Eńbek qaýipsizdigin arttyrý mańyzdy
Májilis depýtattary bastamashy bolǵan qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jetildirý jáne jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý máseleleri týraly zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy. Onyń aıasynda Eńbek kodeksi men «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi.
Qujat tóńireginde baıandama jasaǵan Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetov zań negizinde eger eńbek qyzmetiniń keminde bir erekshe belgisi bolsa, jeke tulǵamen azamattyq-quqyqtyq kelisimshart jasasýǵa tyıym salynatynyn jetkizdi. Bul ereje qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq ujymdyq shart mazmunyn tıisti kásip, uıymdaǵy laýazymyna qaraı jalaqynyń eń joǵary jáne eń tómen mólsheri arasyndaǵy ruqsat etilgen araqatynas týraly erejeni belgileý mindetimen tolyqtyrý usynylmaqshy.
– Búginde óndiriste jazataıym oqıǵa bolsa, ony tergeıtin komıssııany jumys berýshiniń ózi quryp, basqaryp jatady. Sondyqtan kóp jaǵdaıda tergeý sýbektıvti ótip, jumysshy nemese onyń otbasy ádildik tappaı, senimsizdik ornaıdy. Endi biz tergeý úderisin obektıvti etý maqsatynda komıssııanyń quramyna táýelsiz taraptardy – medıatorlardy jáne onyń týystaryn nemese advokatyn qosýǵa múmkindik beremiz. О́ndiristik jaraqattyń dárejesin anyqtaý máselesi de bar. Bul problemany sheshýde Densaýlyq saqtaý mınıstrligine óndiristik jaraqattyń dárejesin anyqtaıtyn naqty ári biryńǵaı qaǵıdalardy bekitý quzyretin beremiz. Fransııa, Kanada sııaqty elderde bul áldeqashan standartqa keltirilgen, – deıdi baıandamashy.
Zeınetaqy taǵaıyndaý kezinde jumyssyz ákelerdiń dekrettik demalysy eskeriledi. Depýtattar Áleýmettik kodekske osyǵan qatysty túzetýler engizýdi kózdep otyr.
Zań jobasyn talqylaý kezinde Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev Densaýlyq saqtaý mınıstrliginen medısına qyzmetkerlerin óndiristik jaraqattardan qorǵaý úshin qandaı qosymsha tetikter pysyqtalatynyn surady.
– Keshe ǵana 23 jastaǵy Uldana Myrzýan atty feldsher kóz jumdy. Shaqyrtýǵa bardy, 9 qabatty úıdiń qasbeti qulady, sonyń astynda jaraqat alǵan azamattarǵa Tótenshe jaǵdaı qyzmetkerleri kelgenshe kómektesemin dep júgirip bardy. Sol sátte basyna kondısıoner qulap, sol jaraqattan esin jımaı kóz jumdy. Osyndaı jaǵdaılar bolǵan kezde azamattardy óndiristik jaraqattardan qorǵaýdyń qandaı tetikteri jazylǵan? – dedi depýtat.
Densaýlyq saqtaý birinshi vıse-mınıstri Tımýr Sultanǵazıev mundaı jaǵdaılardy boldyrmaý úshin qoldanystaǵy eńbek zańnamasynda qorǵaý tetikteri jazylǵanyn jetkizdi.
– Qazir Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısına qyzmetkerlerin, jedel járdem qyzmetkerlerin qosymsha ózin-ózi qorǵaý buıymdarymen qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldaýdy oılastyryp jatyr, – dep jaýap berdi Tımýr Sultanǵazıev.
Májilis depýtaty Magerram Magerramov múgedektigi bar balalardyń ata-anasyna qosymsha demalys berý máselesin ortaǵa saldy.
– Bizde erekshe qajettiligi bar bala tárbıelep otyrǵan ata-analar eńbek demalysynyń basym bóligin balasynyń emine, synamalar tapsyrýǵa, ońaltý ortalyqtaryna jumsaıdy. Máselen, Estonııa aıyna bir kún demalysty erekshe qajettilikteri bar balasyna arnaı alatyndaı etip beredi. Ata-ana bul 12 kúndi jyl boıy jınap ta ala alady. Osylaısha, qosymsha aqy tólenetin áleýmettik demalys qarastyrylǵan. Bizdiń mınıstrlik osyndaı qoldaý kórsetý baǵytyndaǵy tájirıbeni qarastyrýǵa daıyn ba? – dep suraq qoıdy depýtat.
О́z jaýabynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Asqarbek Ertaev bul usynysty talqylaýǵa daıyn ekenderin jetkizdi.
