Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Dúnıejúzilik ınsýltke qarsy kúres kúnine oraı uıymdastyrylǵan «Insýltke qarsy kúrestiń jahandyq strategııalary» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııasynda Almaty qalalyq jedel shuǵyl kómek kórsetý aýrýhanasy dırektorynyń orynbasary Baǵdat Álimbetov jyl saıyn elimizde 42 myńdaı adam ınsýltpen aýrýhanaǵa túsetinin málimdedi.
Halyqaralyq sarapshylardan bólek, 300-ge jýyq nevrolog, reanımatolog, neırohırýrg, kardıolog, reabılıtolog mamany bas qosqan jıynda «Azııa júrek pen mı qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Aıgúl Qudaıbergenova gıpertonııaǵa shaldyqqan 5,6 mln, resmı túrde holesterıni joǵary ekendigi anyqtalǵan 6 mln otandasymyzdyń densaýlyǵyna alańdaýshylyq bildirdi.
DSU málimeti boıynsha, elimiz artyq salmaq jóninen tizimniń joǵary jaǵyndaǵy bes eldiń qataryna kiredi. О́ıtkeni elemese túbi ınsýltke aparatyn keselderdiń qatarynda qan qysymy, qant dıabeti, shylymqorlyqqa qosa, semizdik te bar.
Almaty qalalyq jedel-shuǵyl kómek kórsetý aýrýhanasy ınsýlt ortalyǵynyń meńgerýshisi Lázzat Aıaǵanova júkti áıelder arasynda kezdesetin sırek ári kúrdeli ınsýlt jaǵdaıy týraly baıandady.
– Orta esepppen ınsýlt 100 myń júkti áıeldiń 30-ynda kezdesedi. О́lim-jitim kórsetkishi 10% bolsa, olardyń jartysyna jýyǵy ómir boıy múgedek bolyp qalýy múmkin. Trombofılııasy bar áıelderde ınsýlt damý qaýpi 4-6 ese joǵary. Aıaǵy aýyr áıelderdegi ınsýlt 60%-ǵa deıin krıptogendi, sebebi anyqtalmaǵan kúıi qala beredi. Ásirese EKU jasatqan, preeklampsııa, trombofılııa, III antıtrombın tapshylyǵy bar, jasy 35 jastan asqan áıelderdi baqylaýda ustaýǵa týra keledi. EKU arqyly júkti bolǵan, aýyr aıaqtylyǵyna 20 aptadan asqan kelinshektiń ıshemııalyq ınsýlt belgilerimen túskenin klınkalyq mysal retinde keltirelik. Alǵashqy emnen keıin jaǵdaıy ýaqytsha jaqsarǵanymen, biraz ýaqyttan soń qaıta nasharlap, MRT zertteýinde ıshemııa aımaǵynyń ulǵaıǵany anyqtalǵan. Nevrolog, kardıolog, gematolog, akýsher-gınekolog mamanynyń jabylyp kómekteskeniniń arqasynda jaǵdaıy durystaldy. Keıinirek, aıy-kúni jaqyndaǵan pasıenttiń sol jaq júrekshesinde tromb anyqtalyp, jedel kesarmen qatar, mıtraldy qaqpaqty protezdeý operasııasy jasaldy. Qazir anasynyń da, balasynyń da jaǵdaıy birqalypty. Biraq bul jaǵdaı júkti áıelderde ınsýlttiń kóp faktorly sıpaty men emdeý barysyndaǵy beıinaralyq tásildiń mańyzdylyǵyn kórsetip berdi. «Krıptogendi ınsýlt» dıagnozy izdenistiń aıaqtalǵanyn emes, kerisinshe sebepterin anyqtaýǵa baǵyttalǵan dınamıkalyq baqylaý men qaıta tekserýdiń qajet ekenin aıǵaqtady, – deıdi joǵary sanatty nevrolog.
Qalaı degende de, halyqaralyq minberden aıtylǵan ózge de derekter alańdatpaı qoımaıdy. Otandastarymyzdyń 42%-y arterııalyq gıpertonııaǵa shaldyqsa, 43,5%-ynda holesterın deńgeıi joǵary, ómir salty, mamandyǵyna baılanysty árbir úshinshi adam jetkilikti túrde qımyldap, qozǵala bermeıdi. Qant dıabetine shaldyqqan adam sany keıingi on jylda eki esege jýyq ósken, olardyń em-domyna jumsalatyn qarajat 2025 jyly 54 mıllıard teńgeden asqan.
Konferensııa barysynda jetekshi mamandar ınsýltti ıntervensııalyq tásilmen emdeýdiń jańa ádisterin, jaǵdaıy óte aýyr kezeńdegi pasıentterdi alyp shyǵý, ınsýltten keıingi ońaltýdy, sóıleýdi qalpyna keltirýden bastap kognıtıvtik fýnksııalarǵa deıin talqylady.
Degenmen dárigerlerdiń ınsýlttiń aldyn alýǵa bolady degen ońdy ortaq pikiri bar. Sol turǵyda dárigerlerdiń arterııalyq qysymdy ólshep júrý kerek, qan quramyndaǵy qant pen holesterındi baqylaýda ustaý, tuzdy taǵamdardy azaıtý, kóbirek qozǵalý syndy keńesterine qulaq asýǵa týra keledi.
Insýltti hırýrgııalyq turǵyda emdep júrgen neırohırýrgııa mamany Darhan Jetpisbaev bul dert búginde jahandy alańdatqan, kemi múgedektikke dýshar etetin basty kesirdiń biri ekenin naqty mysaldarmen bezbendeı kele, keıingi jyldary elimizde joǵary dáldiktegi navıgasııa, endovaskýlıarlyq aralasý, gıbrıdti operasııa jasaý bólmesi jasaqtalyp, robottandyrylǵan júıe engizilip jatqanyna toqtaldy. Sondaı-aq jasandy ıntellekt pen robottalǵan hırýrgııanyń keleshegi týraly sóz qozǵady.
Insýltti hırýrgııalyq emdeýdiń zamanaýı tásilderiniń qatarynda zaqymy barynsha azaıtylǵan operasııalar, tromboekstraksııa múmkindikteri, ıntraotalyq monıtorıng pen neıronavıgasııany paıdalaný bar.
«Insýltke qarsy kúrestiń jahandyq strategııalary» halyqaralyq konferensııasynyń ekinshi kúni otandyq jáne halyqaralyq maman júrgizgen «Insýlttiń aýyr kezeńi» taqyrybyndaǵy dáristermen jalǵasty.
ALMATY
