Astana árdaıym aýqymdy isterdiń bastaýynda turýǵa tıis

Bas qalanyń kósh basynda bolýy – zańdylyq

Prezıdent sóziniń basynda keıingi 11 aıda qysqa merzimge arnalǵan ekono­mıkalyq ındıkator 118,6 paıyzǵa jetke­nin, ınvestısııa, qurylys, shaǵyn jáne orta bıznes salasyndaǵy kórsetkishter boıynsha Astana aldyńǵy orynda tur­ǵanyn jáne elordanyń kósh basynda bolýy zańdylyq ekenin atap ótti.

– Bıyl elordadaǵy turǵyn úı qury­lysy 5 mln-ǵa jýyq sharshy metrdi quraıdy. Bul – elimizde paıdalanýǵa beril­gen baspananyń tórtten biri jáne Orta­lyq Azııa aımaǵyndaǵy basqa asta­na­lardyń kórsetkishterinen birneshe ese artyq. О́ńdeý ónerkásibi óniminiń kólemi 2025 jyldyń 11 aıynda 2,8 trln teńgege jetip, 7,2 paıyz ósti. Iаǵnı 6 mlrd dollar shamasynda. Bıylǵy 11 aıda saýda kólemi 10,8 trln teńgeden asyp, 8,4 pa­ıyz ósim kórsetken. Bul – shamamen 22,5 mlrd

dollar. Maǵan berilgen málimet boıyn­sha qala bıýdjetine 4,3 trln teńge salyq túsken. Muny qomaqty qarjy deýge bolady. Astananyń 2024 jyly óńirlik jalpy ónim kólemi 15 trln teńgeden sál asty. Bul – 32 mlrd dollar. Bıylǵy qorytyndy boıynsha 34, tipti 35 mlrd dollar (17 trln teńge nemese odan da joǵary) bolady dep kútiledi. Al qala­daǵy halyqtyń resmı sany 1,6 mln adam­ǵa jetken. Jan basyna shaqqandaǵy óńir­lik jalpy ónim kórsetkishi kóńil kónshi­ter­lik, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Budan soń Memleket basshysy Oxford Economics 2025 ındeksine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul zertteýler álemniń eń iri myń qalasyn ekonomıka, adam kapıtaly, turmys sapasy, qorshaǵan orta jáne basqarý sanattary boıynsha baǵalaıdy. Astana Azııa qurlyǵynda 36-orynǵa jaıǵassa, álem boıynsha 276-orynǵa turaqtap, óńirimizdegi bárimizge belgili qalalardyń aldyna shyqty.

– Biraq buǵan toqmeıilsýge bolmaıdy. О́ıtkeni áleýetimiz zor. Biz únemi alǵa jyljýymyz kerek. Sondyqtan dál osy ındeks boıynsha kelesi jyly Astananyń reıtıngisin jaqsartýǵa múmkindigi bar dep esepteımin. Sonyń arqasynda bizdiń Azııadaǵy reıtıngimiz de artady. Bul qolymyzdan keledi dep oılaımyn. Astana basqa aımaqtarǵa úlgi bolýǵa tıis. Shahardyń ekonomıkalyq belsendiligi kúsheıip keledi. Bul – jaqsy úrdis. Soǵan sáıkes ákimdikke jáne múddeli memlekettik organdarǵa jańa mindetter júkteledi, – dedi Prezıdent.

Elorda zamanaýı ýrbanıstıkanyń úlgisi bolýy kerek

Osy oraıda Qasym-Jomart Toqaev naqty máselelerge nazar aýdardy. Onyń birinshisi – jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq tehnologııany damytýǵa basymdyq berý.

