Qazaqstan – Reseı: tamyry tereń baıypty yntymaqtastyq

Parlamentaralyq dıalogtiń ózekti máseleleri talqylandy

Budan keıin Prezıdent Reseı Federal­dy Jınalysy Federasııa Keńesi­niń Tór­aǵas­y Valentına Matvıenkomen kezdesti.

Valentına Matvıenkomen kezdesý barysynda Prezıdent bul saparyn Qazaqstan – Reseı san qyrly yqpaldastyǵynyń aıtýly kezeńi retinde qarastyratynyn aıtty.

– Bul sapar elderimiz arasyndaǵy strategııalyq seriktestik pen odaqtastyq qatynastardy jańa deńgeıge kóterý turǵysynan tarıhı mańyzǵa ıe, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev Vladımır Pýtınmen kezdesýi jaıynda aıtyp, eki eldiń resmı delegasııa ókilderiniń qatysýymen ótetin kelissózderdiń kún tártibine nazar aýdardy.

– Keshe Vladımır Vladımırovıchpen eki saǵatqa jýyq júzbe-júz otyryp áńgi­me­lesip, kóptegen máseleni, ózara ynty­maq­tastyqty jáne halyqaralyq ahýaldy talqyladyq, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Valentına Matvıenko kezdesý úshin Memleket basshysyna rızashylyǵyn bildirip, Qazaqstan Prezıdentiniń memlekettik saparyna Reseıdiń erekshe mán berip otyrǵanyn jetkizdi.

– Sizdiń saparyńyzǵa óte úlken daıyndyq júrgizilgenin bilemin. Maz­mundy baǵdarlama men memleket­aralyq qujattar paketi ázirlendi. Búgin osy qujattarǵa memleket­ basshylary qol qoıady. Asa qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly, Sizdiń «Rossııskaıa gazeta» basylymyna jarııa­lanǵan maqalańyzdy muqııat oqyp shyq­tym. Shynymdy aıtsam, Reseı – Qazaqstan qarym-qatynasyna qatys­ty tustaryna alyp-qosarym joq. Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń tarıhy, búgini jáne bolashaǵy jaıynda óte tereń tolǵam jasaǵansyz, – dedi Reseı Federaldy Jınalysy Federasııa Keńesiniń Tóraǵasy.

Qasym-Jomart Toqaev pen Valentına Matvıenko saýda-ekono­mıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaq­tastyqtyń, sondaı-aq par­lamentaralyq dıalogtiń ózekti máse­lelerin talqylady.

Joǵary deńgeıde qol jetkizilgen barlyq kelisimge zańnama turǵysynan sapaly qoldaý kórsetýdiń jáne Qazaqstan men Reseı parlamentteriniń kúsh-jigerin úılestirýdiń mańyzyn atap ótti.

Kezdesý sońynda Qasym-Jomart Toqaev pen Valentına Matvıenko eki eldiń memleketaralyq jáne parlamentaralyq qarym-qaty­nasyna arnalǵan fotokórmeni tamashalady.

Taýar aınalymyn 30 mlrd dollarǵa deıin arttyrý kózdeldi

Joǵary deńgeıdegi kelissóz aldynda Kremldiń Georgıı zalynda resmı qarsy alý rásimi ótti. Memleket basshylary bir-birine resmı delegasııa múshelerin tanystyrdy. Eki eldiń ulttyq ánurandary oryndaldy.

Qasym-Jomart Toqaev Máskeýge shaqyrǵany, sondaı-aq dástúrli qonaqjaılyq tanytqany úshin Vladımır Pýtınge rızashylyǵyn bildirdi.

– Reseı tarapy sapardy uıymdas­tyrýǵa muqııat ázirlengenin kórdik. Is-sharalar jan-jaqty oılastyrylǵan. Biz úshin Reseı Federasııasyna memlekettik sapar – bıylǵy eń aıtýly oqıǵa. Mınıstrlikter, vedomstvolar arqyly konsýltasııalar júrgizip, tyńǵylyqty daıyndaldyq. О́ıtkeni yntymaqtastyq aýqymy óte keń. Reseı Federasııasymen bar­lyq salada tyǵyz baılanys ornat­tyq. Siz jańa ǵana qandaı jumys atqarylǵany, aldymyzda qandaı mindetter turǵany jóninde egjeı-tegjeı aıttyńyz. Oǵan alyp-qosarym joq. Shyn máninde, memleketterimiz arasyndaǵy strategııalyq seriktestik pen odaqtastyq qatynastar – saıası sypaıylyq úshin aıtylǵan sóz emes, ózara yntymaqtastyǵymyzdyń mánin ashatyn sıpattaý. Sondyqtan ózara qarym-qatynasymyzda eshqan­daı túıtkil joq dep senimmen aıtýǵa bolady. Álginde ózińiz aıtqandaı, barlyq sala tabysty damyp keledi. Taýar aınalymyn 30 mlrd dollarǵa deıin arttyrý mindetin qoıdyq. Meniń oıymsha, bul – qol jetkizýge bolatyn kórsetkish. Taıaý keleshekte maqsatymyz oryndalady dep oılaımyn. Reseı Federasııasymen atom energııasy salasyndaǵy yntymaqtastyqqa aıryqsha toqtalǵym keledi. Kóp uzamaı «Rosatommen» stansa qurylysyn bastaýǵa múmkindik beretin óte mańyzdy kelisimderge qol qoıamyz. Bul – serpindi joba. О́ıtkeni atom elektr stansasy ǵana salynbaıdy, múldem jańa sala paıda bolady, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev bilim salasyndaǵy ekijaqty yqpaldastyqty qarqyndy damytýǵa basa mán berdi.

