Áreket pen senim úndestigi

Prezıdent aıqyndaǵan qundylyq

Jaqynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń ishki saıasaty­nyń negizgi qaǵıdattary, qundylyqtary men baǵyttaryn bekitti. Qujatta «Qazaqstandyq patrıotızm – memleketke, onyń rámizderi men ulttyq mádenıetine qurmetpen qaraý, elimizdiń tarıhı jáne rýhanı qundylyqtaryn qadirleý, Otanymyzdyń búgini men bolashaǵyna jaýapkershilikpen qaraý degen maǵynany bildiredi. Azamattardyń otanshyldyq qasıeti elimizdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı úderisterge belsene atsalysý, jalpyulttyq qundylyqtaryn ustaný arqyly kórinis tabýǵa tıis» delingen.

Bul qazirgi qoǵamda pat­rıo­­tızm­niń aza­mat­­tyq ja­ýap­kershilik, eńbek­qorlyq jáne adal­­dyq uǵymdarymen tolyqqanyn kórsete­di. En­digi mindet – osy qundylyqtardy kúnde­likti tirliktiń ózegine aınaldyrý, ıaǵnı pa­trıo­tızm­di naqty is-áreket pen jaýapker­shilik deńgeıine negizdeý. Al muny júzege asyrýdyń bir tetigi – jas urpaqty tárbıeleý.

Búginde mektepter men joǵary oqý oryndarynda otanshyldyqty nasıhattaı­tyn jobalar, áskerı-patrıot­tyq klýbtar bar. Máselen, Qazaqstan Qarýly kúshteriniń áskerı basqarý organdary 3490 jalpy bilim uıymymen tyǵyz baılanys ornatyp, «Erlik sabaqtary» syndy jobalaryn júzege asyrǵan. Oǵan mektep oqýshylary men kolledj stýdentteriniń 450 myńy qatysqan. Shalǵaı eldi mekenderdiń ózinde de 200-den asa kezdesý ótipti. Sondaı-aq «Ardager ósıeti» jastar marafony uıymdastyrylǵan. Onda Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardagerleriniń ósıeti, batyrlyǵy nasıhattalady.

Mundaı jobalar otansúı­gishtik sezimdi júıeli túrde qa­lyptastyrýǵa baǵyt­tal­ǵanymen, olardyń yqpaly kóbine bir­jaqty – áskerı sıpattan asa almaı otyr. Demek másele – tárbıeniń berilý tásilinde, patrıotızm aıasynyń áli de tarlyǵynda.

Z jáne Alpha urpaq: uran emes, shynaıylyq kerek

Bul pikirdi jastarmen tikeleı jumys isteıtin mamandar da rastaıdy. «Jas ulan» biryńǵaı balalar men jasóspirimder uıymy» res­pýblıkalyq qoǵamdyq bir­lestiginiń basshysy Aqnur Turdalıeva zýmerlerge, ásirese alfa urpaqqa, patrıotızmdi urandar ne kezekti is-shara­lar arqyly sińire almaıtynymyzdy ashyp aıtty.

– Qazirgi býynnyń patrıotızm týraly túsinigi, jalpy onyń salatyn ıdeıasy, qabyldanýy ózgeshe. Iаǵnı otanshyldyqty ádemi sózdermen emes, búgingi jastar naqty ispen dáleldegisi keledi. Menińshe, bul uǵymdy nasıhattaýda tek júıelilik jetispeıdi. Biz áli «otanshyldyq sezimin oıatatyn» bir rettik is-sharalardan alys ketken joqpyz. Negizi kez kelgen jastarǵa qatysty máselede áriptestik for­mada jumys isteý kerek. Ideologııany joǵarydan tómen emes, birge qurýǵa daǵdylaný qajet. Sonda ǵana óskeleń urpaq mańyzdy sheshimderdiń ózderine de qatysty ekenin túsinedi. Sanasynda ózin elmen birge baılanystyra qaraıdy. Bolmysynda «meniń elim» degen túsinik ornyǵady, – deıdi A.Turdalıeva.