– Meniń ótken aptada Japonııaǵa resmı saparmen barǵanymdy bilesizder. Sapar kezinde Tokıo gýbernatorymen kezdestim. Túrli salada yntymaqtastyq ornatýǵa kelistik, sıfrlyq tehnologııalarǵa erekshe nazar aýdardyq. Tokıodaǵy Smart City jobasymen tanystyq. Japonııa ozyq sheshimderdi memlekettik basqarý salasyna engizý turǵysynan zor tabysqa jetip otyr. Biz osy baǵytta tájirıbe almasatyn boldyq. Buǵan deıin meniń tapsyrmam boıynsha Astanada Smart City jobasy qolǵa alyndy. Jaqyn arada Jedel basqarý ortalyǵy iske qosylady. Qaladaǵy beınekameralardyń jumysy jáne basqa da qyzmetter osy ortalyqtan basqarylady. Bul júıe túrli qaýip-qaterge der kezinde nazar aýdarýǵa jáne keleńsiz oqıǵalardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Qazir platformany iske qosý úshin Derekterdi taldaý ortalyǵy salynyp jatyr. Osy sıfrlyq ınfraqurylymdy quqyq qorǵaý organdary da qoldana alady. Sol arqyly qalanyń qaýipsizdigin kúsheıtýge múmkindik týady. «Zań jáne tártip» qaǵıdaty is júzinde jumys isteýge tıis. Astana ákimine osy sharýany tezdetip aıaqtaýdy tapsyramyn. Elimizdegi basqa qalalar da osyndaı platformany engizýge tıis. Bul jumysty Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi úılestirýi kerek, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent mán bergen ekinshi másele – úılesimdi qala keńistigin qalyptastyrý. Bul oraıda Azamattardyń turmys-tir­shiligi men jumysyna barynsha qolaı­ly jaǵdaı jasaý barlyq deńgeıdegi ákimderdiń basty mindeti bolýǵa tıis. Al elorda zamanaýı ýrbanıstıkanyń úlgisi bolýy kerek. О́ıtkeni onyń mártebesi bólek. Astanada qazirdiń ózinde birshama nátıjege qol jetti. Qalalyq ortany damytýdyń biryńǵaı tásili aıqyndaldy.

– Muny bıyl jazda elimizde ótken sammıtter kezinde ózge de memleketter basshylary baıqaǵan. Mysaly, Tóraǵa Sı Szınpın qalamyzdyń kelbeti aıtar­lyqtaı jaqsarǵanyn aıtyp, joǵa­ry baǵasyn berdi. Bul – álemdik iri derjava­lardyń basshylary Qazaqstanǵa kelgende bizdiń qalalarymyzdyń kelbetine mán berip qaraıdy degen sóz. Muny qaperde ustaý kerek. «Jańa kelbet» baǵdarlamasy aıasynda bes jyl ishinde shahardyń tarıhı bóligindegi 150 ǵımarattyń qasbetin jańartý josparlanyp otyr. Sonymen qatar kósheler abattandyrylady. Jalpy, keıingi eki jylda Astanada kóptegen qoǵamdyq keńistik paıda boldy. Jasyl jelek mol egilip, demalys aımaqtary kóbeıdi. Bul – óte jaqsy. Muny elorda turǵyndary oń baǵalap otyr. Endi osy aýmaqtardy tıisti deńgeıde saqtaýǵa tıispiz. Bul áýelgi kezekte elordada turatyn jáne shaharǵa qonaqqa keletin Qazaqstan azamattaryna tikeleı baılanysty. Osy isti Ishki ister mınıstrligi, polısııa departamenti jiti baqylaǵany jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Alaıda ol Astana tek ortalyq kóshe­leri aınadaı jarqyrap turatyn qala bolmaýǵa tıis ekenin, shetkeri aýdandarǵa da kóńil bólýdiń mańyzyn alǵa tartty.

– Qalany bezendirý jumystaryna bıýdjetten bólek demeýshiler qarajatyn da tartýǵa bolady. Jańa jylda kásipker­lerimizdiń basyn qosýdy josparlap otyrmyn. Olarǵa taǵy da úndeý jasaımyn. Qatań sharalar qabyldaımyn. Túptiń túbinde, Otandy súıý – ortaq borysh. Sondyqtan oń jaǵalaýdaǵy saýda, ónerkásip oramdary men turǵyn úı alaptaryn jańartý jumystaryn jan­dandyrǵan jón. Kóriktendirý máselesi azamattardy árdaıym tolǵandyrady. Bul – túsinikti, sondyqtan olardyń osy­laı aıtýǵa qaqysy bar. Degenmen ákimdik te elorda turǵyndary men qala qonaq­tary­nan joǵary mádenıetti talap etýi kerek.

