TMD jastary baıqaýynyń jeńimpazdary anyqtaldy

Baıqaý 11 jyl boıy Qaýymdastyqqa múshe elder jastarynyń ınnovasııalyq belsen­diligin arttyrýdy maqsat etedi. Fınal­dyq kezeńniń ashylý saltanatynda Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Evgenıı Kochetov bul joba shyǵarmashyl jastardy jaqyndastyryp, jańa ıdeıalardyń ortaq alańyna aınalyp otyrǵanyn aıtty.

–  О́te rámizdik jaǵdaı – bul iri gýma­nı­tarlyq joba Ulttyq mýzeı ǵımara­tynda ótkizilip otyr. Bul da – bir tarıhı kezeń. Munda ár elden bas qosqan qatysý­shylar úzdik jobalaryn tanystyryp jatyr. Ár­qaı­sysy ár saladaǵy ózindik máselelerdi sheshýdi kózdeıdi, – deıdi vıse-mınıstr.

Baıqasaq, qazir álem elderi birtindep plastıkterden ekologııalyq ónimderge bet buryp jatyr. Osyǵan oraı kórmede О́zbekstannan kelgen startaperler «Eco-casseta» dep atalatyn organıkalyq tyńaıtqyshtan jasalǵan gúl otyrǵyzatyn ydystaryn usyndy. Joba úılestirýshisi Aıgúl Myńbaevanyń aıtýynsha, bul ónim aýyl sharýashylyǵynda jıi kezdesetin máselelerdi ońtaıly sheshýge baǵyttalǵan.

– Plastık ydystaǵy kóshetterdi otyrǵyzý kezinde tamyr júıesi zaqymda­lyp, saldarynan ósimdik álsirep, tipti keıbireýi solyp qalady. Al «Eco-casseta» ydys­tary topyraqqa sol kúıi kóshe­timen birge kómiledi. Keıin ol 25–30 kún ishinde tolyqtaı ydyrap, topy­raqty tabıǵı tyńaıtqyshpen baıytady. Munda organıkalyq materıal retinde torf qoldanylyp otyr. Bul – halyqaralyq deńgeıde eń paıdaly tabıǵı tyńaıtqyshtardyń biri. Sondyqtan ekologııalyq ydystar taza ónim óndirgisi keletin sharýalar úshin de, turmystyq deńgeıde kóshet ósiretin turǵyndarǵa da óte qolaıly. Bastama Ortalyq Azııadaǵy ekostandartty damytýǵa, qaldyq kólemin azaıtýǵa, jasyl ekonomıkany qoldaýǵa úles qosady, – deıdi ol.

Qazirgi sıfrly dáýirde qaýipsizdik te mańyzdy. Bul rette Belarýsten kelgen Aleksandr Vınokýrov kópshilikke óziniń «VinSafe» jobasyn tanystyrdy. Kompıýterlik baǵdarlamalyq júıe zııan­dy faıldardy anyqtap, derekterge ruqsatsyz qol jetkizýge jol bermeıdi jáne syrtqy qurylǵylardan keletin kıbershabýyldan qorǵaıdy.

– 10-synyp oqyp júrgen kezde ult­tyq balalar tehnoparkine aqparattyq qaýip­sizdik baǵyty boıynsha arnaıy oqý­dan óttim. Zııandy faıldarmen jumys istep, osy taqyryp tóńireginde biraz zertteý júrgizdim. Sóıtip, 11-synypta osy jobany jasap shyqtym. Júıeniń negizgi algorıtmderi «Kaspersky Lab» kompa­nııasynyń tásilderine uqsas bazaǵa negiz­delgen: sıgnatýralyq taldaý, mashınalyq oqytý jáne faıldardyń minez-qulqyn baqylaý. Alaıda onda ár fýnksııa bólek baǵdarlamalar arqyly iske asady. Al bizdiń júıede munyń bári bir baǵdarlamalyq platformada biriktirilgen. Ári ınternetke nemese ózge júıelerge múlde qosylmaıdy, ıaǵnı tolyǵymen jeke oqshaýlanǵan. Bul jasandy ıntellektiniń tehnologııalaryn qoldaný kezinde jańa qaýip túrlerine áldeqaıda jyldam beıimdelýge jaǵdaı jasaıdy, – deıdi joba avtory.

Otandyq jobalardyń da óz ereksheligi bar. Máselen, fınaldyq kezeńge iriktelgen «Eco Alem» jobasy ústel oıyny arqyly ekologııalyq mádenıetti kóterýdi kózdeıdi.

– Internettiń damyǵan zamanynda balalar men jastardy leksııalar men trenıngter kóp qyzyqtyra bermeıdi. Sondyqtan bul jobada bilimdi oıyn arqyly jetkizý qarastyrylǵan. Maqsat – qatysýshylardy qoqysty durys suryptaýǵa úıretý, qaıta óńdeletin qaldyqtar týraly, suryptaý joldaryn jáne ekologııalyq zııandy zattar týraly maǵlumat bere otyryp, qorsha­ǵan ortany taza ustaýǵa baýlý. Aǵartý­shylyq bastama tek balalar men jasóspi­rimderge ǵana emes, eresekterge de qol­jetimdi. Bul ústel oıynynda qazaqı qundylyqtar da nasıhattalady, – deıdi «Jas ulan» biryńǵaı balalar men jasóspirimder uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń basshysy Aqnur Turdalıeva.

Jalpy, kórshiles memleketterden 100-ge jýyq joba tústi. Onyń ishinde bilim, medısına, JI, ónerkásip salalaryna baǵyttalǵan tyń ıdeıalar bar.

– 8 memleketten qonaqtarymyz keldi. Olarmen birlese otyryp, jańa jobalardy kóremiz, pikir almasamyz, tájirıbe almasamyz. Bizge tıimdi bastamalardy ózimizde qoldanatyn bolamyz. Sonymen qatar TMD-ǵa múshe memleketterdiń Jastar isteri jónindegi keńestiń kezekti otyrysyn ótkizdik. Jıynda halyqaralyq jastar yntymaqtastyǵynyń strategııasy, 2026 jylǵa arnalǵan jumys jospary sekildi birlesken bastamalardy iske asyrý máseleleri talqylandy, – deıdi Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Qambarov.

Is-shara «Aqyl tech» jobasy aıasynda «TechnoWomen» uıymynyń qoldaýy­men uıym­dastyrylǵan. Baıqaý qorytyn­dysyn­da IT baǵyty boıynsha Ázerbaıjannan Omer Eıvazly men Mýrad Gasymov, Belarýsten  Alek­sandr Vınokýrov, О́zbekstannan Nýmonjon Ibrohımov, medısına jáne densaýlyq saqtaý baǵytynda Arme­nııadan Anı Arýtıýnıan, Qazaq­stannan Baqytjan Sarıev, Tájikstannan Sýnatýl­lo Sharıfov, bilim baǵytynda Arme­nııadan Roza Serýnıan, Qazaqstannan Asanáli  Shomanov, tıimdi tabı­ǵı paıdalaný baǵytyn­da Ázerbaıjannan Baný Ibragımova, Qyrǵyzstan­nan Nýraıda Zaınıshova men Oksana Omorkýlova, áleýmettik salada Qazaqstannan Sálimjan Sábıtov, Reseı Federasııasynan Fedor Maslovtyń jobalary úzdik dep tanyldy.