– Reseıdiń 9 joǵary oqý orny, sonyń ishinde tanymal ýnıversıtetter Qazaqstanda fılıaldaryn ashty. Bul úshin Reseı Federasııasynyń bilim salasy ókilderine rızashylyǵymdy bildiremin. Sonymen qatar Omby ýnıversıteti janynan Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ fılıaly ashyldy. Bul da – eleýli oqıǵa. Jalpy, bilim salasyna erekshe mán beremin. О́ıtkeni jastarymyzǵa jaǵdaı jasaý kerek dep sanaımyn. Bizdiń maqsatymyz – jastarǵa Qazaqstan men Reseıdiń jańa tarıhı jáne geosaıası kezeńdegi yntymaqtastyǵy men dostyq baılanystaryn amanattaý. О́skeleń urpaq mundaı qarym-qatynassyz osynaý almaǵaıyp zamanda ómir súrý múmkin emes ekenin túsinýge tıis. Qazaqstan Prezıdentiniń Reseı Federasııasyna memlekettik sapary bul mindetti belgili bir deńgeıde oryndap otyr. Osy baǵyttaǵy jumys jalǵasyn tabady dep oılaımyn. Sol sebepti Sizdi Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelýge shaqyramyn, – dedi Memleket basshysy.

Vladımır Pýtın Qasym-Jomart Toqaevty Kreml saraıynda qarsy alǵanyna óte qýanyshty ekenin jetkizdi.

– Máskeýge Úkimet múshelerinen jáne bıznes ókilderinen quralǵan úlken delegasııa kelgenin kórip otyrmyz. Qazaqstanmen aradaǵy qarym-qatynasymyz qarqyndy damyp keledi. Negizgi qujattarda jazylǵan ýaǵdalastyqtardyń ózektiligin ómirdiń ózi kórsetýde. Qazaqstan men Reseı – jaqyn seriktes, dostas ári odaqtas elder. Bul naqty isterden baıqalady. Reseı – Qazaqstannyń jetekshi saýda-ekonomıkalyq seriktesteriniń biri jáne basty ınvestorlar qatarynda. Byltyr saýda aınalymy 27 mlrd dollardan asty. Bıylǵy 9 aıda bul kórsetkish 20 mlrd dollarǵa jetti. Kóptegen reseılik kompanııa Qazaqstanda tabysty jumys istep jatyr. Qazaqstannyń bıznes ókilderi de Reseıde óz kásipterin ashyp, belsendi júrgizýde. Biz halyqaralyq arenada tyǵyz baılanys ornattyq. Birqatar óńirlik uıymǵa múshemiz. Aldaǵy kúnderi Bishkekte ótetin UQShU forýmynda, odan keıin Sankt-Peterbýrgtegi TMD-ǵa jáne EAEO-ǵa múshe memleketter basshylarynyń dástúrli basqosýlarynda kezdesemiz. Baǵdarlamamyz óte mazmundy, onyń barlyǵy oryndalyp jatyr. Sizdiń osy saparyńyzdyń qorytyndysy boıynsha memorandýmdar ázirlendi. Bul baılanystarymyzdy joǵary memleketaralyq deńgeıge shyǵarýdy kózdeıdi. Árıne, bul bizdi qýantady. Qazaqstanmen qarym-qatynasty odan ári damytýǵa umtylamyz, – dedi Reseı Prezıdenti.

Budan keıin Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın eki el delegasııalarynyń qatysýymen keńeıtilgen quramda kelissóz júrgizdi. Kezdesý barysynda saıası, saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne gýmanıtarlyq yqpaldastyqtyń keń kólemdi máseleleri qarastyryldy.

О́ńiraralyq forým: yntymaq pen eńbek úndestigi

Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın Oral qalasynda ótip jatqan XXI Qazaqstan – Reseı óńiraralyq yntymaqtastyq forýmyna beınebaılanys arqyly qatysty. Bıylǵy basqosý «Jumysshy mamandyqtar – eko­no­mıkalyq ósimniń qozǵaýshy kúshi» taqyrybyna arnaldy.

Memleket basshysy atalǵan biregeı alańda ekonomıkalyq, ınfraqury­lymdyq jáne gýmanıtarlyq baǵyttaǵy tyń jobalar dúnıege kelip, keıin óńirlik deńgeıde kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp jatatynyn atap ótti. Prezıdenttiń aıtýynsha, munyń mańyzy zor. О́ıtkeni ekonomıkalyq ósim jáne ónerkásip, ǵylym, bilim, mádenıet salalaryndaǵy yntymaqtastyq eń áýeli óńirlerde qalyptasady.

