyq memlekettiń qaǵıdaty – osyndaı. Biz baıandaǵan qylmystyq oqıǵalar jelisi – ár isimizdiń suraýy bolatynynyń aıqyn dáleli.