Árıne, qoǵamda joǵary ekologııalyq mádenıet qalyptasyp, turǵyndar ortaq mekenimizdiń tynys-tirshiligine belsendi aralasa bastaǵany qýantady. Dál osy sebepti «Taza Qazaqstan» jobasyn bastadym. Ony búkil el qoldady. Qorshaǵan ortany qorǵaý – strategııalyq másele. «Taza Qazaq­stan» ıdeologııalyq kampanııasyna ne úshin bastamashy bolǵanymdy aıtaıyn. О́ıt­keni ekologııa, turmys-tirshiliktegi taza­lyq bolmysymyzdyń bir bóligine aına­lýǵa tıis. Jalpy, Azııanyń birqatar qala­synda qaldyqtardy joıýdyń ekono­mıkaǵa negizdelgen tásilderi qoldanylady. Shynynda da qoqyspen kúresý kerek.

Tokıoda 14 mıllıon adam turady. Azǵantaı aýmaqta osynshama halyq ómir súrip jatsa da, ondaǵy tazalyq pen tár­tip óte joǵary deńgeıde. Mysa­­ly, sammıtte sóılegen sózimde Japonııa Premer-mınıstrine «Elińizdiń qýaty – adamdaryńyzda. Sizder únemi úılesim­dilikke úndeısizder. Japondar úırenýden jalyqpaıdy. О́zin qalaı ustaýdy biledi, ózge adamdarǵa qurmetpen qaraıdy. Úıin, páterin, ózi otyrǵan ǵımaratty taza ustaı­dy. Sonymen qatar olar úzdiksiz bilim alady ári ony óskeleń urpaqqa da sińi­redi» dep jyly sózimdi arnadym. Bizge de dál osyndaı mentalıtet qajet. Sondyqtan sıfrlandyrý men jasandy ıntellektiden úlken úmit kútemin. Biz alǵa qaryshtap qadam basyp, tehno­logııalyq ult bolýdyń úlgisine aınalýymyz kerek, – dedi Memleket basshysy.

Osy oraıda Prezıdent qaldyqtardy qaıta óńdeýdiń zamanaýı júıesin qalyptastyrýdy jedeldetý kerek ekenin atap ótti. Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda osy tektes jobalardy iske qosý pysyqtalyp jatyr eken. Sonyń aıasynda táýligine myń jarym tonnaǵa deıin qaldyq óńdeý, elektr energııasyn óndirý qarastyrylǵan. El boıynsha qaldyqtardy joıýdy kózdeıtin 40-tan astam joba josparlanǵan. Olardyń bári belgilengen merzimde ári sapaly júzege asyrylýǵa tıis. Sonymen qatar qaldyqtardy suryptaý jáne qoqys polıgondaryn damytý máselesine mán berý mańyzdy. Bul isti keıinge qaldyrýdyń ekologııalyq saldary aýyr bolatynyn ári onyń turǵyndar turmysyna teris áser etetinin halyqaralyq tájirıbe kórsetip otyr. Sondyqtan Úkimet osy baǵytta qajetti sharalar qabyldaǵany durys.

– Tazalyq tártipten bastalady. Elimiz­diń bas qalasy men kúlli Qazaqstandy kórikti, tal-teregi mol ári ómir súrýge qolaı­ly mekenge aınal­dyrýǵa kúsh-jigeri­miz jetedi. Men buǵan senimdimin. Bul – stra­tegııalyq sıpattaǵy mindet. Onyń oryn­dalýyn Prezıdent Ákimshiligi qada­ǵa­­laý­da ustaıdy. Degenmen bizge tez sheshim qabyldap ári sapaly jumys atqarý qajet. Árbir máselege pikir talas­­tyrý­­dyń qajeti joq. Elorda turǵyn­dary­­nyń kóbi demalysta nemese mereke kúnderi ádette Býrabaıǵa barady. Jol qashyq. Onyń ústine tabıǵı parktiń ekojú­ıe­sine aıtar­lyqtaı salmaq túsedi. Sondyq­tan Astana mańaıynda ekosaıa­baq­tar asha­tyn ýaqyt jetti. Úkimetke aımaq ákim­derimen birge iri qalalar men oblys orta­lyqtaryna jaqyn jerlerde ekosaıabaqtar qurýdy tapsyramyn. Taǵy da qaıtalap aıtamyn, ol jerlerde de tazalyq bolýǵa tıis. Býrabaıda ne bolyp jatqanyn qarańyzdar. Uıat jaǵ­daı. Ulttyq qoryqty búldirip jatqan bógde ǵalamsharlyqtar emes, ózimizdiń halqy­myz ǵoı, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Ikemdi ınfraqurylym, qolaıly qala