– Saýda-ekonomıkalyq, ınvestı­sııalyq yqpaldastyq jyl ótken saıyn turaqty túrde nyǵaıyp keledi. Bul – qýantarlyq jaıt. Reseı – Qazaqstannyń eń iri saýda jáne ınvestısııalyq seriktesi. Eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 28 mlrd dollardan asty. Ony 30 mlrd dollarǵa deıin jetkizý úshin júıeli jumys júrgizilip jatyr. 2024 jyly Reseı ınvestısııasy rekordtyq deńgeıge jetip, 4 mlrd dollardy qurady. Al osyǵan deıin Qazaqstanǵa salynǵan reseılik ınvestısııanyń jalpy kólemi, bizdiń málimetimiz boıynsha, 27 mlrd dollardan asty. О́z kezeginde Qazaqstan Reseıge 9 mlrd-qa jýyq ınvestısııa quıdy. Elimizde Reseı kapıtalynyń úlesi bar 20 myńnan asa kompanııa jumys isteıdi. Olar myńdaǵan jumys ornyn ashyp, ekonomıkamyzdyń qarqyndy ósýine zor úles qosyp keledi. Osy qomaqty kórsetkishterden ózara yntymaqtastyq deńgeıi qanshalyqty joǵary ekenin ańǵarýǵa bolady. Biz munymen toqtamaı, únemi alǵa umtylyp, saýda jáne ınvestısııa kólemin ulǵaıta berýge tıispiz dep sanaımyn, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev forýmnyń tarıhı-mádenı muraǵa baı, ındýstrııa­lyq áleýeti zor Oral qalasynda uıym­das­tyrylýynyń rámizdik máni bar ekenine nazar aýdardy. Oral shahary ǵasyr­lar boıy halyqtarymyzdyń birli­gin bekemdeýge dáneker bolyp keledi.

– Forým taqyrybynyń máni erekshe. О́ıtkeni jumysshy mamandyq ıeleri shyn máninde elderimizdiń ekonomıkalyq órleýine úlken úles qosady. Bıyl Qazaqstanda Jumysshy mamandyqtary jyly bolyp jarııalandy. Kóp uzamaı bul bastamany qorytyndylaımyz. Jumysshy mamandardy jan-jaqty qoldaýǵa, olardyń qoǵamdaǵy bedelin arttyrýǵa jáne kásiptik bilim júıesin reformalaýǵa baǵyt aldyq. Atalǵan baǵyttarǵa dáıekti túrde ınvestısııa salatyn elder ınnovasııa men ornyqty damýda kósh bastaıtynyn álemdik tájirıbe kórsetip otyr. Jasandy ıntellekt tehnologııasynyń keńinen enýi, óndiristik prosesti jappaı sıfrlandyrý jáne avtomattandyrý jahandyq eńbek naryǵyn qazirdiń ózinde túbegeıli ózgerte bastaǵanyna kýámiz. О́rkenıet kóshi eńbekkerlerdi túrli ıntellektýaldyq júıeler men sıfr­lyq platformalardy basqara bilýge mindetteıdi, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent mamandardyń joǵary biliktiligi men zamanaýı daǵdylardy meńgerýi Qazaqstanda, sondaı-aq Reseıde ónerkásip ósimine jáne tehnologııalyq jańǵyrýǵa negiz bolyp otyrǵanyna toqtaldy.

– Jaqynda elimizde tehnıkalyq jáne kásiptik bilim júıesine jasandy ıntellektini engizýdiń tujyrymdamalyq negizi bekitildi. Eń ozyq tehnologııalardy paıdalaný mashına jasaý, energetıka, agroónerkásip kesheni jáne ekonomıkanyń basqa da salalaryna kadr daıarlaýdyń mańyzdy bóligine aınal­dy. Qazaqstan «Rosatom» bastaǵan halyq­aralyq konsorsıýmnyń qatysýymen birinshi atom elektr stansasynyń quryly­syna kiristi. Tehnologııalyq ári ǵylymı turǵydan kúrdeli bul jobany tabysty júzege asyrý joǵary sanatty kásibı mamandarǵa tikeleı baılanysty. AES qurylysyna 6 myńǵa jýyq jumysshy jáne 3 myńnan asa orta býyn mamany jumyldyrylady. Sonymen qatar beıindi mamandarǵa suranys joǵary bolatyny sózsiz. Atom salasyndaǵy kadr áleýetin kúsheıtý Qazaqstan úshin asa mańyzdy sıpatqa ıe. Biz bul máseleni sheshýde reseılik joǵary oqý oryndarymen yntymaqtastyqqa erekshe mán beremiz. 2022 jyly Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ janynan «MIFI» ulttyq ıadrolyq zertteý ýnıversıteti fılıalynyń ashylýy – sonyń aıqyn dáleli. Jaqynda MIFI rek­toryn qabyldap, onyń ótinishimen oqytý­shylardyń jáne ǵalymdardyń ju­mys jaǵdaıyn jaqsartý jóninde tap­syr­ma berdim, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy elderimizdiń bi­lim salasyndaǵy yntymaqtastyǵy týra­ly sóz qozǵaı otyryp, qazaqtyń uly oı­shy­lynyń ulaǵatty sózin mysalǵa keltirdi.

