Prezıdent 2025 jyldyń sońyna deıin ıslamdyq bankıng júıesin qurý úshin zańnamany jańartýdy tapsyrdy. Qazirgi zańda ıslam bankterine qatysty bir ǵana bap bar. Májiliste sharıǵat operasııalaryn retteıtin zań jobasy qaralýda.
Islam bankiniń ıslamdyq qarjylandyrý prınsıpteri jónindegi keńes múshesi Ádilbek Rysqulov búgin jýrnalıstermen kezdeskende Qazaqstanda sharıǵat normalary boıynsha qarjylandyrýdy damytý 15 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde negizinen salyq salý jáne operasııalardy tirkeýmen baılanysty zańnamalyq kedergilerdi tejeıtinin aıtyp berdi.
«Bizden ıslam ıpotekasyn qashan iske qosamyz dep jıi suraıdy. Álemdik tájirıbede ıslamdyq ıpoteka satyp alý-satý nemese jaldaý sharttary arqyly iske asyrylady. Iаǵnı, bank kez kelgen jaǵdaıda osy jyljymaıtyn múlikti satyp alyp, EDB-de páter nemese úı tirkeýi tıis... Al keıin tıisti salyqtardy tóleı bastaıdy. Mysaly, jeke tulǵalar úshin múlik salyǵy jyljymaıtyn múliktiń kadastrlyq qunynyń 0,1% deıin jetýi múmkin (belgili bir mámileler boıynsha). Al zańdy tulǵalar úshin múlik salyǵynyń mólsherlemesi páterdiń nemese bıznes-ortalyqtyń teńgerimdik qunynyń 1,5% -yn quraıdy. Osylaısha, bul múlde basqa salyq stavkasy. Demek, eger bank jyljymaıtyn múliktiń ıesi bolyp, ony óz klıentine jalǵa berse, EDB óz shyǵyndaryn ótep, ishinara klıentterge aýdarýy tıis», dep atap ótti Ádilbek Rysqulov.
Nátıjesinde, onyń aıtýynsha, ıslamdyq ıpotekanyń quny dástúrli bankterge qaraǵanda «birneshe ese joǵary» bolar edi. «Nátıjesinde ıslamdyq ıpoteka básekege qabiletsiz bolyp qaldy. Salyq kodeksinde bul másele 15 jyl boıy rettelmegen» deıdi sarapshy.
Islam bankterinen avtomobıl satyp alýdy qarjylandyrý ıslam ıpotekasy sııaqty shema boıynsha qurylady.
«Bank aldymen avtokólikti satyp alyp, ony ózine tirkep, tehnıkalyq pasport, memlekettik nómir alýy tıis... Mine, osy júgirý ýaqyt alady. Zańnama mundaı mámilelerdi neǵurlym ońaılatylǵan formatta júrgiziletindeı etip rettemeıdi. Jalpy zańnamada ıslam bankteri kúndelikti betpe-bet keletin usaq, núkteli problemalar kóp. Al biz quzyretti organdarǵa olardy sheshýdi suraǵan kezde, bizdi únemi estimeıdi», dep atap ótti Ádilbek Rysqulov.
Onyń aıtýynsha, «tek sońǵy jyldary ǵana bank zańnamasy ózgere bastady».
«Qarjylyq retteýshi tarapynan kózqaras ózgerdi, bankter týraly jańa zań jobasynda ıslamdyq terezeler uǵymy paıda bolady. Islam bankterin retteý jaǵdaıy túbegeıli ózgerýi múmkin», dep esepteıdi Ádilbek Rysqulov.
Ekonomıst Rasýl Rysmambetovtyń aıtýynsha, ıslam bankıngi Qazaqstandaǵy turǵyn úı problemalarynyń sheshimi bolýy múmkin. Islam bankınginde, eger qurylys kompanııasy turǵyn úı salsa, ıslam banki bul jobany qarjylandyrady. Iаǵnı bank óz qarajatyn bıznes-kompanııalarǵa salady, sodan keıin paıda olardyń arasynda bólinedi. Bul jerde paıyzdyq mólsherleme joq jáne bul sharıǵat normalaryna qaıshy kelmeıdi.
«Azamattar úshin de bólip tóleý múmkindigi qarastyrylǵan. Qarapaıym bankterde klıent jaı ǵana nesıe alady jáne aqshany paıyzben qaıtarýǵa mindetti, bul rette barlyq táýekelder qaryz alýshyǵa tıesili. Al ıslam bankinde paıda men táýekelder teń bólinedi. Sondyqtan bank jobalardy muqııat irikteıdi, olardy ınvestor retinde baǵalaıdy jáne kásipkerdiń tabysyna múddeli. Ol tólemderdi keıinge qaldyryp, bıznesti damytýǵa yqpal ete alady», dep túsindirdi sarapshy.
Islam bankıngi ıpotekany jáne shaǵyn bıznesti qoldaı otyryp, Malaızııa, Sıngapýr jáne Irandaǵy turǵyn úı máselelerin tıimdi sheshedi.
Sarapshynyń aıtýynsha, Eýropa elderi, sonyń ishinde Ulybrıtanııa sharıǵat qarjysyn engize bastady.
«Bul júıe biz úshin paıdaly bolady dep sanaımyn. Bálkim, kásipkerler onymen áli az tanys shyǵar, biraq zań qabyldanǵannan keıin ol tıimdi jumys isteı bastaıdy. Mysaly, Iran sanksııalarǵa qaramastan, ıslam modeliniń arqasynda ekonomıkany damytyp, avtoóndiristi jáne shaǵyn bıznesti jolǵa qoıdy. Ol álemdik damýdan artta qaldy deýge bolmaıdy» deıdi
