Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Damýdyń ıdeıalyq kompasy
Bul qujat memlekettik qurylymdar úshin nusqaýlyq qana emes, sonymen qatar qoǵamnyń damýyna baǵyt-baǵdar beretin ıdeıalyq baǵdar ispetti. Qujatta ishki saıasattyń negizgi qaǵıdattary aıqyn kórsetilgen. Olar – «Zań jáne tártip», «Halyq únine qulaq asatyn memleket», «Túrli kózqaras – birtutas ult», «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet», «Adal azamat», «Taza Qazaqstan» sekildi irgeli ustanymdar. Bul qaǵıdattar el ishindegi ıdeologııalyq, saıası jáne rýhanı baǵyttardyń úılesimdi tepe-teńdigin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Ásirese qoǵamnyń ár tobynyń pikirin eskerý, bılik pen buqara arasyndaǵy dıalog mádenıetin ornyqtyrý – onyń basty ózegi.
«Bul qujattyń mańyzy – keıingi jyldary Prezıdenttiń Joldaýlarynda, Ulttyq quryltaı otyrystarynda, sarapshylar talqysynda qalyptasqan negizgi ıdeıalar men baǵyttardy birtutas quqyqtyq negizge biriktirýinde. Onyń máni birneshe deńgeıde kórinis tabady: ol memlekettik saıasattyń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etedi, qoǵamdaǵy birlik pen turaqtylyqty nyǵaıtady ári eldiń strategııalyq damýyna ortaq baǵdar usynady», deıdi Prezıdent janyndaǵy QSZI Aımaqtarmen jumys bóliminiń jetekshisi Ámına Úrpekova.
Onyń aıtýynsha, birinshiden, qoǵam úmitin arqalaǵan qujattyń qabyldanýy eldiń ishki saıasatynyń ınstıtýsıonaldyq turǵydan jańa kezeńge aıaq basqanyn bildiredi. Ol keıingi jyldary qalyptasqan negizgi ıdeologııalyq ári baǵdarlamalyq baǵyttardy birtutas júıege biriktirgen. Bul – elimizde júzege asyrylyp jatqan saıası reformalar aıasynda erekshe mańyzdy. О́ıtkeni bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikter qaıta bólinip, jańa saıası jaýapkershilik modeli qalyptasyp, azamattyq qatysý ınstıtýttarynyń róli artyp keledi.
«Ekinshiden, qujat barlyq deńgeıdegi memlekettik organdar úshin baǵyt-baǵdar beretin basqarýshylyq fýnksııany atqarady. Onda ishki saıasattyń negizgi qaǵıdattary men memleket jańǵyrýynyń naqty baǵyttary aıqyn belgilengen. Ásirese sheshimderdiń aımaqtarda júzege asyrylý tájirıbesine qatysty syn-pikirler jıi aıtylyp júrgen qazirgi jaǵdaıda bul qujat barlyq memlekettik qurylym úshin ortaq kózqaras pen biryńǵaı standarttardy qalyptastyrýǵa negiz bolmaq», deıdi Á.Úrpekova.
Sarapshynyń pikirinshe, úshinshiden, atalǵan qujattyń qoǵam men qundylyqtar júıesi turǵysynan da máni zor. Ol – memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara senim men ortaq qundylyqtar negizinde qurylǵan jańa qoǵamdyq kelisimniń nyshany ispetti. Munda ulttyq qundylyqtar men adamgershilik qaǵıdattary júıelenip, tutas ulttyń rýhanı tuǵyry retinde bekitilgen. Osy arqyly memleket ishki saıasattaǵy basymdyqtaryn aıqyndap qana qoımaı, qoǵamdy biriktiretin qundylyqtar konsensýsyn ornyqtyrady. Bul – túrli áleýmettik toptar men býyndardy «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasy aınalasyndaǵy ortaq maqsat jolyna jumyldyratyn mańyzdy qadam.
Jaýapkershilik – jalpyǵa ortaq mindet
Ishki saıasattaǵy basty mindet – qoǵamdyq turaqtylyq pen ult birligin saqtaý. Osy turǵyda jańa qujat burynǵy ıdeologııalyq tásilderdi jańasha paıymdaýǵa jol ashady. Munda etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyq, mádenı-gýmanıtarlyq damý, otbasy men jastar saıasaty, aqparattyq keńistik sııaqty baǵyttar keshendi túrde qamtylǵan.
Saıasattanýshy Aıgerim Serikjanovanyń aıtýynsha, ishki saıasattyń negizgi qaǵıdattary, qundylyqtary men baǵyttary týraly jańa baǵdarlama tek memlekettik saıasattyń ıdeologııalyq betalysyn aıqyndap qana qoımaı, búkil qoǵamǵa ortaq jaýapkershilik mádenıetin qalyptastyrýǵa arnalǵan.