– Uly Abaı: «Orystyń ǵylymy, óneri – dúnıeniń kilti, ony bilgenge dúnıe arzanyraq túsedi» dep jazǵan edi. Árıne, qazir zaman basqa. Biraq uly Abaıdyń sózi áli de ózekti. Reseıdiń joǵary oqý oryndary, Reseıdiń ǵylymy álemdik ǵylym-bilim progresinde kóp­tegen kórsetkish boıynsha kósh bas­tap keledi. Reseıdiń joǵary oqý oryndary Qazaqstandaǵy ýnıversıtetterdiń kópshiligimen seriktestik ornatqan. Bul oń úrdisti qoldaımyz. Eki eldiń joǵary oqý oryndary arasynda qos dıplomdy baǵdarlamany jáne birles­ken ǵylym-bilim jobalaryn júzege asyrýdy qarastyratyn 1 453 kelisim­shart jasalǵan. Qazaqstanda Reseı ýnıver­sıtetteriniń 9 fılıaly tabysty qyzmet istep jatyr. Onda 4 myńǵa jýyq stýdent bilim alady. Ásirese, qurmetti Vladımır Vladımırovıch, sonaý 2001 jyly Sizdiń tikeleı aralasýyńyzben ashylǵan Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń fılıalyn aıryqsha atap ótýge bolady. Sonymen qatar Astanada Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtynyń bólimshesi jumysyn bastady. Reseıde Qazaqstan ýnıversıtetiniń alǵashqy ókildiginiń ashylýy biz úshin eleýli ýaqıǵa boldy. Dostoevskıı atyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılıaly jemisti jumys isteı bastady, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýde aýqymdy trans­formasııa júrgizilip jatqanyn aıtty.

– Innovasııalyq basqarý, sıfr­landyrý jáne ınternasıonaldandyrý qaǵıdattary negizinde 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan jospar qabyldandy. Kolledjder teorııany praktıkamen, al bilim úderisin óndirispen ushtastyratyn kásibı mamandar ustahanasyna aınalýy qajet. Sondyqtan dýaldy oqytý úlgisin belsendi damytýdy qolǵa aldyq. Qazirgi tańda 100 myńnan asa stýdent 18 myń kásiporynnyń bazasynda óndiristik tájirıbeden ótip jatyr. 4 myńnan asa kompanııa 600 kolledjge qamqorlyq kórsetedi. Olar stýdentterdiń óndiris­tik tájirıbeden ótip, shyńdalýyna, oqý ornyndaǵy qural-jabdyqtardy jańǵyrtýǵa atsalysady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sodan soń Prezıdent forým qaty­sý­shylaryna elimizde aqysyz negizde teh­nı­kalyq jáne kásiptik bilim jobasy iske asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Buǵan qosa jumysqa ornalasýǵa kepildik bere otyryp, maman daıarlaý mehanızmi engizildi.

– Sonymen qatar kásibı baǵdarlaý jumystary júrgizilýde. Jastar kolledjde oqýdy shyn máninde suranysqa ıe mamandyqty meńgerý jolyndaǵy alǵashqy sanaly qadam retinde qabyldaýǵa tıis. Pedagogterdiń qoǵamdaǵy mártebesi men biliktiligin arttyrýǵa aıryqsha kóńil bólinedi. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilimdi ınternasıonaldandyrý aıasynda halyqaralyq standarttar engizilip, sheteldik menedjerdi tartý jáne akademııalyq utqyrlyqty damytý qolǵa alyndy. Qazaqstandaǵy 60-tan asa kolledj 30 eldegi seriktesterimen yntymaqtastyq ornatty. Al 9 kolledjimiz Reseı kolledjderimen jáne kásiporyndarymen tabysty jumys istep jatyr, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev memleket tarapynan jumysshy mamandyqtardyń bedelin arttyrý jáne qoǵamda jańa eńbek mádenıetin qalyptastyrý, sondaı-aq eńbek adamdaryn qurmetteý úshin tıisti sharalar qabyldanyp jatqanyna nazar aýdardy.

– Bizdiń túpki maqsatymyz – eńbek­kerlerdi tabysty adamdardyń úlgisi retinde dáripteý. Bul júzdegen myń azamatty yntalandyrady. Qazaqstan men Reseı ózara yntymaqtastyqtyń asa mańyzdy baǵyty sanalatyn kadr daıarlaý isindegi seriktestikti dáıekti túrde tereńdetip keledi. Bilim jáne óndiris salasyndaǵy baılanystardy jandandyrý maman daıarlaý sapasyn jetildirip, ozyq tehnologııalardy engizý úderisin údete túserine senimdimin. Bul oraıda óńirler eleýli ról atqarady. О́ıtkeni ortaq kúsh-jigerdi talap etetin bul sala, túp­tep kelgende, azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyrady, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy sózin qory­tyndylaı kele, Qazaqstan men Reseı – ózara senimdi, ýaqyt tezinen ótken strategııalyq seriktester ári odaqtastar ekenin atap ótti.