Memleket basshysy, úshinshiden, kólik-logıstıka ınfraqurylymyn odan ári damytý jaıyna mán berdi. Qalada sapaly jáne qolaıly ınfraqurylym bolýǵa tıis. Bıyl Astananyń kólik júıesin damytýdyń 2035 jylǵa deıingi keshendi baǵdarlamasy qabyldandy. Bul qujattaǵy is-sharalardy der kezinde júzege asyrý kerek. Qaladaǵy kólik ınfraqurylymyna nazar aýdarý kerek. Azamattar joldyń sapasy nashar ekenin aıtyp, jıi shaǵymdanady. Qoǵamdyq kólikterdiń qyzmetine qatysty máseleler de bar. Keleńsiz jaıttar Astananyń abyroı-bedeline nuqsan keltiredi. Qoǵamdyq kólikter eń aldymen, turǵyndarǵa yńǵaıly bolýy kerek jáne ýaqtyly júrýge tıis. Jeke kólikten góri avtobýspen júrýdiń tıimdi bolǵany jaqsy. Sondyqtan qoǵamdyq kólikterdiń sanyn kóbeıtý qajet.

– Jeńil relsti kólik jobasy da óte mańyzdy. Kóp uzamaı ony tolyq iske qosý kerek. Men jeńil relsti kólik jelisin uzartý týraly usynysty qoldaımyn. Bul qadam kólik keptelisin azaıtýǵa múm­kin­dik beretini sózsiz. Úkimet, eń aldymen, jobany qarjylandyrý máselesin sheshýge tıis. Sondaı-aq Qabanbaı batyr dań­ǵylynda eki deńgeıli jol salý týraly usynysqa qoldaý bildiremin. Joba­nyń qujattaryn kelesi jyly ázirlep, 2027 jyly qurylysty bastaý qajet. Buǵan qosa, Úkimet ákimdikpen birlesip, Táýelsizdik dańǵylyn uzartý jumysyn jalǵastyrýy kerek. Jalpy, qalada qurylys óte kóp. Kólik sany da az emes. Bul jaǵdaı, bir jaǵynan, turǵyndardyń, ásirese, balalardyń qaýipsizdigine qater tóndirip jatyr. Bıylǵy on bir aıda Astanada jol-kólik oqıǵasynan 675 bala zardap shekken, bes bala qaza bolǵan. Jurt úılerdiń arasynda jaıaý júrginshiler jolaǵy, jyldamdyqty shekteý belgileri joq dep shaǵym aıtady. Munyń qandaı sebeppen bolyp jatqanyn eshkim bilmeıdi. Aýlany jaryqtandyrý máselesi de ózekti. Men ózim bul máselege basa nazar aýdaryp otyrmyn. Ásirese turǵyn úıler jáne bilim berý mekemeleriniń mańyndaǵy júk kólikteriniń qozǵalysyn retteý qajet, – dedi Prezıdent.

Onyń aıtýynsha, sheshilmeı jatqan taǵy bir másele – kólik turaqtarynyń jetis­­peý­­shiligi. Bul máseleni retke kelti­re­tin kez keldi. Sheteldiń ozyq táji­rı­besin qol­daný kerek. Mysaly, kóp­qabat­ty turaq­tar salýǵa bolady. Qala­nyń kólik-tran­zıt áleýetin arttyrý úshin jańa áýe­jaı salý múmkindigin qaras­ty­rý qajet. Osyny aıta kele Memle­ket bas­shysy Úki­metke ákimdikpen birge má­se­leni muqııat py­syqtap, naqty usynys engizýdi tapsyrdy.