– Eńbek mınıstrligi sizdermen talqylaýǵa jáne jalpy keńinen qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarýǵa daıyn. Osylaısha, mundaı suranys pen qajettiliktiń bar-joǵyn anyqtaýǵa bolady, – dedi vıse-mınıstr.
Otandyq dıplomdar shetelde de moıyndalady
Májilis 2011 jyly 26 qarashada Tokıoda IýNESKO-nyń qoldaýymen qabyldanǵan Joǵary bilim berý salasyndaǵy biliktilikti taný týraly Azııa-Tynyq muhıty óńirlik konvensııasyn ratıfıkasııalady. Bul Konvensııa aımaqtaǵy elder arasyndaǵy akademııalyq jáne kásibı utqyrlyqty keńeıtýge, dıplomdardy, dárejeler men ózge de biliktilikterdi moıyndaýdy jeńildetýge, sondaı-aq olardy baǵalaýda ashyqtyq pen ádildikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
– Bizdiń maqsatymyz – Qazaqstanda berilgen dıplomdardy búkil álemde taný qaǵıdattaryna kepildik berý. IýNESKO tarapynan Jahandyq dıplomdardy taný konvensııasy bar. Oǵan Qazaqstan áli qosylǵan joq. Búgingi ratıfıkasııany búkil álemde dıplomdarymyzdyń tanylýyna jasalǵan úlken qadam retinde qabyldańyzdar, – dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek.
Búginde elimizde 31 myńnan asa sheteldik stýdent bilim alyp jatyr. Endi mınıstrliktiń aldynda 2029 jylǵa deıin 100 myń sheteldik stýdentti oqytý maqsaty tur. Onyń aıtýynsha, qazir vedomstvo 40-tan asa seriktestikke qol qoıdy, elimizde halyqaralyq 33 iri JOO-nyń fılıaly ashylǵan.
Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine olardy Konstıtýsııanyń normalaryna sáıkes keltirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy ekinshi oqylymda qaralyp, qabyldandy. Atalǵan qujat keıbir zańnamalyq aktilerdi Konstıtýsııanyń normalaryna sáıkes keltirý maqsatynda ázirlengen.
Sondaı-aq depýtattar ekinshi oqylymda Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý aıasyndaǵy «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodekske ózgerister men tolyqtyrýlardy qabyldady. Túzetýlerdiń negizgi maqsaty – ındýstrııalyq sektordyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý.
– Prezıdenttiń 2023 jylǵy Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalardy iske asyrý úshin depýtattar jer qoınaýyn paıdalaný operasııalaryn júrgizý barysynda satyp alynatyn jyldyq jalpy jumys pen kórsetiletin qyzmettegi elimizdiń úlesin 70 paıyzǵa deıin ulǵaıtý týraly normany usyndy. Sondaı-aq jer qoınaýyn paıdalanýdyń biryńǵaı platformasy tek memlekettiń menshiginde bolatyny, sol sııaqty geologııa salasyndaǵy ulttyq operator (Ulttyq geologııalyq qyzmet) jekeshelendirýge jatpaıtyny zań júzinde bekitildi. Bul strategııalyq mańyzdy geologııalyq aqparatty saqtaýǵa jáne onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qajet, – dedi baıandamashy Arman Qalyqov.
Arheologııalyq jumysqa lısenzııa berý júıesine ózgeris engiziledi
Jıynda tarıhı-mádenı mura obektilerin qorǵaý jáne bilim berý-saýyqtyrý qyzmetteri máseleleri týraly zań ekinshi oqylymda qabyldandy. Atalǵan zań jobasy arheologııa salasyndaǵy tarıhı-mádenı mura nysandaryn qorǵaýǵa jáne paıdalaný máseleleri boıynsha zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan. Qujatta «Arheologııalyq jumystar jónindegi biryńǵaı avtomattandyrylǵan aqparattyq júıe» qurý qarastyrylǵan. Arheologııalyq jumystardy úılestirý, arheologııalyq jumystardy júzege asyratyn tulǵalarǵa ǵylymı keńes berip, aqparattyq-taldamalyq qoldaý kórsetý úshin Ulttyq arheologııalyq qyzmettiń quzyretteri de aıqyndalady.
– Tarıhı-mádenı mura obektilerin qorǵaý jáne paıdalaný salasyndaǵy qyzmetti lısenzııalaý júıesi ózgerip, jańa lısenzııa túrlerin berýge biliktilik talaptary qaıta qaralady. Elimizdiń barlyq aýmaǵynan jınalǵan arheologııalyq oljalar men materıaldardy saqtaýǵa jappaı Arheologııalyq oljalar men materıaldardyń ulttyq depozıtarıi qurylady. Sondaı-aq arheologııalyq jumystar erekshelikteri men ádistemeleri eskerile otyryp, josparly jáne jospardan tys bolyp bólinedi, – dedi qujatty tanystyrǵan depýtat Rınat Zaıyt.