– Bizdiń elderimizdiń tarıhı tamyry, ótkeni men qundylyqtary ortaq. Qos halyqtyń dostyǵy – taǵdyrdyń jazýy. Barlyq deńgeıde senimdi dıalog júrgizýdiń arqasynda Qazaqstan – Reseı yntymaqtastyǵynyń mán-mazmuny udaıy tolyǵyp keledi. Eki elge ortaq álemdegi eń uzyn qurlyq arqyly ótetin shekara – halyqtarymyzdyń máńgilik dostyǵy men tatý kórshilik qarym-qatynasynyń aıǵaǵy. Oraıly sátti paıdalanyp, forým qyzmetine jáne barlyq salada yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa árdaıym nazar aýdaryp, qoldaý kórsetkeni úshin Reseı Prezıdentine alǵys aıtamyn. Birge kúsh-jiger jumyldyrý arqyly alǵa qoıǵan maqsattarymyzǵa jetetinimizge senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

О́z kezeginde Reseı Prezıdenti Oralda ótken forým aıasynda óńir­ler arasynda ondaǵan jańa kelisim men memorandýmǵa, kommersııalyq kelisimshartqa qol qoıylǵanyn atap ótti. Bul Reseı men Qazaqstan aımaqtarynyń tyǵyz yntymaqtastyqty dáıekti túrde nyǵaıtýǵa nıetti ekenin kórsetedi.

– Kelesi forým 2026 jyly Qazan qalasynda uıymdastyrylady. Biz Qazaqstan delegasııasyn osy is-sharaǵa qatysýǵa shaqyramyz. Eki el aımaqtarynyń bilim men kadr daıarlaý salalarynda ǵana emes, ekonomıka­lyq jáne áleýmettik ómirdiń basqa da baǵyttarynda yqpaldastyq ornatýyna múmkindik mol. Reseı men Qazaqstannyń óńirleri burynǵydaı jumylyp jumys atqaratynyna senimim kámil. Bul rette óńirlerimiz tikeleı, sondaı-aq túrli deńgeıde jolǵa qoıylǵan keń aýqymdy baılanystarǵa arqa súıep, Reseı men Qazaqstannyń seriktestik jáne odaqtastyq qatynastaryn odan ári ór­ken­detýge salmaqty úles qosa alady, – dedi Vladımır Pýtın.

Baılanysty bekemdeıtin deklarasııa

Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın kelissózder qorytyndysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Fe­derasııasynyń memleketaralyq qarym-qaty­nasyn jan-jaqty strategııa­lyq serik­tes­tik jáne odaqtastyq deńgeıine deıin jet­kizý jónindegi deklarasııaǵa qol qoıdy.

Conymen qatar memleket basshy­­lary­nyń qatysýymen birqatar úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq qujattardy almasý rásimi ótti:

1. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasyndaǵy ekonomı­kalyq yntymaqtastyqtyń 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamasy;
2. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasynda úshinshi elderge eksportqa jetkizýge arnalǵan reseılik jáne qazaqstandyq júkterdi temirjol kóligimen tranzıttik tasymaldaý jáne aýystyryp tıeý salasyndaǵy yntymaqtastyqty uıymdas­tyrý týraly kelisim;
3. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasynda kó­lik qaýipsizdigin qamtamasyz etý salasy bo­ıynsha ózara yqpaldastyq jónindegi kelisim;
4. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasyndaǵy «Soıýz-5» jáne «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenderine ushý synaǵyn júrgizý úshin Qazaqstan – Reseı memleketaralyq komıssııasyn qurý týraly kelisim;
5. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasynda Aqtaý qalasynda Reseı Federasııasynyń Bas konsýldyǵyn qurý týraly notalarmen almasý formasyndaǵy kelisim;
6. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti arasynda halyqtyń sanıtarlyq-epıdemıo­logııa­lyq jaǵdaıyn qamtamasyz etý sala­syndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim;
7. Qazaqstan Respýblıkasy О́ner­kásip jáne qurylys mınıstrligi men Reseı Federasııasy Ekonomıkalyq damý mı­nıstrligi arasynda erekshe ekonomıkalyq aımaqtardy damytý máseleleri boıynsha ózara túsinistik týraly memorandým;
8. Qazaqstan Respýblıkasy Oqý-aǵartý mınıstrligi men Reseı Federasııasy Oqý-aǵartý mınıstrligi arasynda Qazaqstan Respýblıkasynda qazaq-orys jalpy bilim uıymdaryn ashý jáne Reseı Federasııasynda orys-qazaq jalpy bilim uıymdaryn ashý boıynsha nıettestik týraly memorandým;
9. Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi men Reseı Federasııasy Tabıǵı resýrstar jáne ekologııa mınıstrligi arasynda Qazaqstan Respýblıkasyna Reseı Federa­sııasynan Amýr jolbarystaryn ákelýge ázirlik jáne jetkizilgen janýarlardyń bastapqy beıimdeýden ótýi boıynsha birlesken is-sharalar jospary;
10. Qazaqstan Respýblıkasy Atom ener­gııasy jónindegi agenttigi men Ekolo­gııa­lyq, tehnologııalyq jáne atomdyq baqy­laý jónindegi federaldyq qyzmeti (Reseı Federasııasy) arasynda atom ener­gııa­syn beıbit maqsatta paıdalanýda ıadro­lyq jáne radıasııalyq qaýipsizdikti retteý salasy boıynsha yntymaqtastyq jónin­degi ózara túsinistik týraly memorandým;
11. Qazaqstan Respýblıkasy Kólik mınıstrligi men Reseı Federasııasy Kólik mınıstrligi arasynda Qazaqstan-Reseı memlekettik shekarasyndaǵy avtokólik ótkizý beketterin damytý jónindegi is-sharalar jospary;
12. «QTJ» UK» AQ men «RTJ» AAQ arasyndaǵy 2030 jylǵa deıingi memleketaralyq túıisý pýnktterin damytý týraly kelisim;
13. «Qazposhta» AQ men «Reseı posh­tasy» AQ arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandým.

