– Juldyz Seıitqamzaqyzy, pandemııa kezinde №3 kópbeıindi aýrýhana janynan ashylǵan stasıonarlar indetpen kúreste aldyńǵy shepte boldy. Eki jyl ishinde bul aýrýhanada 94 myńǵa jýyq naýqas em qabyldaǵany – osynyń aıǵaǵy. Kópbeıindi aýrýhana qurý týraly sheshim qalaı qabyldandy? Bul bastama naqty bir jaǵdaıǵa, ıaǵnı Covid-19 indetine baılanysty qolǵa alyndy ma, álde buǵan deıin josparlanǵan ba edi?
– Shynynda, koronavırýs pandemııasy órship, jaǵdaı ýshyǵady dep eshkim kútpedi. Ujym jańa formattaǵy jumysqa endi beıimdelip jatqanda indet taralyp, halyqty ábigerge saldy. Al Esil ózeniniń oń jaǵalaýyndaǵy «Saryarqa», «Nura», «Baıqońyr» aýdandaryna bir kópbeıindi aýrýhana salý – burynnan josparlanǵan strategııalyq sheshim bolatyn. Osyǵan saı 2019 jylǵy jeltoqsanda №3 perınataldyq ortalyq pen burynǵy Dermatovenerologııa ortalyǵy biriktirilip, resmı túrde №3 qalalyq kópbeıindi aýrýhana bolyp quryldy. 2020 jylǵy naýryzda qaladaǵy alǵashqy 100 oryndyq provızorlyq stasıonar dál osy aýrýhanada ashyldy. Keıin «Ramada Plaza» qonaqúıi bizge berilip, 800 oryndyq stasıonar iske qosyldy. Qıyn kezeńde qaladaǵy 3 000 tósektik orynnyń 1 500-i bizdiń aýrýhanaǵa tıesili boldy. Sonymen qatar vırýs bar-joǵyn naqty anyqtaı alatyn bul alǵashqy mekeme edi. 2020 jylǵy shildede qoǵamdyq qordyń qoldaýymen Qytaıdan koronavırýsqa dıagnoz qoıatyn modýldi zerthana jetkizilip, iske qosyldy. Vırýs juqtyrǵan alǵashqy naýqastar bizde emdele bastady. Aıtqandaı, pandemııanyń órshigen kezinde 94 myńǵa jýyq adam osy aýrýhanada em qabyl-dady. О́lim-jitim deńgeıi bizde tómen boldy. Sonymen qatar juqpaly vırýs rastalǵan júkti áıelderdiń bosanýyna arnalǵan perzenthana retinde de jumys istedik. Sol eki jyl medısına salasy úshin óte aýyr kezeń retinde este qaldy. О́kinishke qaraı, naýqastardy emdeý jolynda ómirin qıǵan dárigerler de boldy. Mamandyǵyna adal áriptesterimizdiń eńbegi árdaıym júregimizde saqtalady.
– Kópbeıindi taǵy bir aýrýhananyń ashylýy strategııalyq turǵyda mańyzdy ári durys qadam bolǵanyn aıtyp otyrsyz. Eki jyl óter-ótpesten aýrýhana balansyna 1959 jyly irgesi qalanǵan temirjol aýrýhanasyn da qosyp berdi. Ǵımarattary ábden tozǵan úsh medısınalyq uıym birikkende qala turǵyndarymen qosa, dárigerlerdiń ózi birneshe jylda aýqymdy ózgeris bolady dep kútpese kerek.
– Jańadan ashylǵaly jatqan kópbeıindi aýrýhananyń bas dárigeri bolýǵa usynys túskende, maǵan úlken mindet júkteletinin birden túsindim. Ol jaýapkershilik eski medısınalyq uıymdardy jańartyp, jańa bólimder ashyp, áleýetimizdi qaladaǵy bizden bólek eki kópbeıindi aýrýhananyń deńgeıine jetkizýmen baılanysty dep bilemin. Bul bastamany Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, qala ákimdigi qoldap otyrǵan soń, is alǵa basyp keledi. Josparlarymyz kezeń-kezeńimen iske asyp jatyr. Jalpy, kópbeıindi aýrýhana qanatynyń astyna ótken mekemelerdi eski demeseńiz, qala medısınasynda burynnan ózindik orny bar uıymdar. Mysaly, qala boıynsha dermatologııa ortalyǵy bizde ǵana. Perzenthana ǵımaraty eski bolǵanymen, bedeli joǵary ári tanymal. Ondaǵy dárigerlerdiń biliktiligi joǵary. 140 tósektik oryn áıel bosandyratyn bólimshe bar. Jylyna 8,5 myń bala dúnıege keledi. Keıingi 10 jylda osy perzenthanada ana ólimi múlde tirkelmegen. Bala ólimi de salystyrmaly túrde óte az. Temir jol aýrýhanasy da dál solaı, keńes ókimeti tusynda qaladaǵy ǵana emes, elimizdegi eń bedeldi aýrýhananyń biri bolǵan. Qazir ataýy kópbeıindi aýrýhananyń klınıkalyq blogi bolyp ózgerdi. Osyndaı jetistigi bar aýrýhanany ǵımaratynan bastap, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn túgel jańartamyz. Bári oıdaǵydaı bolsa, 56-jylda qaladaǵy úzdik aýrýhanalardyń qataryn tolyqtyrýǵa múmkindigimiz jetedi.
Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
– Elorda ákimdiginiń sheshimimen tıisti jer telimderi bólinip, jańa zamanaýı ǵımarattardyń qurylysy bastalǵanynan habardarmyz. Odan bólek kópbeıindi aýrýhanaǵa qarasty ortalyqtar jóndeýden ótip jatyr eken.
– Qazirgi klınıkalyq blokta ornalasqan burynǵy temir jol aýrýhanasynda 5 nysan bar, sonyń úsheýi apatty jaǵdaıda. Osyǵan baılanysty eski ǵımarattardaǵy bólimderdi eki korpýsqa kóshirip, ol korpýstardy kúrdeli jóndeýden ótkizdik. Jıhaz, operasııa ústelderi, jaryq shamdary jańartylyp, dárigerlerge qolaıly jaǵdaı jasaldy. Bolashaqta bul blokty Sh.Qosshyǵululy kóshesindegi ákimdik bólip bergen jerge kóshirý josparlanyp otyr. Qazir 300 oryndyq aýrýhananyń jobalyq qujattary ázirlenýde. Qurylystyń kemi 5 jylǵa sozylatynyn eskerip, bıylǵy jóndeý jumysyn aıaqtadyq. Buryn perzenthanada balalar reanımasııasy nashar jabdyqtalǵan edi, búginde qajetti qural-jabdyqtar tolyqtyrylyp, náreste ólimi 3 ese azaıdy. Sonymen qatar atalǵan kóshede 250 oryndyq jańa perzenthana qurylysy júrip jatyr, ol kelesi jyldyń sońynda paıdalanýǵa beriledi. Qazir travmatologııa men kardıologııa bólimderi joq. Eger eski ǵımarattardy jóndesek, bul bólimderdi ashý josparda bar. Aýrýhana nysandaryn jańartý týraly usynys-tilegimizdi mınıstrlik pen ákimdikke joldadyq. Qalaı júzege asatynyn ýaqyt kórsetedi.
– О́ńirlerde dermatolog dárigerlerdiń tapshylyǵy baıqalady. О́zińiz oqyǵan mamandyq terapevt-dermatolog bolǵan soń, qaladaǵy sizderge qaraıtyn birden-bir dermatologııalyq ortalyqty qaıta jasaqtaýǵa jiti kóńil bólgen bolarsyz? Báseke zamanynda tájirıbeli mamandardy ustap qalý máselesi de joq emes.
