Memleket basshysynyń Reseıge sapary aıaqtalysymen AQSh-tyń «The Diplomat» basylymy «Reseı saparynda aıshyqtalǵan Qazaqstannyń «Máńgilik» jáne pragmatıkalyq qarym-qatynasynyń kórinisi» taqyrybynda aýqymdy maqala jarııalady. Avtor Albert Otker aldymen Qasym-Jomart Toqaevtyń Aqúıde Donald Tramppen kezdeskennen keıin bir aptadan az ýaqyt ótken soń Reseıge barǵanyn atap ótedi.
«Bul sapar Q.Toqaevtyń Vashıngtondaǵy joǵary mártebeli kezdesýlerinen birneshe kún ótken soń boldy. Onda birneshe kommersııalyq, ásirese sırek kezdesetin paıdaly qazbalarǵa qatysty kelisimderge qol qoıyldy. Barlyǵy 13 qosymsha úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq kelisim jasaldy. Onyń ishinde eki úkimet ǵaryshty ıgerý salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtip, ıadrolyq jáne radıasııalyq qaýipsizdik jónindegi memorandýmǵa qol qoıdy. Reseıdiń «Rosatomy» osy jyldyń basynda Qazaqstanda keıingi alpys jyldan asa ýaqyttaǵy birinshi atom elektr stansasyn salatyn mekeme dep tańdalǵan edi», delingen maqalada. Sondaı-aq Otker Reseı Qazaqstannyń eń jaqyn seriktesi bolyp qala beretinin kórsetedi. Buǵan qosa Qytaı, keıingi kezderi AQSh-pen de baılanys nyǵaıa túskenin aıtyp, osy turǵyda «Reseı Qazaqstannyń aldaǵy ýaqytta basty seriktesi bolyp qala bere me?» degen suraq qoıyp ótedi.
«The Kyiv Independent» basylymy elimizdiń Reseımen qatar Qytaı, Batys elderimen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa umtylyp jatqanyna toqtalyp, Ýkraınadaǵy qaqtyǵysqa elimizdiń beıtarap ustanymyn tilge tıek etip, Fınlıandııa prezıdenti Aleksandr Stýbbtyń: «Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń basqa da elderi Vashıngton men Máskeý arasyndaǵy Ýkraına boıynsha bitimgershilik áreketterinde deldal rólin atqara alady», degen pikirin keltirgen.
Jalpy, AQSh, Batys basylymdarynyń keıbiri Memleket basshysynyń Reseıge sapary Amerıka saparynan soń birden bolǵanyn aıtyp ótedi. Iá, Prezıdent Reseıge jasaǵan saparynan birneshe kún buryn, 6 qarashada Ortalyq Azııanyń taǵy tórt eliniń – Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan, О́zbekstan basshylarymen birge Vashıngtonǵa bardy. Onda olar AQSh prezıdenti Donald Tramppen «S5+1» formatynda kelissózder júrgizdi. Sol kezdesýde Q.Toqaevty D.Tramp Aqúıde qabyldady. Bul rette elimiz Izraıldiń Taıaý Shyǵystaǵy arab elderimen qarym-qatynasyn retteýge arnalǵan Ibrahım kelisimine qosyldy. Reseıdiń «RBK» aqparat portalyna bergen suhbatynda Reseı Ǵylym akademııasynyń Shyǵystaný ınstıtýty Ortalyq Azııa men Kavkazdyń qazirgi elderi zerthanasynyń ǵylymı qyzmetkeri Darıa Saprynskaıa Qazaqstannyń AQSh-pen baılanysy onyń Reseımen dıaloginen túbegeıli erekshelenetinin aıtady.
«Qazaqstannyń túrli halyqaralyq formattarǵa qatysýy eldiń kópvektorly saıasatyn kórsetedi. Reseı buǵan zańdy úderis dep qaraıdy, oǵan eshqandaı qarsylyq tanytpaıdy. Kerisinshe, Máskeý muny Astananyń óz egemendigin nyǵaıtýǵa, negizgi áriptesteriniń múddelerin teńestirýge umtylysy retinde qabyldaıdy», deıdi sarapshy.
Sondaı-aq Reseı Ǵylym akademııasynyń Qytaı jáne qazirgi Azııa ınstıtýty Ortalyq Azııany zertteý ortalyǵynyń jetekshisi Dmıtrıı Novıkov Vashıngtondaǵy kezdesýdi Astananyń kópvektorly kózqarasy turǵysynan qarastyrý kerek degen pikirde.