Birlestik basshysynyń sóziniń jany bar. Keıingi kezdegi júrgizilgen halyqaralyq zertteýlerge ıek artsaq, qazirgi jas urpaq shynaıylyqty, túıip alar oıy bar mysaldardy, naqty nátıjeni kóbirek baǵalaıdy. Olar ádildik, qaıyrymdylyq jáne jaýapkershilikti aldyńǵy orynǵa qoıady. Ári muny aza­mattyq belsendilik tanytý, ártúrli ekologııalyq, volon­ter­lik bastamalarǵa qatysý arqyly kórsetip júr. Bul oıdy otandyq «Jastar» ǵylymı zert­teý ortalyǵy júrgizgen saýal­namalyq zertteýler qýat­taıdy.

– Bul býynnyń áreketterin túsindirýde dástúrli ólshemmen emes, jańa áleýmettik jáne sıfrlyq kontekspen qaraǵan abzal. Jas urpaq erkindik pen ózindik kózqarasqa jaýap­ker­shiliktiń jańa formasymen qaraıdy. «О́zindik bolmys» tek jeke tańdaý emes, áleýmettik qatysýdyń quraly dep esepteıdi, – deıdi «Jastar» ǵylymı zertteý ortalyǵy taldaý jáne kommýnıkasııa basqarmasynyń sarapshysy Laýra Sansyzbaeva.

Jastarmen til tabysýdyń eń tıimdi joly – olardyń ómir súrý ortasyn, ıaǵnı sıfrlyq keńistikti durys túsinip, soǵan saı áreket etý. Osyny eskergen Májilis depýtaty Jarqynbek Amantaıuly jastardyń qabyl­daý ereksheligine beıimdelgen kontent usyný qajet ekenin aıtady.

– Patrıotızm men otanshyl­dyqty nasıhattaý baǵytynda memleket pen qoǵamdyq uıymdar tarapynan túrli bastamalar qolǵa alynyp jatyr. Mektepter men joǵary oqý oryndarynda túrli tárbıelik jobalar júzege asýda, áskerı-patrıottyq klýbtar, volonterlik qozǵalystar damyp keledi. Sonymen qatar jas­tar arasynda áleýmettik jeli arqyly otansúıgishtik ıdeıa­laryn taratý da jıi kezdesedi. Degenmen bul nasıhattyń formasy men mazmuny keıde jastardyń qabyldaý erek­sheligine saı kelmeı jatady. Sondyqtan naqty adamdardyń oqı­ǵalaryna, jetistigine negiz­delgen áleýmettik rolıkter, serıal, blog, podkast syndy kontent kóbirek qajet. Baıqasańyz, qazirgi tańda otanshyldyqty nasıhattaıtyn derekti fılm­der az. Azamattar búginde kóp ýaqytyn TikTok, YouTube jáne Instagram sekildi platformalarda ótkizedi. Demek patrıottyq ıdeıalardy taratý tetigi de dál osy alańdarǵa beıimdelýge tıis, – deıdi depýtat.

Róldik model mańyzdy

Buǵan qosa qoǵamda «naǵyz patrıot» beınesin kórsetetin zamanaýı tulǵalar kóbirek nasıhattalýy kerek. Árıne, batyrlar jyry men tarıhı keıipkerler – ulttyq kodtyń mańyzdy bóligi, alaıda búgingi urpaqqa zamanaýı úlgi de qajet. Patrıot tek jaýynger ne batyr ǵana emes, ol ǵalym, dáriger, fermer, kásipker nemese volonter bolýy múmkin.