– Qazir kópbeıindi aýrýhanada 1 300-den astam adam jumys isteıdi. Perınataldyq ortalyqta 600 adam eńbek etse, klınıkalyq blokta 580 adam bar. Sosyn, dermatologııa ortalyǵynda 150 adam jumys isteıdi. Bul jalpy qyzmetkerlerdiń sany, osy qatarda dárigerlerdiń úlesi 40 paıyz. Rasynda, qazir ózge óńirlerde dermatolog mamandar azaıyp barady. Biraq biz ujymdy saqtap qala aldyq. Qazir 16 dermatologııa kabıneti jumys isteıdi. Emhanada, stasıonarda 30 dermatolog dáriger bar. Baıqasańyzdar, búginde balalardyń kóbi atopııalyq dermatıt, dıatez bolyp týady. Onyń sebebi, bizdiń teńizden qashyq jatqanymyz, aýa ylǵaldyǵynyń, ıodtyń azdyǵy. Sosyn, qazir ata-analardyń kóbi jyldam daıyndalatyn kóshe tamaqtaryna úıir. Bizdiń dermatologııalyq ortalyqqa jergilikti emhanalardan teri aýrýy asqynǵan pasıentter keledi. Ortalyq sońǵy ret 2008 jyly jóndeýden ótti. Týra sol mańdaǵy korpýsta 110 tósek-oryndyq stasıonar bar. Ondaǵy 50 oryn balalarǵa shaqtalǵan. Ortalyqtyń emhanasyna kúndelikti 400-500 adam kelip, dermatologterdiń qabyldaýynda bolady. Tıisti emsharasyn alyp, úı jaǵdaıynda emdeledi. Báseke zamanynda tájirıbeli mamandy ustap qalý rasynda qıynǵa aınaldy. Bul bizdiń ǵana emes, barlyq medısınalyq uıymnyń bas qatyratyn máselesi dep oılaımyn. Qalalarda tájirıbeli dárigerler memlekettik emhanadan shyǵyp, jeke klınıkalarǵa jumys aýystyryp jatyr. Memlekettik uıymdarda jalaqy az, júkteme kóp, keıbir mekemelerde jalaqy keshigip jatatyn sátter bolady. Memlekettik emhanada jumys isteıtin dárigerlerdiń arasynda birneshe saǵat aqyly emhanada eńbek etetinder kóbeıdi. Dárigerlerdi bos ýaqytta ustaı almaısyń. Degenmen olardy da túsinýge bolady, eger jalaqy táýir bolsa, eshkim de ekinshi jumysqa sabylmas edi. Al dermatologııalyq ortalyqty qaıta qurý máselesine toqtalsam, suhbat barysynda tek osy ortalyqty ǵana emes, perınataldyq ortalyq pen klınıkalyq blokty jańartatynymyzdy aıttyq.
– Dermatologııalyq aýrýlardy alǵashynda elemeı, aýrý asqynǵanda sizderge júginetin pasıentter kezdese me?
– Aqparat pen tehnologııa damyǵan zamanda turǵyndardyń óz betimen dıagnoz qoıyp, emdelýi jıilep ketti. Áleýmettik jeliler men jasandy ıntellekt qosymshalary bul úrdisti odan ári kúsheıtti. О́kinishke qaraı, shynaıy medısınalyq bilim men tájirıbege súıenbesten, keńes beretinderdiń áserinen aýrýyn asqyndyryp alatyndar bar. Mysaly, Kókshetaýda bir dáriger balanyń teri aýrýyna as sodasymen vanna qabyldaýdy usynǵan, sonyń saldarynan aýrý ýshyǵyp ketken. Dıagnoz qoıǵysh emshilerge senip, dıatezdi gazettiń maıymen emdegen jaǵdaılar da kezdesedi. Sondaı-aq 12 jastaǵy balany anasy О́zbekstanǵa aparǵan, biraq ol jaqta dári shamadan tys berilip, aýrýy asqynyp, bala keıin bizge tústi. Qazir teri ǵana emes, basqa aýrý túrlerimen shetelge shyǵatyndar kóbeıip, áleýmettik jeli arqyly jylý jınaý da jıiledi. Biraq nátıjesinde kómektiń ornyna keselin ýshyqtyryp alatyndar kóp.
– Shetelge baryp emdeletinder el medısınasynyń áleýetin bile bermeıdi degendi meńzep otyrsyz ǵoı?
– Iá, elordadaǵy jetekshi medısınalyq ortalyqtar elimizde ǵana emes, búkil Ortalyq Azııada kósh bastap tur. Máselen, neırohırýrgııa salasy Germanııa, Izraıl syndy medısınasy damyǵan eldermen deńgeıles. Kardıohırýrgııa jáne Ulttyq onkologııa ortalyqtary da – aımaqtaǵy úzdikter. Ana men bala ortalyǵynda kúrdeli operasııalar sátti jasalýda. Bul ortalyqtardyń barlyǵy zamanaýı tehnologııalarmen jabdyqtalǵan, al dárigerlerdiń biliktiligi joǵary. Sonyń nátıjesinde otandyq naýqastar shetelge shyqpaı-aq osynda emdelip júr. Bul ortalyqtarǵa salynǵan ınvestısııa óz tıimdiligin dáleldep otyr. О́kinishke qaraı, kópshilik munda MÁMS aıasynda óte qymbat, kúrdeli operasııalar tegin jasalatynyn bile bermeıdi. Al shetel azamattary dál osy qyzmet úshin aqy tólep kelip jatyr.
Áńgimelesken –
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
