Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Memleket basshysy Joldaýynda úsh jyl ishinde elimizdi tolyqqandy sıfrlyq elge aınaldyrý mindetin qoıǵany belgili. Osy maqsatta Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi jasandy ıntellektini damytýda úsh negizgi baǵytty aıqyndap otyr: kadr daıarlaý, ǵylymı zertteýler júrgizý, qazaq tilin jańa tehnologııalarmen ushtastyrý.
Mınıstrliktiń resmı málimetinshe, byltyrdan bastap ýnıversıtetaralyq standart bekitilip, jasandy ıntellekt bilim baǵdarlamasyna mindetti pán retinde usynylǵan. 95 ýnıversıtet oqý josparyna pándi engizip úlgergen. Sondaı-aq 30 joǵary oqý ornynda jasandy ıntellektige qatysty 38 jańa baǵdarlama iske qosylypty. Onyń ishinde qoldanbaly JI, medısınadaǵy JI, blokcheın ınjenerııasy sııaqty sala qamtylǵan.
Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Dınara Sheglovanyń aıtýynsha, ǵylym salasynda da ilgerileý bar. Qazirgi kezde jalpy quny 9,7 mlrd teńgeni quraıtyn 62 joba júzege asyp jatyr. 27 ýnıversıtet pen 6 ǵylymı zertteý ınstıtýty osy baǵytta jumysqa kirisken. Jas ǵalymdardyń úlesi de artyp keledi.
– Kadr daıarlaý tek el ishinde emes, halyqaralyq seriktestik aıasynda da qolǵa alyndy. «Arizona State University», Seýl ýnıversıteti jáne Gonkong ýnıversıtetimen birlesken baǵdarlamalar iske qosylǵan. Al Qanysh Sátbaev ýnıversıtetiniń bazasynda sýperkompıýterlik ortalyq quryldy.
Prezıdent tapsyrmasymen iske asyrylǵan «AI Sana» baǵdarlamasy aıasynda qazirdiń ózinde 500 myńnan astam stýdent halyqaralyq onlaın platformalarda oqyp, sertıfıkat aldy. Jobanyń maqsaty – bolashaqta jasandy ıntellekt salasynda kásibı mamandardyń keń aýqymyn qalyptastyrý.
Al aıryqsha nazar aýdarylatyn másele – qazaq tilin jańa tehnologııalyq kezeńge engizý. Búginde Qazaq ulttyq til korpýsy 150 mıllıon sózdik qorǵa jetti. Bul jasandy ıntellekt negizinde qazaq tilinde jumys isteıtin qosymshalar men qyzmetterdiń damýyna múmkindik beredi. Árıne, qıyndyq ta joq emes. Sýperkompıýterlik resýrstardyń jetispeýshiligi, termınologııanyń birizdi bolmaýy, NLP salasyndaǵy maman tapshylyǵy sekildi máseleleri bar. Degenmen kezeń-kezeńimen qabyldanyp jatqan sharalar bul túıtkilderdiń de sheshiletinine sendiredi. Elimizdiń jasandy ıntellekt jolyndaǵy alǵashqy qadamdary osylaı bastaldy. Endigi mindet – ǵylym men bilimdi ushtastyryp, tehnologııalyq damýdy qoǵam ıgiligine aınaldyrý, – deıdi vıse-mınıstr.
Alaıda Májilis depýtaty Ekaterına Smolıakova Ǵylym jáne joǵary bilim salasynda sheshimin tappaǵan máseleler bul ǵana emes deıdi. Onyń sózinshe, qazirgi tańda jasandy ıntellekt salasynda oqytýshylardyń 10 paıyzy ǵana arnaıy daıyndyqtan ótken. Bul erteńgi kúni júz paıyz stýdentti qamtý maqsatyna aıtarlyqtaı kedergi keltiredi. Kýrstardy kóbine ózderi áli úırenip jatqan oqytýshylar júrgizgendikten, tájirıbeli mamandardyń da jetispeýshiligi stýdentterdiń praktıkalyq mashyqtaryn tolyq meńgerýine múmkindik bermeıdi.
– Jasandy ıntellekt engizilip jatyr dep sóz júzinde aıtylady. Alaıda kóp ýnıversıtette zamanaýı zerthanalar joqtyń qasy. Bul JI-diń kúrdeli modelderimen jumys isteýine basty kedergi. Qazir 650 myń stýdent pen 50 myńǵa jýyq oqytýshy sheteldik platformalar arqyly bilim alyp jatyr. Olardyń derekteri syrtqy serverlerde saqtalady. Bul aqparattyń syrtqa shyǵyp ketý qaýpin kúsheıtedi. Sondyqtan derekterdi qorǵaý tetikterin zań júzinde bekitý qajet. Sondaı-aq qazaq tilindegi jasandy ıntellektige qatysty oqýlyqtar, quraldar men beıne kýrstar jetkiliksiz. Stýdentter sheteldik materıaldarǵa júginýge májbúr. Qazaq tiliniń ulttyq korpýsyn qurý, biryńǵaı termınologııalyq baza qalyptastyrý – strategııalyq mindet. Al ǵylymǵa kelsek, jobalar sany artyp kele jatqanymen, irgeli bilimge ıe ǵalymdar az. Pánaralyq saraptama tetikteri jetilmegen. Sapaly derekter bazasynyń joqtyǵy jańa modelderdi úıretýdi tejep otyr, – deıdi depýtat.
Bilim salasynyń sarapshysy, «Coventry University Kazakhstan» prezıdenti Mıras Muhtar jasandy ıntellektini engizbes buryn ýnıversıtet ınfrqurylymyn jaqsartý qajettigin aıtady. О́ıtkeni elimizde stýdentterdiń bárine birdeı jaǵdaı jasalmaǵan.
– Qazirgi tańda elimizde 68 myńnan astam stýdent oqıdy. Al tórt jyldan keıin olardyń sany mıllıonǵa jetpek. Sondyqtan bilim berý zańyndaǵy eki basty uǵymdy – «sapa» men «qoljetimdilikti» qaıta qarastyrý qajet. Sonymen qatar jasandy ıntellektini tek pán retinde oqytý jetkiliksiz. Ony stýdent pen oqytýshynyń kúndelikti ákimshilik jumystaryn jeńildetýge de paıdalaný kerek. Qabyldaý, tirkeý, jataqhana bólý, kredıtti taný sııaqty máseleler áli kúnge deıin kóp ýaqyt alady. Shetel tájirıbesinde stýdentterge táýlik boıy onlaın-konsýltasııa beretin jasandy ıntellekt júıeleri bar. Bul biz úshin de ózekti. Áıtpese mıllıon stýdent dekandardyń qolyn kútip kezekte tursa, bilim sapasy sózsiz tómendeıdi. Ýnıversıtetterde oqytýshylar áli kúnge deıin esep-qısapqa kóp ýaqyt jumsaıdy. Mınıstrlik bir kezderi 40-tan asa esepti alyp tastasa da, jergilikti deńgeıde qaǵazbastylyq azaıǵan joq. Mundaı jaǵdaıda jasandy ıntellektige beıimdelý múmkin bolmaıdy.
Jataqhana máselesi áli de ótkir. Alaıda qoljetimdilik tek orynmen ólshenbeıdi. Búgingi stýdentterge dástúrli aýdıtorııalar emes, toptyq jumysqa beıimdelgen «smart-kampýstar» qajet. Joǵary bilim burynǵy qalpynda qala almaıdy. Bastysy – ýnıversıtetter jasandy ıntellektini basqarýǵa daıyn bolýy kerek, – deıdi ol.