«Bul memlekettik organdardyń ǵana emes, azamattyq qoǵamnyń, buqaralyq aqparat quraldarynyń, árbir jeke azamattyń jaýapkershiligin arttyrady. Sebebi eldi turaqty damytý men qoǵamdyq kelisimdi saqtaý – ár azamattyń da boryshy. Memlekettik qyzmetker óz isine adal bolsa, BAQ ókili aqparatty ádil ári saýatty taratsa, ǵalym men pedagog jastarǵa eldik sana darytsa, al qarapaıym azamat óz ortasynda ádildik pen mádenıettilik úlgisin kórsetse, Ádiletti Qazaqstannyń irgesi bekıdi», deıdi ol.
Saıasattanýshy qujatta kórsetilgen qaǵıdattar – zań ústemdigi, ashyq dıalog, adal azamattyq ustanym, ekologııalyq jáne mádenı jaýapkershilik qoǵamnyń jańa sapalyq deńgeıge ótýine negiz bolatynyn aıtady. Bul – memlekettiń de, qoǵamnyń da ózara senimin kúsheıtip, jańa jalpyǵa ortaq etıkany qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan ıdeologııalyq kod.
«Osy qaǵıdattardy naqty júzege asyrý qoǵamnyń jańarýyna, ulttyq biregeıliktiń artýyna, azamattardyń óz eliniń damýyna naqty úles qosýyna jol ashady. Ádiletti Qazaqstan memleket pen qoǵamnyń ózara túsinisýinen bastalady. Sondyqtan qujat – bárimizge ortaq jaýapkershilik pen birlesken damý mádenıetiniń jańa kezeńin bildiretin mańyzdy qadam. Iаǵnı ishki saıasat tek saıasatkerlerdiń isi emes, ár azamattyń jaýapkershiligi men ustanymyna tikeleı baılanysty ekenin uǵyndyrady»,
deıdi ol.
Qundylyqtardy qunttaı bilý kerek
Buǵan deıin ishki saıasat kóbine naýqandyq sıpatta júzege assa, endi Prezıdent Jarlyǵy onyń ınstıtýsıonaldyq ári strategııalyq sıpatyn aıqyndap otyr. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Ǵylym komıteti Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas dırektory, sosıologııa ǵylymdarynyń doktory Aıgúl Sádýaqasovanyń aıtýynsha, bul Jarlyq – 2022 jyly bastalǵan «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasynyń zańdy jalǵasy bolýymen qundy.
«Bizdiń eń basty jalpyulttyq qundylyǵymyz, árıne, Táýelsizdik pen otanshyldyq. Bul uǵymdardyń aıasynda birlik pen yntymaq, ádildik pen jaýapkershilik, zań men tártip, eńbekqorlyq pen kásibı biliktilik, jasampazdyq pen jańashyldyqty da ataýǵa bolady. Eger osy aıtylǵan árbir qundylyqqa beıjaı qaramaı, ómirimizdiń jelkeni ete bilsek, olar Otanymyzdy úlken maqsatqa jeteleıdi. Qundylyqtarymyzdy qunttaı bilý arqyly álemdik qaýymdastyqtyń bedeldi múshesine aınalýmen qatar, mádenıetimiz ben biregeıligimizdi nyǵaıtamyz. Dúnıede oryn alyp jatqan tehnologııalyq tolqyndarǵa ilesken jaqsy, alaıda ishki birligimizdiń irgetasy bolatyn qundylyqtarymyzdy da esten shyǵarmaǵanymyz abzal», deıdi ol.
Áleýmettanýshynyń aıtýynsha, qazirgi tańda demografııalyq ósý, jańa urpaqtyń ómirge kelýi ári olardyń tárbıelenýi men áleýmettený úderisteri múldem ózgeshe ortada júrip jatyr. Olar – sıfrlyq orta men jasandy ıntellekt dáýiri.
«Al bul jerde biregeılikti saqtaý jáne zań men tártip qalaı ornaýy kerek? Ol eńbekqorlyqpen ári kásibı biliktilikpen keledi. Jasampazdyqpen, jańashyldyqpen júzege asady. Árbir tehnologııanyń ishinde óziniń bir maǵynasy bolý kerek. Sol maǵyna qoǵamnyń mádenıetimen, dástúrimen tikeleı baılanysty. Sondyqtan ishki saıasattyń negizgi qaǵıdattary, qundylyqtary men baǵyttary anyqtalǵany azamattyq qoǵamǵa da, memlekettik organdarǵa da túsinikti ári aıqyn baǵyt-baǵdar beretin qujat», deıdi sarapshy.
Atalǵan qujat mátininde elimizdegi etnosaralyq jáne dinaralyq kelisim máselesine de arnaıy kóńil bólingen. Aıgúl Kákimbekqyzynyń aıtýynsha, bul oraıda Qazaqstan halqy Assambleıasy men dinı birlestikter qyzmetine basa nazar aýdarylýy kerek. Jańa qujattyń da mazmuny atalǵan salalardyń mańyzyn aıqyndap tur.
Memleket basshysynyń uıytqy bolýymen júzege asqan bul bastama – ıdeologııalyq turǵydaǵy tarıhı sheshim. Endigi mindet – qaǵıdattardy qaǵaz júzinde qaldyrmaı, naqty ister men jobalar arqyly ómirsheń etý. Elimiz úshin ishki saıasat halyqtyń únin tyńdaıtyn ashyq dıalog alańy kezeńine ótti.