Jer telimderin memleket menshigine qaıtarý isindegi zańsyzdyq
Kún tártibindegi máseleler retimen qaralǵan soń, Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov depýtattyq saýaldarǵa kezek berdi. Jıynda «Aýyl» partııasy fraksııasynyń múshesi Anas Baqqojaev Premer-mınıstr Oljas Bektenovke agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy qaıta óńdeý kásiporyndaryn ońaltý jáne qarjylaı saýattylyq jónindegi baǵdarlama qabyldaý qajettiligi týraly másele kóterdi. Al depýtat Ajar Saǵyndyqova elimizdegi qyz-kelinshekterge artylatyn qosymsha jumys máselesine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, zertteýler kórsetkendeı, elimizde balalar men qarttarǵa kútimniń 95%-yn áıelder jasaıdy. Osylaısha, olardyń kúndelikti jalpy júktemesi 13 saǵatqa deıin jetip, sozylmaly sharshaý, emosıonaldy kúızelis jáne densaýlyqqa qaýip týdyrady. Jalaqydaǵy genderlik aıyrmashylyq (shamamen 15%) áıelderdiń ekonomıkalyq álsizdigin kúsheıtip tur.
– Áıelderge, ásirese erekshe qajettilikteri bar balalardy tárbıeleıtin jáne aýyr naýqas týystaryna kútim kórsetetinderge, erekshe kóńil bólinýi qajet. Mundaı otbasylarda kútim kúnine shamamen 6 saǵatty alady, bul resmı zańda kórsetilmegen «úshinshi jumys kúni» bolyp esepteledi. Sondyqtan áıelderge, balalar men aýyr naýqas týystarǵa kútim jasaıtyndarǵa jalaqy saqtalǵan jaǵdaıdaǵy aptalyq jumys saǵatyn qysqartý quqyǵy berilýi kerek. Arnaıy kútim qajet áıelder úshin ıkemdi saǵattar men kúnder engizilip, quqyqtary men tabysy saqtalýǵa tıis. Sonymen qatar sala boıynsha qanatqaqty joba iske qosylyp, qysqartylǵan jumys aptasynyń áıelder densaýlyǵyna, kútim sapasyna, otbasynyń turaqtylyǵyna jáne eńbek ónimdiligine áseri baǵalanǵany jón, – dedi depýtat.
«Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Qaırat Balabıev jer telimderin memleket menshigine qaıtarý isinde zańsyzdyq baryn aıtyp, Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınge jeke turǵyn úı qurylysyna bólingen jerlerdi alyp qoıý máselesine qatysty depýtattyq saýal joldady.
– Keıingi jyldary elimizdiń túrli óńirinde, ásirese iri qalalar men oblys ortalyqtarynda halyqtyń kókeıinde úlken alań týdyryp otyrǵan bir másele bar. Ol – kezinde tıisti memlekettik organdardyń sheshimimen zańdy túrde berilgen, azamattar óz qarajatyna úı salyp, qonystanyp alǵan jer telimderiniń keıin túrli sebeptermen «zańsyz» dep tanylyp, memleket menshigine keri qaıtarylýy. Kóp jaǵdaıda mundaı sheshimder jańa bas josparlardyń engizilýimen nemese bıýrokratııalyq túsinbeýshiliktermen baılanysty. Bul másele tek quqyqtyq sıpatqa ıe emes, sonymen qatar áleýmettik turaqtylyqqa, azamattardyń ómir súrý deńgeıine áser etetin ózekti másele bolyp otyr, – deı kele depýtat Úkimetten máseleni qarastyrýdy surady.
Sóz arasynda ol qalalardyń jáne eldi mekenderdiń bas josparlaryn bekitý men ózgertý tártibin qaıta qaraý, negizsiz jáne jıi ózgeristerge jol bermeý; azamattar zańdy túrde alǵan jáne turǵyn úı salǵan jer telimderin «zańsyz» dep tanýǵa jol bermeý jóninde biryńǵaı quqyqtyq normalar bekitý; jerdi zańsyz nemese baqylaýsyz bólgen laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershilikke tartý tetigin naqtylaý; memleket nemese qoǵamdyq qajettilik úshin alynatyn úıler men jer telimderine qatysty ótemaqy tóleý júıesin jetildirý; jer jáne turǵyn úı qatynastaryna qatysty daýlardy sotqa deıin sheshýdiń tıimdi tetikterin damytý syndy usynysyn jetkizdi.
