Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Jasandy ıntellektini árbir salaǵa engizý elimiz úshin basym baǵyttardyń biri retinde bekitilgen. Prezıdent bıylǵy Joldaýynda: «Biz jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologııasyn barynsha engizý arqyly ekonomıkany jańǵyrtýymyz qajet», dedi. Sıfrlyq memleketke aınalýdy maqsat etken el úshin jańa salany zań aıasynda retteý – kún tártibindegi másele. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıevtiń aıtýynsha, bul jasandy ıntellektini damytýdyń negizi bolmaq.
«Bul zań jobasy jasandy ıntellektini retteýdegi negizgi mindetterdi aıqyndaıdy. Oǵan jasandy ıntellekt salasyndaǵy bilikti mamandar sanyn kóbeıtý, halyqtyń sıfrlyq saýatyn arttyrý, ǵylymı zertteýlerdi qoldaý, jasandy ıntellektini damytýǵa qajetti joǵary sapaly derekterge qoljetimdilikti jaqsartý kiredi. Osy sharalar jasandy ıntellekt salasyndaǵy adam kapıtalyn nyǵaıtyp, ony ekonomıkadaǵy ártúrli sektorlarǵa engizýge qolaıly jaǵdaı týǵyzýǵa baǵyttalǵan. Biz bul bastamalardyń jasandy ıntellektiniń damýyn jyldamdatyp qana qoımaı, elimizge osy salada álemdik naryqta berik oryn alýǵa múmkindik beretindigine senimdimiz», deıdi ol.
JI damytý qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Baqytjan Eshmuhambetovtiń sózinshe, búginde álem tehnologııalyq tóńkeris kezeńinde tur, al jasandy ıntellekt sonyń negizgi sebepshisi. Jańa múmkindikpen qatar jańa qater de paıda bolady. Sondyqtan tehnologııalardy qaýipsiz ári ádil qoldanýdy qamtamasyz etý úshin naqty erejeler men standarttar qajet.
«Elimizdegi jasandy ıntellekt týraly zań azamattardyń quqyǵyn qorǵaýda mańyzdy. Jasandy ıntellekt – júıelerge adam ıntellektisin qajet etetin tapsyrmalardy oryndaýǵa múmkindik beretin tehnologııalar. Mysaly, ol oqytý, beıneler men úlgilerdi taný, sheshim qabyldaý sııaqty qabiletterge ıe. Zań jasandy ıntellektiniń qoǵam múddesi úshin qoldanylýyn qamtamasyz etip, adam quqyn buzbaýǵa baǵyttalǵan. Sonymen qatar etıkalyq standarttardy ornatýǵa, jasandy ıntellektini qoldanýdyń shegin belgileýge, onyń teris paıdalanylýyn boldyrmaýǵa, kompanııalar men uıymdarǵa naqty erejeler ornatyp, táýekelderdi azaıtyp, paıdaly áserin arttyrýǵa jumys isteıdi. Azamattar jasandy ıntellekt qalaı sheshim qabyldap jatqanyn túsinýge tıis. JI etıka normalary sheńberinde áreket etip, kemsitýshilikten aýlaq bolýy kerek. Al jasaýshylar men paıdalanýshylar onyń saldary úshin jaýapty. Zań arqyly derekterdi qorǵaý jáne tehnologııanyń teris qoldanylýyn aldyn alý qamtamasyz etiledi. Sondaı-aq bul qujat jasandy ıntellektini ártúrli salada qoldanylýyn rettep, derekterdi jınaý, óńdeý, saqtaý, qupııalyqty saqtaý tártibin belgileıdi. Jalpy aıtqanda, «Jasandy ıntellekt týraly» zań tehnologııalardyń adamǵa qyzmet etýin qamtamasyz etedi, olardyń qaýipsiz, etıkalyq jáne ashyq damýyna jaǵdaı jasaıdy», deıdi ol.
Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jasandy ıntellektiniń jappaı enýiniń jaqsy jaqtary ǵana emes, kóleńkeli tustary da kóp. JI paıda bolǵaly áleýmettik jelide adamnyń daýsyn aınytpaı keltiretin, sóıleý mımıkasyn uqsata alatyn, tipti emosııasyn meńgergen neırojeliler qaptap ketti. Sala mamandary bul bolashaqta alaıaqtardyń eń kúshti qarýyna aınalady dep dabyl qaǵyp jatyr. Sondyqtan muny zańmen retteý asa mańyzdy. Elimizde qabyldanǵan «JI týraly týraly» zańda da dál osy qaýipsizdik máselesine den qoıylǵan. Budan bylaı jasandy ıntellekt júıeleri azamattyń kóńil kúıin, minez-qulqyn nemese psıhologııalyq jaǵdaıyn onyń ruqsatynsyz saralaı almaıdy. Sebebi joǵaryda jazǵanymyzdaı, mundaı tehnologııalar manıpýlıasııaǵa jol ashýy, jeke erkindikke qol suǵýy múmkin degen qaýip basym. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý vıse-mınıstri Dmıtrıı Mýnnyń aıtýynsha, zańnyń bul normasy sıfrlyq keńistikte adamnyń qadir-qasıeti men quqyǵyn qorǵaýdyń jańa shegin anyqtap berdi.
