Sıfrlandyrý ómirdi jeńildetkenimen, sonymen qatar kıberqaýipterge osaldyqty arttyra túsedi.
Qazirgi zamanda jeke aqparat – jańa «valıýta». Elektrondyq poshta, telefon nómiri, bank kartasynyń derekteri, satyp alý tarıhy jáne tipti ınternettegi ádetter kompanııalar men keıde alaıaqtardyń nysanyna aınalady. Mundaı málimetterdiń baqylaýdan shyǵýy qarjylyq shyǵynǵa, jeke tulǵanyń urlanýyna nemese tipti bopsalaýǵa ákelýi múmkin.
Jıi kezdesetin qatelikterdiń biri – ártúrli saıttarda birdeı nemese qarapaıym parolderdi qoldaný. Senimdi parol keminde 12 tańbadan turyp, bas jáne kishi áripterdi, sandar men arnaıy belgilerdi qamtýy tıis. Sonymen qatar eki faktorly aýtentıfıkasııany (2FA) qosqan jón – bul parol buzylǵan jaǵdaıda da qosymsha qorǵanys qabatyn qamtamasyz etedi.
Fıshıng – derekterdi urlaýdyń eń keń taraǵan tásilderiniń biri. Qaskúnemder resmı servısterdi eliktirip, jalǵan saıttar men hattar jasaıdy. Sondyqtan jeke derekterińizdi engizbes buryn saıttyń mekenjaıy naqty resmı adreske sáıkes keletinine jáne baılanys qorǵalǵanyna kóz jetkizińiz.
Artyq aqparatpen bólisýdiń qajeti joq. Tirkeý kezinde tek qajetti málimetterdi ǵana engizińiz. Áleýmettik jelilerdegi qupııalylyq baptaýlaryn da qarap shyǵý mańyzdy – sizdiń jazbalaryńyzdy, telefon nómirińizdi nemese mekenjaıyńyzdy kim kóre alatynyn shekteńiz.
Baǵdarlamalyq jasaqtamany júıeli túrde jańartyp otyrý – qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń taǵy bir mańyzdy tetigi. Jańartýlar tek jańa fýnksııalar ǵana emes, sonymen qatar hakerler paıdalanýy múmkin osal tustardy joıady. Operasııalyq júıeni, braýzerlerdi jáne antıvırýs baǵdarlamalaryn ýaqytyly jańartyp otyrý qajet.
Kafe nemese áýejaı sııaqty qoǵamdyq jerlerdegi ashyq Wi-Fi jelilerine qosylý da qaýipti. Mundaı baılanystar jıi qorǵalmaǵandyqtan, derekterdi úshinshi tulǵalar ońaı ustap qalýy múmkin. Sondyqtan VPN qyzmetin paıdalaný nemese mundaı jeliler arqyly jeke málimetterdi engizýden aýlaq bolǵan durys.
Derekterdiń rezervtik kóshirmesin saqtaý – aqparatty vırýstyq shabýyldar nemese qurylǵy isten shyqqan jaǵdaıda joǵaltpaýǵa múmkindik beredi. Ol úshin syrtqy tasymaldaýshylardy nemese senimdi bulttyq servısterdi qoldanýǵa bolady.
Tolyq sıfrlandyrý dáýirinde qaýipsizdik deńgeıi tek tehnologııaǵa emes, paıdalanýshynyń óz minez-qulqyna da baılanysty. Sıfrlyq mádenıet neǵurlym joǵary bolsa, kıberqylmystyń qaýpi soǵurlym tómen bolady.
Jeke derekterdi qorǵaý – bir rettik áreket emes, turaqty prosess. Qarapaıym qaýipsizdik erejelerin saqtaý, muqııattylyq jáne sanaly sıfrlyq ádetter sizdiń derekterińizdi jáne onlaın keńistiktegi senimdiligińizdi qamtamasyz etedi.