– Jýyrda biz elimizde tolyqqandy avıahabtar qalyptastyrý máselesin qarastyrdyq. Sonyń ishinde elorda áýejaıyna qatysty jumys ta bar. Biraq Qazaqstanda óndiriletin avıa janarmaı kólemi jetkiliksiz. Osy jaǵdaı avıahabtardy damytýǵa kedergi bolýy múmkin. Sondyqtan Úkimet avıa janarmaı óndirisin arttyrý úshin naqty sharalar qabyldaýǵa tıis. Bálkim, jańa munaı óńdeý zaýytyn salý kerek shyǵar. Onyń artyqshylyǵy da, kemshin tustary da bar. Úkimet osyǵan qatysty óz ustanymyn aıqyndap, naqty sheshim qabyldaýy qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent basymdyq bergen tórtinshi másele – kommýnaldyq ınfraqurylymdy jedel jańǵyrtýdyń mańyzy. Kóshi-qon qarqynynyń artýy, iri qalalardaǵy qu­ry­lystyń tyǵyz salynýy ınjenerlik jeliler men shahar tirshiligin qamtamasyz etetin nysandarǵa aıtarlyqtaı salmaq salady. Birneshe jyl buryn elordada aýyz­sýdyń tapshylyǵy sezildi. Onyń sapasyna qatysty syn aıtyldy. Osy máselelerdi sheshý úshin jańa sý qubyrlary tartylyp, sorǵy-súzgi stansalary salynyp jatyr. Olardyń keıbiri paıdalanýǵa berildi. Eldiń bas qalasyn sýmen turaqty qamta­masyz etý – tehnıkalyq mindet qana emes. Bul – ulttyq qaýipsizdik máse­lesi. Munda usaq-túıek nárse bolmaıdy, bar­lyǵyn aldyn ala oılastyryp, ýaqtyly jasaý qajet. Tórtinshi aýyzsý stansasyn mejeli merzimde salǵan jón. Bıyl Astana sýqoımasyn aýqymdy tazar­týdyń birinshi kezeńi aıaqtaldy. Jumys­tyń osy qarqynyn joǵaltpaý mańyzdy. Ekin­shi káriz-tazartý qurylysy men qala­ishilik tazartý júıesin iske qosý kerek.

– Elordanyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etý isinde energetıkalyq ınfraqurylym asa ózekti másele. Jańa qosalqy stansalardy salýdy jedeldetken durys. Munda qandaı da bir kedergilerge jol bermeý kerek. Úkimetke qajetti qarjyny bólýdi tapsyramyn. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq júıeleri men energetıkalyq ınfraqurylymnyń úzdiksiz jumys isteýi – kez kelgen qalanyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etýdiń bas­ty sharty. Olaı bolmasa qalǵan sharýa­dan qaıran joq. Memlekettiń tabandy jumysy arqyly elordaǵa gaz qubyry tartyldy. Al respýblıka aýmaǵyndaǵy gazben qamtý kórsetkishi 60 paıyzdan asty. Ekonomıkanyń qajettiligi artyp kele jatqanyn eskersek, qazir óndiriletin 29 mıllıard tekshe metr taýarly gaz ishki suranysty tolyq óteı almaıdy. Sondyqtan gaz óńdeý bo­ıynsha josparlanǵan barlyq jobany ýaqtyly iske qosý óte mańyzdy. Bul jumys ornyqty ári kepildi resýrstyq baza qalyptastyrýmen qatar júrgizilýi kerek, – dedi Memleket basshysy.

Qurylystyń barlyq kezeńin sıfrlandyrý mańyzdy

Qasym-Jomart Toqaev, besinshiden, turǵyn úıler sapaly salynýy qajet ekenin málimdedi. Onyń aıtýynsha, Astana – qurylys qarqyny boıynsha elimizde kósh bastap tur. Jyl basynan beri qalada 5 mln sharshy metr úı salynǵan. Bul – búkil elde qoldanysqa berilgen turǵyn úılerdiń tórtten biri degen sóz. Árıne, jaqsy kórsetkish. Biraq sandy kóbeıtemiz dep, sapany umytyp ketetinder bar. Mysaly, taıaýda turǵyn úıdiń syrtqy qaptamasy opyrylyp tústi. Taǵy bir úıde lıft qulady. Eki jaǵdaı da qaıǵyly oqıǵaǵa ákep soqtyrdy. Sapasyz materıaldardy paıdalaný, qurylysqa qatysty erejelerdi jáne qaýipsizdik talaptaryn saqtamaý – naǵyz qylmys. Muny ashyq aıtýymyz kerek. Buǵan múldem jol berýge bolmaıdy. Úkimet qurylystyń barlyq kezeńin, ıaǵnı jobalaýdan bastap daıyn úıdi tapsyrýǵa deıingi úderisti tolyq sıfrlandyrýǵa tıis. Sol arqyly bul salada tártip ornatyp, jumystyń sapasyn qamtamasyz etýi qajet.