«Keıbir sarapshylar Qazaqstan kóshbasshysy AQSh-taǵy sammıtten keıin birden reseılik áriptesimen kezdesip jatyr degen pikirlerin bildirip jatyr. Bul kezdeısoqtyq, árıne. Máskeý Astananyń túrli seriktesterimen qarym-qatynasyn damytýǵa eshqashan kedergi keltirgen emes. Qazaqstan – egemen el», dep pikirin bildirdi sarapshy.
Sonymen qatar «Deutsche Welle» – DW (Nemis tolqyny) memlekettik teleradıo kesheniniń aqparattyq saıty Prezıdent Q.Toqaevtyń Reseıge memlekettik sapary ótken jyldyń qarashasynda V.Pýtın Astanaǵa dál osyndaı saparmen kelgen kezde jarııalanǵanyn aıtady.
«Sol kezdiń ózinde bul Qazaqstan–Reseı qarym-qatynasy tarıhyndaǵy eń joǵary dıplomatııalyq mártebege ıe alǵashqy sapar bolatyny basa aıtylyp, eki el arasyndaǵy erekshe dostyq baılanys atalyp ótti. Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaev Reseıde teń dárejede dıalog júrgizetin seriktes retinde áreket etti», dep atap ótilgen.
«DW» sondaı-aq Prezıdenttiń memlekettik saparyn jiti baqylaǵan saıasattanýshy Vıtalıı Koltochnıktiń: «Q.Toqaev Astananyń kópvektorly tásili táýelsizdik strategııasyna aınalǵanyn kórsetti. Árbir vektor birin-biri kúsheıtetin strategııalyq tepe-teńdik júıesin quryp otyr. Mysaly, Máskeýde V.Pýtınmen kezdesýinde Q.Toqaev «pragmatıkalyq seriktestik» termınologııasyn qoldanyp, Reseımen odaqtastyq úshinshi elderge qarsy saıası qadam retinde qabyldanbaý kerektigin basa aıtty», degen pikirin keltiredi.
Qytaıdyń «Xinhua», túriktiń «Anadolu» aqparat agenttikteri Qazaqstan men Reseı qarym-qatynasyn jan-jaqty strategııalyq seriktestik jáne odaqtastyq deńgeıine jetkizý jónindegi deklarasııaǵa qol qoıǵandaryn jazdy.
«V.Pýtınniń aıtýynsha, qol qoıylǵan deklarasııa Kremlde ótken Reseı–Qazaqstan kelissózderiniń mańyzdy bóligi boldy. Al óz kezeginde Q.Toqaev bul deklarasııanyń tarıhı mańyzy bar ekenin atap ótti. «Qujattyń ózara senimniń myzǵymastyǵyn jáne bizdiń halyqtarymyz arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keń keleshegin kórsetetin tarıhı mańyzy bar», dedi ol. Kreml saıtynda jarııalanǵan deklarasııa mátinine sáıkes Reseı men Qazaqstan ózderiniń odaqtastyq qarym-qatynastary aıasynda saıasat pen qaýipsizdik, ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen ıntegrasııa, ǵylymdy qajet etetin ozyq óndirister, gýmanıtarlyq qarym-qatynastar sııaqty salalarda jan-jaqty strategııalyq seriktestik ornatýdy kózdeıdi», dep jazdy «Xinhua» aqparat agenttigi.
Mundaı deklarasııany Reseı buǵan deıin Qytaımen jasasqan. Endi Ortalyq Azııadaǵy ókili Qazaqstanmen kelisimge kelip otyr.
Al «Reuters» agenttigi eki eldiń munaı salasyndaǵy áriptestigin basa jazdy. Onda munaı, munaı ónimderin, kómir, elektr energııasyn óndirý, tasymaldaý men jetkizý salasyndaǵy áriptestikti nyǵaıtýǵa keliskenin atap ótedi. Sondaı-aq gaz salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keleshegi, atap aıtqanda, elimizdiń Reseımen shektesetin aımaqtaryn gazben qamtamasyz etý, úshinshi elderge tranzıttik tasymaldaýdy jetkizý tetikteriniń talqylanǵanyn jazady.