Biregeı yqpaldastyq óz baǵytynan aınymaıdy

Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń aldynda birlesken málimdeme jasady.

Prezıdent Reseıge memlekettik sapar eki el arasyndaǵy strategııalyq seriktestik pen odaqtastyq qarym-qatynasty odan ári nyǵaıtý turǵysynan asa mańyzdy dep sanaıdy.

– Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar elderimiz arasyndaǵy san qyrly yntymaqtastyqtyń tabysty damyp kele jatqanyn tolyq kórsetedi. Bul bire­geı yqpaldastyq óz baǵytynan aınymaıdy. Meniń oıymsha, postkeńestik keńistiktegi eki jetekshi memleket arasynda ornaǵan jan-jaqty baılanystyń aýqymy, shyn máninde, eýrazııalyq qaýipsizdik júıesiniń mańyzdy elementine aınaldy. Bul tujyrymdamany birqatar múddeli memleket talqylap, zerdeleýde. Eń bastysy, bizdi ǵasyrlardan tamyr tartatyn baı tarıhymyz, belsendi mádenı-rýhanı baılanystarymyz, ortaq qundylyqtarymyz, zamanaýı syn-qaterlerge qatysty uqsas kózqarasymyz ben bolashaqqa baǵdarymyz biriktiredi. Osyndaı berik negizge qurylǵan strategııalyq seriktestigimiz barlyq baǵytta qarqyndy damyp keledi. Bıyl memleketterimiz úshin máni zor birqatar mereıtoılyq data atalyp ótti. Biz Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 80 jyldyǵyn laıyqty deńgeıde merekeledik. Osylaısha, Otandy qorǵaý jáne Uly Jeńiske jetý jolynda álem tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan birliktiń úlgisin pash etken naǵyz batyrlar men patrıottardy eske alyp, qurmet kórsettik. Áıgili Baıqońyr ǵarysh aılaǵynyń 70 jyldyǵy da aıtýly oqıǵa boldy. Bul – ǵaryshty ıgerý isinde uzaq jyldar boıy ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyǵymyzdy tanytyp kele jatqan biregeı joba. Qazaqstan – Reseı memlekettik shekarasy týraly sharttyń 20 jyldyǵy – mańyzdy meje. Bizdiń qurlyq arqyly ótetin álemdegi eń uzyn shekaramyz – tatý kórshiliktiń jarqyn sımvoly, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, eki eldiń yqpaldastyǵy jańa mazmunmen udaıy tolyǵyp keledi.

– Álginde ǵana biz qurmetti Vladımır Vladımırovıchpen birge Qazaqstan men Reseıdiń qarym-qatynasyn jan-jaqty strategııalyq seriktestik jáne odaqtastyq deńgeıine jetkizý jónindegi deklarasııaǵa qol qoıdyq. Bul qujattyń tarıhı máni zor. Halyqtarymyz arasyndaǵy myzǵymas ózara senim men yntymaqtastyqtyń keleshegi kemel ekenin kórsetedi. Osy oraıda ekijaqty baılanysty nyǵaıtýǵa eleýli úles qosqany úshin Vladımır Vladımırovıch Pýtınge shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Qazaqstandyqtar Reseı Prezıdentin jahandyq aýqymdaǵy memleket qaıratkeri dep biledi ári qurmetteıdi. Onyń esimi álemge málim jáne qazirgi almaǵaıyp zamanda orys halqy men Reseı memleketiniń múddesin qorǵaý isinde senim men qajymas qaırattyń sımvoly retinde qabyldanady. Qazaqstan Reseı Federasııasynyń órkendeýine shyn máninde múddeli. Búgingi kelissózder nátıjesin joǵary baǵalaımyn. Kezdesýimiz ashyq ári senimdi ráýishte ótti jáne naqty paıdasyn berdi, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdentter barlyq deńgeıdegi qarqyndy dıalogti qoldaýǵa ýaǵdalasqan.

– О́nerkásip, energetıka, kólik-logıs­tıka, aýyl sharýashylyǵy, joǵary teh­nolo­gııalar, sıfrlandyrý, gýmanıtarlyq yq­pal­­dastyq, sondaı-aq jańa ınfraqu­ry­lym­dyq jobalardy júzege asyrý másele­lerine basa mán berdik. Kúrdeli halyq­ara­lyq ahýalǵa qaramastan yntymaq­tas­tyǵymyz halyqtarymyzdyń ıgiligi jolynda belsendi damyp kele jatqa­nyna kóńilimiz tolatynyn atap óttik, – dedi ol.

