Foto: pinterest.com
Elimizde geologııalyq barlaý salasy bir mezette ekiudaı jaǵdaıda tur. Bir jaǵynan, ol taý-ken jáne metallýrgııa kesheniniń, jalpy alǵanda, shıkizattyq ekonomıkanyń negizi. Ekinshi jaǵynan, salada qordalanǵan túıtkilder jeterlik. Olardyń qatarynda geologııalyq derekterdi sıfrlandyrý, áleýetti ınvestorlar úshin ashyq ári túsinikti aqparattyq júıe qalyptastyrý jáne eń bastysy, bar jáne jańa jobalarǵa ınvestısııa tartý máselesi bar.
Sońǵy jyldary birqatar óńirde tústi metall ken oryndarynyń sarqylý úrdisi baıqalyp otyr.
Aıtalyq memlekettiń 2029 jylǵa deıingi Ulttyq damý josparyna sáıkes, daıyn mys qory ashyq ádispen 10-12 jyl ishinde taýsylýy múmkin. Temir qory 20-25 jylǵa ǵana jetedi. Al jer betine jaqyn jatqan, quramynda hromy mol kender qazirdiń ózinde tolyqtaı ıgerilgen. Endigi óndiris tereń qabattarǵa aýysýǵa tıis. Bul óz kezeginde jańa tehnologııany, qymbat ınnovasııany jáne qomaqty qarjyny talap etedi.
Mundaı úrdis uzaq merzimde birqatar qaterge alyp kelýi yqtımal. Atap aıtqanda, bıýdjetke túsetin salyq túsimderiniń azaıýy, monoqalalardyń áleýmettik-ekonomıkalyq álsireýi sııaqty saldarlar týyndaýy múmkin. Bul qaýipter Qazaqstannyń geologııalyq salasyn damytý tujyrymdamasynda 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan qujatta da ashyq aıtylǵan.
Taý-ken metallýrgııa kesheniniń damýyna kedergi keltirip otyrǵan negizgi faktorlardyń biri geologııalyq barlaý deńgeıiniń tómendigi. Joǵary aýdıtorlyq palatanyń sarapshylary keltirgen derekterge súıensek, eldegi rýdalyq qorlardyń edáýir bóligi naqty barlaý emes, qaǵaz júzindegi resýrs sanalady. 2022 jyly geologııalyq barlaýǵa jumsalǵan shyǵyn bir sharshy shaqyrymǵa shaqqanda nebári 63 AQSh dollaryn quraǵan. Al bul kórsetkish álemdik kóshbasshy elderde sol kezeńde 170-300 dollar aralyǵynda bolǵan.
Taǵy bir másele, elimizde barlanǵan qorlardyń edáýir bóligi sapasy tómen kenderge jatady. Mundaı resýrstardy tıimdi ári tabysty ıgerý úshin tehnologııalyq jańashyldyq qajet. Al ol tikeleı ınvestısııaǵa kelip tireledi. Buǵan qosa, taý-ken metallýrgııa kesheni áleýmettik jaýapkershiligi joǵary sala. Munda tek ESG qaǵıdattary ǵana emes, óndiristik qaýipsizdik te sheshýshi ról atqarady. Qaýipsizdik pen jańashyldyqsyz bul salanyń ornyqty damýy múmkin emes.
Jalpy, geologııalyq barlaý máselesi ekonomıkanyń bolashaǵyna tikeleı áser etetin strategııalyq baǵyt retinde qaıta qaraýdy talap etip otyr. Investısııa, tehnologııa jáne ashyqtyq qatar júrmeıinshe, salanyń áleýetin tolyq paıdalaný qıyn.