– Aımaq ákimderi eldi mekenderdiń sıfr­lyq kóshirmesin jasap, barlyq ny­sannyń jaı-kúıin únemi baqylaýda ustaýy kerek. Qurylys kompanııalarynyń jaýap­ker­shiligin kúsheıtý qajet. Úı salyp jatqan kompanııalar men merdiger­ler týraly jáne saraptama nátıjeleri jaıly aqparat ashyq ári qoljetimdi bolýǵa tıis. Taǵy bir másele: elordada jumysta júrip jaraqat alý derekteri kóbeıip barady. Jyl basynan beri qaladaǵy óndiris oryndarynda 32 adam zardap shegip, 12 adam qaza tapqan. Ákimdik Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birlesip, óndiristegi qaýipsizdikti kúsheıtý úshin naqty sharalar qabyldaýǵa tıis. Jumys ornynda bolýy múmkin qaýip-qaterlerdi saralap, oqys oqıǵalardyń aldyn alý qajet. Ár qaıǵyly oqıǵanyń sebep-saldaryn muqııat zerdelep, tıisti qorytyndy jasa­ǵan jón, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy ekpin salǵan altynshy baǵyt – áleýmettik nysandardyń halyqqa qoljetimdi bolýy.

– Sóz basynda aıtyp óttim, qala halqynyń sany óte jyldam ósip jatyr. Áleýmettik ınfraqurylymǵa, ásire­se, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý júıe­sine zor aýyrtpalyq túsedi. Másele tym kúrdelenbeı turǵanda, júıeli jumys isteý kerek. Astana ákimi birqatar medısına nysanynyń jumysymen tanystyrdy. Eki emhana jáne balalarǵa arnalǵan travmatologııa ortalyǵy salynatynyn aıtty. Qalanyń medısına ınfraqurylymyn damytý – óte mańyzdy mindet. Osyǵan oraı, ákimdikke Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesip, tıisti sharalar qabyldaýdy tapsyramyn. Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin ortalyqtar adam tyǵyz qonystanǵan aýdandarda kóbirek ashylýǵa tıis. Bul talap bilim berý nysandaryn sal­ǵan kezde de qatań saqtalýy kerek. Mek­tep tapshylyǵy – elimizdegi asa ózekti máse­leniń biri. Mektep salý qarqyny bala sany­nyń ósý qarqynyna ilese almaı keledi. Aldaǵy úsh jylda mekteptegi oryn tapshylyǵy 400 myńǵa deıin jetýi múmkin. Sonyń ishinde elordada 28 myń oqýshyǵa oryn jetispeıdi degen boljam bar. Almaty, Shymkent qalalary jáne Almaty, Túrkistan, Mańǵystaý oblys­tarynda osyndaı jaǵdaı qalyptasýy múmkin. Árıne, bul baǵytta biraz sharýa atqaryldy. Keıingi 5 jylda bir mıl­lıonnan astam oqýshyǵa arnalǵan myń­ǵa jýyq mektep paıdalanýǵa berildi. Asta­nada 75 mektep salyndy. Qazir qalada úsh aýysymmen oqytatyn mektep qal­ǵan joq. Bul rette «Keleshek mektep­terin» erekshe atap ótken jón. Arhıtek­týralyq jáne tehnıkalyq turǵydan qaraǵanda, bul – zamanaýı ári joǵary deńgeıde jabdyqtalǵan mektepter. Atalǵan baǵytta ájeptáýir tájirıbe jınadyq. Sondyqtan aýqymdy jobadan góri qaýipsiz, sapaly qurylys jumystaryna kirisýimiz kerek. Degenmen onyń baǵasy qymbat bolmaýǵa tıis. Bul elimizdegi bilim berý ınfraqurylymyn jańǵyrtýda qalypty jumysqa aınalýy kerek. Ásirese jeke mektepterdi damytýǵa aıryqsha nazar aýdarǵan jón. Bul salaǵa ınvestısııa tartý isinde júıeli sharalar qabyldaǵan durys. Atap aıtqanda, memleket-jekemenshik seriktestik quralyn jetildirý mańyzdy. Dál qazir jeke mektepterdiń órisin keńeı­tý mindeti tur. О́ıtkeni tekseris bary­synda qyzmetin teris maqsatta paıda­laný, tipti alaıaqtyq jaǵdaılary anyqta­lyp jatyr. Mundaı faktiler lısenzııa berý, qarjylandyrý, baqylaý jumys­tarynyń álsizdigin kórsetedi. Sony­men qatar keıbir ákimdikter josparlaý kezinde úlken qatelikter jibergen. Atap aıtqanda, demografııalyq ósim men aýmaqtyq damý máseleleri eskerilmeı, jeke mektepterdi ashýǵa betaldy ruqsat berilgen. Sonyń saldarynan bir jerde memlekettik jáne jeke mektep qatar salynǵan. Al shyn muqtaj aýdandarda bilim berý ınfraqurylymy sol kúıi damymaı qalǵan. Bul vedomstvoaralyq baı­lanystyń álsizdigin kórsetedi, ju­mysqa júrdim-bardym qaraýdyń dále­li. Orta bilim berý júıesin demogra­fııa­lyq esepke jáne naqty nátıjelerge negizdeı otyryp keshendi túrde damytý qajet. Qoldanystaǵy modeldi túbegeıli ózgertý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent atap ótkendeı, óńdeý ónerkásibi, qurylys, kólik-logıstıka salalary damýdyń qozǵaýshy kúshine aınaldy. Jyl qorytyndysy boıynsha ekonomıkamyz 6 paıyzǵa ósedi dep boljanyp otyr. Al jan basyna shaqqanda ishki jalpy ónim 15 myń dollardan asady. Júıeli túrde júrgizilip jatqan aýqymdy jumys óz nátıjesin berýde.