«Emosııany tanýǵa arnalǵan júıelerdiń bári birdeı qaýip tóndirmeıdi. Paıdalysy da, zııandysy da bar. Mysaly, neırojeliler azamattardyń ótinishterindegi jalpy kóńil kúıdi saralap, shuǵyl máselelerdi anyqtaýǵa kómektesedi. Bul – memlekettik organdardyń jumysyn jaqsartatyn oń tájirıbe. Al emosııany adamǵa qarsy paıdalaný qaýpi de joq emes. Keıbir júıeler sezimdi ádeıi manıpýlıasııa jasaýǵa, psıhologııalyq yqpal etýge qoldanady. Sondyqtan mundaı jaǵdaılarda ár isti jeke qaraý kerek. Eger qandaı da bir qosymsha emosııany teris maqsatta taldaıtyn bolsa, oǵan shekteý qoıylýy kerek. Bul – Eýroodaq bekitip otyrǵan qazirgi etıkalyq qaǵıdalarmen de úndes. Qoǵamǵa nemese jeke tulǵaǵa zııan keltiretin tehnologııany qoldaný – durys emes», deıdi ol.
Budan bólek, zań avtorlyq quqyqty qorǵaýǵa múmkindik beredi. Avtor óz týyndysyna arnaıy tyıym belgisin qoısa, ol materıal neırojelilerdi oqytýǵa paıdalanylmaıdy. «Mysaly, biz ázirlegen KazLLM modelin ashyq arhıvter men qupııa emes ádebıetter negizinde oqyttyq. Ol qazaq tilin de, Qazaqstan tarıhyn da jaqsy meńgerdi. Zańnyń maqsaty – mashınany oqytýdy toqtatpaý, biraq avtorǵa óz quqyǵyn qorǵaý quzyretin berý», deıdi D. Mýn.
Al advokat Aıman Omarova JI týraly zań bolmasa, bul salada artta qalýymyz múmkin ekenin aıtady.
«Kez kelgen sala zańmen rettelýi kerek. Onsyz júıeli damý bolmaıdy. Sondyqtan qabyldanǵan zań naqty baǵdar beredi. Onda jańa saladaǵy túsinikterge naqty anyqtama berilgen. Eger biz osy zańǵa súıenetin bolsaq, birinshi bapta jasandy ıntellekt modeli degenimiz – arnaıy tapsyrmalardy oryndaýǵa arnalǵan baǵdarlamalyq ónim dep anyqtalǵan. Zańda jaýapkershilik máselesi naqty belgilenedi. Eger zań bolmaǵan jaǵdaıda, jasandy ıntellekt arqyly qate áreket jasalsa, ony eshkim jaýapqa tartpaıdy. Al shyndyǵynda, jasandy ıntellekt ózdiginen eshteńe istemeıdi. Onyń artynda adam turady. Iаǵnı sol adamǵa qatysty eshqandaı jaýapkershilik qarastyrylmaıdy. Biraq zańdy tolyǵymen minsiz dep aıtý qıyn, sebebi bul sala jańa jáne dınamıkalyq sala. Sondyqtan zańdy tájirıbe arqyly tekserý kerek. Árıne, keıin qajet bolsa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýi ábden múmkin», deıdi sala mamany.
Zańǵa sáıkes, jasandy ıntellekt elimizde resmı túrde aqparat quraly retinde tanyldy. Ol adamnyń naqty maqsatyna jetýine kómektesetin qural retinde qarastyrylady. Zań jasandy ıntellekt júıelerin ázirleıtinderge, ıelerine jáne paıdalanýshylarǵa táýekelderdi baqylaý, qaýipsizdik pen senimdilikti qamtamasyz etý, sondaı-aq paıdalanýshylarǵa qoldaý kórsetý mindetterin júkteıdi. Zańda zańdylyq, ádildik, ashyqtyq, túsinikti bolý, derekterdi qorǵaý, adamnyń ıgiligin birinshi orynǵa qoıý jáne sheshim qabyldaý erkindigin saqtaý negizgi qaǵıdattar retinde belgilengen. Sonymen qatar JI qoldanylǵan ónimder, qyzmetter men jumystar mindetti túrde arnaıy tańbamen belgilenedi. Ulttyq jasandy ıntellekt platformasy otandyq modelder men baǵdarlamalardy jasaý, oqytý, synaý úshin arnalǵan orta dep tanyldy. Al qosymsha túzetýler jeke derekterdi qorǵaýdy kúsheıtip, rettelmegen sıfrlyq aktıvterdiń aınalymyn shekteıdi jáne aqparattyq qaýipsizdik talaptaryn qatańdatady.