Qasym-Jomart Toqaev Reseı – Qazaq­stannyń mańyzdy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq seriktesi sanalatynyna toqtaldy.

– 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha taýar aınalymy shamamen 28 mlrd dollardy qurap, bıylǵy 8 aıda 17 mlrd dollardan asty. Aldymyzǵa ekijaqty saýda kólemin 30 mlrd dollarǵa deıin jetkizý mindetin qoıdyq. Reseıden Qazaqstan ekonomıkasyna 27 mlrd dollardan asa tikeleı ınvestısııa quıyldy. 2024 jyly Reseıdiń salǵan kapıtal kólemi rekordtyq 4 mlrd dollarǵa deıin ósip, elimizdiń iri ınvestoryna aınaldy. Qazaqstannyń Reseıge quıǵan ınvestısııasy da artyp, onyń ózindik quny 15 jylda shamamen 9 mlrd dollarǵa jetti. Qazaqstanda reseılikterdiń qatysýymen 20 myńnan asa kompanııa jumys isteıdi. Bul elimizde qyzmet etetin sheteldik kapıtaly bar kásiporyndardyń jartysyna jýyǵyn quraıdy. 175 birlesken joba júzege asyrylýda. Iskerlik baılanystardyń joǵary deńgeıin odan ári qoldaýǵa jáne bıznes júrgizýge qajetti jaǵdaı jasaýǵa ýaǵdalastyq. Osy maqsatta Ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń 2030 jylǵa deıingi keshendi baǵdarlamasy jáne Is-sharalar jospary qabyldandy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysynyń paıymdaýynsha, Aqtaý qalasynda Reseı Bas konsýldyǵynyń ashylýy óńiraralyq baılanystardy nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Budan bólek, kólik-tranzıt salasyndaǵy baılanystardyń da keleshegi zor.

– «Soltústik – Ońtústik», Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary, «Aıagóz – Baqty», «Dostyq – Moıynty» temirjol jelileri jáne basqa da jobalardyń múmkindigin kezeń-kezeńimen keńeıtýge kelistik. Transshekaralyq logıstıka ınfraqurylymyn jaqsartý, shekaradaǵy ótkizý beketteriniń jumysyn jetildirý mańyzdy ekenin atap óttik. «Transaltaı dıalogi» perspektıvti bastamasyn odan ári ilgeriletýge nıettimiz. Atalǵan format Qazaqstan, Reseı, Qytaı jáne Mońǵolııa arasyndaǵy tatý kórshilik pen ózara tıimdi yntymaqtastyqty keńeıtetin ońtaıly alań bolady, – dedi ol.

Energetıka salasyndaǵy seriktestik kelissóz arqaýyna aınaldy.

– Keıingi jyldary bul baǵytta aıtarlyqtaı progreske qol jetkizdik. «Rosatom» kompanııasymen elimizdegi alǵash­qy AES qurylysy boıynsha nátı­jeli jumys atqarylyp jatqanyn atap aıt­qym keledi. Biz munaı men onyń ónim­derin, kómir, elektr energııasyn óndirý, tasymaldaý jáne jetkizý baǵyttaryndaǵy seriktestikti nyǵaıtýǵa kelistik. Gaz salasyndaǵy yntymaqtastyq perspektıvasyn, atap aıtqanda, Qazaqstannyń Reseı­men shekaralas óńirlerin kógildir otyn­men qamtý, sondaı-aq úshinshi elderge tasy­maldaý máselelerin tal­qy­ladyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent ekonomıkalyq baılanys­tar jańa salalar esebinen udaıy keńeıip kele jatqanyn aıtty. Sapar aıasynda qol qo­ıyl­ǵan qujattar elderimizdiń ǵarysh­ty ıgerý, atom energııasyn, arnaıy eko­no­mıkalyq aımaqtardy jáne kreatıv­ti ındýstrııany damytý boıynsha aı­tar­lyqtaı ilgerileýine múmkindik bere­di. Mem­leket basshysy IT sektorynyń bola­sha­ǵy zor ekenin aıtyp, Qazaqstannyń bul sa­lada tájirıbesi mol ekenine nazar aýdardy.

Qasym-Jomart Toqaev halyqtary­myzdyń birligin arttyrýda mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar aıryqsha ról atqaratynyn jetkizdi.