– Biz qazir el ómirindegi taǵdyrsheshti refor­malar kezeńine qadam bastyq. Búkil mem­lekettik apparat, birinshi basshy­dan qarapaıym qyzmetkerge deıin muny tereń túsinýi kerek. Buryn-sońdy bolmaǵan mańyzdy mindetterdi júzege asyrý úshin joǵary qarqyn men bastamashylyq tanytý qajet. Batyl, sheńberge syımaıtyn, biraq aqylǵa qonymdy sheshimder qabyldaǵan jón. Memlekettik qyzmette jalqaýlyqqa, jumysqa jaýapsyz qaraýǵa oryn joq. Halyqqa ádemi esep emes, naqty is kerek. Sondyqtan barlyq basshy men laýazymdy tulǵadan elge paıdasy bar jumys talap etemin. Aldymyzda atqaratyn mindet kóp. Biz reformalardy jalǵastyra beremiz. Men Joldaýymda bir palataly Parlament qurý týraly bastama kóterdim. Bul – keıingi jyldary qolǵa alynǵan aýqymdy ózgeristerdiń zańdy jalǵasy. Túpkilikti sheshim jalpyhalyqtyq referendýmda qabyldanady. Azamattarymyz maquldasa, Ata zańǵa kóptegen ózgeris engiziledi. Túzetý­lerdiń aýqymyn eskersek, muny jańa Konstıtýsııa qabyldaý­men birdeı qadam deýge bolady. Biz ozyq oıly ult retinde bolashaqqa senimmen qaraımyz. Aldymyzda bıik maqsattar tur. Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin artty­rýy­myz qajet. Tolyq sıfrlyq memle­ket bolýymyz kerek. Energetıka, aýyl sha­rýashylyǵy salalaryn damytý qajet. Mu­nyń barlyǵy – bir kúndik sharýa emes. Biz ortaq múdde jolynda kúsh biriktir­sek, osy maqsattyń bárine jetemiz. Astana ár­daıym aýqymdy jumystardyń bastaýyn­da turýǵa tıis. Elordamyz basqa aımaqtar­ǵa barlyq jaǵynan úlgi bolýy kerek. Aı­tylǵan mindetterdiń barlyǵy ýaqtyly ári sapaly oryndalýǵa tıis, – dedi Memleket basshysy.