– Bizde róldik modelder kóp, biraq olardy jastar arasynda keńinen durys ári ońtaıly nasıhattaý jaǵy úlken másele bolyp tur. Kóbine róldik model retinde áıgili sportshy, ánshi, t.b. dep qarastyrylady. Jastar aýyzben oraq oryp, halyqtyń psıhologııalyq sanasyndaǵy problemalardy alǵa tartyp, kóshbasshy bolýǵa umtylǵan azamattardy emes, naqty is-áreketimen Otannyń damýyna úles qosqan nemese shaǵyn aýdıtorııasy bolsa da, eldik máselelerde bas bolyp júrgen tulǵalardy qoldaıdy. Mysaly, patrıotızmniń praktıkalyq sıpaty retinde volonterlikti alaıyq. Qazir respýblıka kóleminde ıgi iste shet qalatyn jas býyn az. Kópshiligi kez kelgen qıyndyqta, túrli bastamalarda judyryqtaı jumylyp, áreket etýge, eriktilikke ár kez daıyn. Bastapqyda qoǵamda bul trend bolsa, birte-birte naqty is-áreketterge ulasty. Sol sekildi ózge de qundylyqtardy ustanymǵa aınaldyrýǵa bolady. Bul rette naqty tulǵalar áser ete alady. Ekologııalyq máselelerdi sheship júrgen jas maman, ǵylymnyń damýyna úles qosqan ǵalym, kásipkerlikti ilgeriletýge sep bolǵan startapshy sekildi túrli salada mundaı jastar bar. Qoǵamǵa naǵyz pat­rıot­tyń beınesin kórsete alatyn jańa róldik modelder qajet. Árıne, tarıhı tulǵalar da róldik model bola alady. Alaıda olardy qyzyqty formatta jetkizý – ýaqyt talaby, – deıdi «Jas ulan» biryńǵaı balalar men jasóspirimder uıymy» respýblıkalyq qoǵam­dyq bir­lestiginiń basshysy A.Turdalıeva.

Júıelengen ıdeologııa qajet

Al mundaı róldik úlgilerdiń júıeli túrde qalyptasýy men nasıhattaýda birizdilik qajet. Osy oraıda májilismen Jarqynbek Amantaıuly elimizdegi áskerı-patrıottyq klýbtardyń ıdeologııasy men ádistemelik bazasyn ortalyqtandyrýdy usynady.

– Qazir elimizde júzdegen áskerı-patrıottyq klýb bar, biraq olardyń kópshiligi bir-birinen táýelsiz, óz erejesimen jumys isteıdi. Nátıjesinde, ıdeologııalyq jáne ádistemelik turǵydan birizdilik joq. Bir óńirde jaqsy júıe qalyptassa, ekinshisinde ol múlde basqasha deńgeıde bolýy múmkin. Kóp jaǵdaıda Táýelsiz Qazaqstannyń emes, eski kezeńniń ıdeologııasyna saı jumys júrgizilip jatady. Áskerı-patrıottyq klýbtardyń ustanymy, baǵdarlamasy álemdik úderispen birge damyp, zamanaýı talaptarǵa saı jetilip otyrýǵa tıis. Sondyqtan bul klýbtardyń birtutas ıdeologııalyq jáne ádistemelik ortalyǵyn qurǵan abzal.

Mundaı ortalyq aldymen biryńǵaı oqý baǵdarlamalaryn ázirleıdi, tálimgerler men nusqaýshylardy daıarlaıdy, jastardyń patrıottyq tár­bıesine arnalǵan materıaldardy (vıdeo, ádistemelik nusqaýlyq, trenıng ssenarıı­leri) júıeleıdi. О́zara tájirıbe almasýǵa múmkindik beredi. Árıne, bul aınalyp kelgende, qarjyǵa tirelýi – yqtımal. Biraq otansúıgish jastardy baýlıtyn áskerı-patrıottyq klýbtardyń jumysyn baqylap, júıeleý ulttyq qaýipsizdikke qatysty másele ekenin de esten shyǵarmaý kerek. Jastar úshin qazir patrıot bolý – tek tý ustap, uran salý emes, óz isinde adal bolý, sapaly bilim alyp, elge qyzmet etý, qoǵamdaǵy ádilettilikti qoldaý degen sóz. Sondyqtan bul qujat patrıottyq tárbıeniń jańa standartyn qalyptastyrady. Endi mańyzdysy – osy qaǵıdattardy júzege asyratyn naqty tetikter men jobalardy iske qosý, – deıdi depýtat.

Patrıotızm – sózdiń emes, istiń ólshemi. Tek osylaı táýel­sizdiktiń arqasynda qol jetkizgen jetistikterimizdi memle­kettiń jáne jaýapker­shiligi mol otanshyl azamat­tar­dyń jasampaz qyzmeti arqyly ǵana saqtap, eseleýge bolady.