– Gastrolder, kórmeler, konsertter men sporttyq jarystar sekildi is-sharalar jıi uıymdastyrylady. Jýyrda Máskeýde Qazaqstannyń Reseıdegi mádenıet kúnderi tabysty ótti. Buǵan deıin mádenıet kúnderi aıasynda elimizdiń óner qaıratkerleri Iаkýtııa men Qazanǵa baryp qaıtty. Bıyl mamyr aıynda Astanada «Qazaqstan men Reseıdiń máńgilik dostyǵy alleıasy», al keshe Máskeýde «Qazaqstan – Reseı dostyǵy skveri» ashyldy. Buǵan qosa Máskeý kósheleriniń birine kórnekti ǵalym-etnograf, Reseı armııasy Bas shtabynyń ofıseri, Orys ımperatorlyq geografııa qoǵamynyń qurmetti múshesi, tanymal jazýshy Feodor Dostoevskıı men belgili ǵalym Grıgorıı Potanınniń jaqyn dosy Shoqan Ýálıhanovtyń esimi berildi. Mundaı jańalyqtar elderimizde erekshe yqylaspen qabyldanady. Bul oraıda Máskeýde ashylatyn Qazaq aqparattyq-mádenıet ortalyǵynyń da mańyzy zor, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, eki el mádenı-gýmanıtarlyq bastamalarǵa júıeli qoldaý kórsetedi.

– Elimizde Reseıdiń medısınalyq joǵary oqý ornynyń ókildigin ashý máselesi pysyqtalyp jatyr. Qazaqstanda orys tilinde oqytatyn myńnan asa mektep bar. Al oqýshylardyń úshten biri orys tilinde bilim alady. Budan bólek, eki eldiń bilim berý standarttary eskerilgen mektepter salý jobasy iske asyrylady. Almatyda demeýshilerdiń qoldaýymen reseılik tanymal «Sırıýs» mektebiniń fılıaly ashylady. Qazaqstanda orys mádenıeti men tilin ilgeriletýge tıisti nazar aýdarylady. Bul mańyzdy iske elimizdiń bastamasymen qurylǵan Halyqaralyq orys tili uıymy óz úlesin qosyp keledi, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy kelissózder bary­synda óńirlik jáne jahandyq kún tár­tibine qatysty pikir almasqanyn jetkizdi.

– Qazaqstan men Reseı kópjaqty alańdarda belsendi ári tabysty yqpal­das­tyq ornatqan. Eýrazııalyq ekonomıka­lyq odaq, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵy, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy jáne basqa da kópjaqty qurylymdar aıasynda is-qımylymyzdy odan ári úılestirýge daıyn ekenimizdi rastadyq, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, taraptar strategııalyq yntymaqtas­tyqty odan ári tereńdetýge nıetti ekenin rastaǵan.

– Qazaqstan – Reseı qarym-qatyna­synyń áleýeti zor. Birlesken jumystyń shet-shegi joq. Elderimiz barlyq salada nátıjeli yntymaqtastyq ornatty. Qazaqstan men Reseı arasynda sheshimin tappaıtyn túıtkil joq. Bul taraptardyń jaýapkershiligi men birlese jumys isteýge qulshynysy joǵary ekenin kórsetedi. Mazmundy kelissóz júrgizip, qonaqjaılyq tanytqany úshin qurmetti Reseı Prezıdentine taǵy da alǵys aıtamyn. Tatý kórshilik qatynastarymyz bolashaqta da strategııalyq seriktestik pen odaqtastyq muratyna jeteleı beredi dep senemin, – dedi Memleket basshysy.

Vladımır Pýtın kelissózder qorytyndysy boıynsha Qazaqstan men Reseı qarym-qatynasyn jan-jaqty strategııalyq seriktestik jáne odaqtastyq deńgeıine deıin jetkizý jónindegi deklarasııaǵa qol qoıylǵanyn atap ótti.

– Saıasat, qaýipsizdik, saýda-ınvestı­sııalyq, mádenı-gýmanıtarlyq salalarda uzaqmerzimdi keleshektegi birles­ken jumystyń naqty baǵyttary úkimet­aralyq jáne vedomstvoaralyq kelisim­der men memorandýmdarda belgil­endi. Árıne, kelissózderde ekonomı­kalyq yqpaldastyqqa basymdyq berildi. Qazaq­stan – Reseıdiń TMD jáne tutas eýrazııalyq keńistiktegi iri saýda seriktesteriniń biri. Sonymen qatar elderimiz arasyndaǵy alys-beris únemi ártaraptandyrylyp keledi. Onda shıkizattyq emes ónimderdiń úlesi kóp, – dedi Reseı Prezıdenti.

Prezıdentter gala-konsertti tamashalady

Sapar sońyna qaraı Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev pen Prezıdent Vladımır Pýtın Qazaqstan ónerpazdarynyń gala-konsertine bardy. Qazaqstannyń Reseıdegi mádenıet kúnderi aıasynda uıymdastyrylǵan merekelik kesh Úlken teatrda ótti.

Sahnada qazaqtyń mýzykalyq jáne horeo­grafııalyq ónerin nasıhattap júrgen tanymal ártister men shyǵarma­shylyq ujymdar óner kórsetti. Bul konsert Qazaqstannyń baı mádenı murasyn tanytyp, eki eldiń rýhanı dıalogin nyǵaıtýǵa yqpal etti.

Is-sharadan soń memleket basshylary konsertte óner kórsetken Roza Rymbaeva, Marııa Mýdrıak, Renat Ǵaısın, Álisher Kárimov, Aleksandr Belıakov jáne Zarına Altynbaeva sekildi sahna sheberlerimen áńgimelesip, alǵys aıtty.